Adhyaya 15
Book 7 situates the Vijigīṣu inside the mandala (regional system) and teaches rule by calibrated choice among saṃdhi, vigraha, yāna, āsana, saṃśraya, and dvaidhibhāva. Chapter 7.15 operationalizes ‘do not enter the enemy’s trap’ as a policy of strategic patience: the king should not be lured into hostile country where forts, forests, and difficult routes multiply cost (kṣaya-vyaya) and invite attrition through disease and supply failure. Instead, the ruler should preserve yogakṣema at home, keep the army concentrated or safely distributed, and exploit the adversary’s fatigue and mis-timed arrival. Against advisors who recommend reckless penetration (‘like a moth into fire’), Kauṭilya insists on conditionality: ascertain whether both sides are fit for agreement; if so, conclude saṃdhi via dūta and controlled submission. If conditions invert, shift to vikrama or orderly withdrawal, thereby protecting the saptāṅga organism while still advancing conquest through system-level advantage.
Sutras
Sutra 1
दुर्बलो राजा बलवताभियुक्तस्तद्विशिष्टबलमाश्रयेत यमितरो मन्त्रशक्त्या नातिसंदध्यात् ॥ कZ_०७.१५.०१ ॥
ದುರ್ಬಲ ರಾಜನು ಬಲಿಷ್ಠನಿಂದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಗಾದಾಗ, ಆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಲ ಹೊಂದಿರುವ ಶಕ್ತಿಯ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಬೇಕು; ಮತ್ತು ಅಂಥ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಲವಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿ/ತಂತ್ರದಿಂದ ಬೇರೆ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಬದ್ಧನಾಗಬಾರದು.
Sutra 2
तुल्यमन्त्रशक्तीनामायत्तसम्पदो वृद्धसम्योगाद्वा विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०२ ॥
ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿ ಸಮಾನವಾಗಿರುವವರಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಅಥವಾ ಅನುಭವೀ ಹಿರಿಯರ ಸಂಗದಿಂದ ವಿಶೇಷ ಲಾಭ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Sutra 3
विशिष्टबलाभावे समबलैस्तुल्यबलसंघैर्वा बलवतः सम्भूय तिष्ठेद् यान्न मन्त्रप्रभावशक्तिभ्यामतिसंदध्यात् ॥ कZ_०७.१५.०३ ॥
ಉನ್ನತ ಬಲ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಸಮಬಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಮಾನಬಲದ ರಾಜ್ಯಸಂಘದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬಲವಂತನ ವಿರುದ್ಧ ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು; ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಕ್ತಿಯಷ್ಟೇ ಸಾಕು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಬದ್ಧತೆ ತೋರಬಾರದು.
Sutra 4
तुल्यमन्त्रप्रभावशक्तीनां विपुलारम्भतो विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०४ ॥
ಮಂತ್ರ, ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಮಾನವಾಗಿರುವವರಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ವಿಶೇಷ ಲಾಭ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Sutra 5
समबलाभावे हीनबलैः शुचिभिरुत्साहिभिः प्रत्यनीकभूतैर्बलवतः सम्भूय तिष्ठेद् यान्न मन्त्रप्रभावोत्साहशक्तिभिरतिसंदध्यात् ॥ कZ_०७.१५.०५ ॥
ಸಮಬಲದ ಮಿತ್ರರೂ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ, ಉತ್ಸಾಹಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎದುರುಮುಂಚೂಣಿಯಾಗಬಲ್ಲ ದುರ್ಬಲ ಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬಲವಂತನ ವಿರುದ್ಧ ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು; ಮಂತ್ರ, ಪ್ರಭಾವ, ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮಾತ್ರ ಸಾಕು ಎಂದು ನಂಬಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಬದ್ಧತೆ ತೋರಬಾರದು.
Sutra 6
तुल्योत्साहशक्तीनां स्वयुद्धभूमिलाभाद्विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०६ ॥
ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಮಾನವಾಗಿರುವವರಲ್ಲಿ, ತಾನು ಆಯ್ದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ವಿಶೇಷ ಲಾಭ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Sutra 7
तुल्यभूमीनां स्वयुद्धकाललाभाद्विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०७ ॥
ಭೂಮಿ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದರೆ, ಯುದ್ಧದ ಸಮಯವನ್ನು ತನ್ನ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ವಿಶೇಷ ಲಾಭ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।
Sutra 8
तुल्यदेशकालानां युग्यशस्त्रावरणतो विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०८ ॥
ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲ ಸಮಾನವಾಗಿರುವಾಗ, ಮೇಲುಗೈ ರಸದು/ಯೋಕಿಂಗ್ (ಸಾಗಣೆ-ವ್ಯವಸ್ಥೆ), ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಕವಚ/ರಕ್ಷಣಾ ಉಪಕರಣಗಳ ಸೂಕ್ತತೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.
Sutra 9
सहायाभावे दुर्गमाश्रयेत यत्रामित्रः प्रभूतसैन्योऽपि भक्तयवसेन्धनोदकोपरोधं न कुर्यात्स्वयं च क्षयव्ययाभ्यां युज्येत ॥ कZ_०७.१५.०९ ॥
In the absence of allies, one should take refuge in a fort where, even with a large army, the enemy cannot effectively blockade provisions, fodder, fuel, and water—and where the enemy is forced into attrition and expenditure (kṣaya–vyaya).
Sutra 10
तुल्यदुर्गाणां निचयापसारतो विशेषः ॥ कZ_०७.१५.१० ॥
Among forts of equal strength, the decisive difference lies in (i) capacity to stockpile and (ii) capacity to withdraw/evacuate (apasāra).
Sutra 11
निचयापसारसम्पन्नं हि मनुष्यदुर्गमिच्छेदिति कौटिल्यः ॥ कZ_०७.१५.११ ॥
Kautilya says: one should prefer a ‘human fort’—a fortification constituted by reliable men and organization—provided it is equipped with stockpiles and planned withdrawal capacity.
Sutra 12
विरुद्धदेशकालमिहागतो वा स्वयमेव क्षयव्ययाभ्यां न भविष्यति महाक्षयव्ययाभिगम्योऽयं देशो दुर्गाटव्यपसारबाहुल्यात् ॥ कZ_०७.१५.१२f ॥
ಅವನು ಅನನುಕೂಲ ದೇಶ-ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಅವನು ತಾನಾಗಿಯೇ ಕ್ಷಯ-ವ್ಯಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕೋಟೆಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂಜರಿಕೆ/ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾರ್ಗಗಳ ಬಹುಳತೆಯಿಂದ ಮಹಾ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಮಹಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವಂತಹದು।
Sutra 13
कारणाभावे बलसमुच्छ्रये वा परस्य दुर्गमुन्मुच्यापगच्छेत् ॥ कZ_०७.१५.१३ ॥
ಮೂಲ ಕಾರಣವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ಶತ್ರುವಿನ ಬಲವು ಬಹಳವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ, ಶತ್ರುವಿನ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ (ಮುತ್ತಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ) ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕು.
Sutra 14
अग्निपतङ्गवदमित्रे वा प्रविशेत् ॥ कZ_०७.१५.१४ ॥
ಶತ್ರುವಿನೊಳಗೆ (ಅವನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ) ಅಗ್ನಿಪತಂಗದಂತೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು—ಅಂದರೆ ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ನಾಶದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು.
Sutra 15
अन्यतरसिद्धिर्हि त्यक्तात्मनो भवति इत्याचार्याः ॥ कZ_०७.१५.१५ ॥
ಆಚಾರ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಸಿದ್ಧಿ (ಯಶಸ್ಸು) ತನ್ನನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸಿದವನಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಅಂದರೆ ಆತ್ಮತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾದವನಿಂದ.
Sutra 17
संधेयतामात्मनः परस्य चोपलभ्य संदधीत ॥ कZ_०७.१५.१७ ॥
ತನ್ನದು ಮತ್ತು ಎದುರಾಳಿಯದು ‘ಸಂಧೇಯತೆ’ (ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯತೆ) ತಿಳಿದು ಸಂಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
Sutra 18
विपर्यये विक्रमेण संधिमपसारं वा लिप्सेत ॥ कZ_०७.१५.१८ ॥
ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದಾಗ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಸಂಧಿ ಮಾಡಲೋ ಅಥವಾ ತಂತ್ರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಿಂಜರಿಯಲೋ ಯತ್ನಿಸಬೇಕು।
Sutra 19
संधेयस्य वा दूतं प्रेषयेत् ॥ कZ_०७.१५.१९ ॥
ಅಥವಾ, ಸಂಧಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಪಕ್ಷದ ಬಳಿಗೆ ದೂತನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬೇಕು।
Sutra 20
तेन वा प्रेषितमर्थमानाभ्यां सत्कृत्य ब्रूयात् इदं राज्ञः पण्यागारमिदं देवीकुमाराणाम् देवीकुमारवचनात् इदं राज्यमहं च त्वदर्पणः इति ॥ कZ_०७.१५.२० ॥
ಅಥವಾ, ಅವನು ಕಳುಹಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಧನ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬೇಕು—‘ಇದು ರಾಜನ ಖಜಾನೆ; ಇದು ದೇವೀಕುಮಾರರದು; ದೇವೀಕುಮಾರರ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಈ ರಾಜ್ಯವೂ ನಾನೂ ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿತ.’
Sutra 21
लब्धसंश्रयः समयाचारिकवद्भर्तरि वर्तेत ॥ कZ_०७.१५.२१ ॥
ಆಶ್ರಯ (ಪೋಷಣೆ) ಪಡೆದ ನಂತರ, ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವವನಂತೆ ಸ್ವಾಮಿಯತ್ತ ವರ್ತಿಸಬೇಕು।
Sutra 22
दुर्गादीनि च कर्माणि आवाहविवाहपुत्राभिषेकाश्वपण्यहस्तिग्रहणसत्त्रयात्राविहारगमनानि चानुज्ञातः कुर्वीत ॥ कZ_०७.१५.२२ ॥
ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು—ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕರೆಯುವುದು/ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ವಿವಾಹ ಮೈತ್ರಿ, ಪುತ್ರಾಭಿಷೇಕ, ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಆನೆಗಳ ಸ್ವಾಧೀನ/ಸಂಗ್ರಹ, ಸತ್ರಯಾಗಗಳು, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗಳು, ವಿಹಾರ-ಸಂಚಾರಗಳು, ಪ್ರಯಾಣಗಳು—ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಬಳಿಕವೇ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು।
Sutra 23
स्वभूम्यवस्थितप्रकृतिसंधिमुपघातमपसृतेषु वा सर्वमनुज्ञातः कुर्वीत ॥ कZ_०७.१५.२३ ॥
ಅನುಮತಿ ದೊರೆತರೆ ಅವನು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು—ತನ್ನದೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶತ್ರುವಿನ ಸಂಧಿ/ಮೈತ್ರಿ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಬೆಂಬಲಗಳನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸಲು, ಅಥವಾ (ಅವರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಸರಿದಿದ್ದರೆ) ಅವರು ಎಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು।
Sutra 24
दुष्टपौरजानपदो वा न्यायवृत्तिरन्यां भूमिं याचेत ॥ कZ_०७.१५.२४ ॥
ನಗರ ಮತ್ತು ಜನಪದ (ನಗರ-ಗ್ರಾಮ) ಜನರು ದುಷ್ಟ/ವೈರಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ನ್ಯಾಯವೃತ್ತಿಯವನು ವಾಸ/ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬೇಡಬೇಕು।
Sutra 25
दुष्यवदुपांशुदण्डेन वा प्रतिकुर्वीत ॥ कZ_०७.१५.२५ ॥
ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ಅಪರಾಧಿಗಳಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮೌನವಾಗಿ/ಗುಪ್ತವಾಗಿ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಬೇಕು।
Sutra 26
उचितां वा मित्राद्भूमिं दीयमानां न प्रतिगृह्णीयात् ॥ कZ_०७.१५.२६ ॥
ಮಿತ್ರನು ಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು।
Sutra 27
मन्त्रिपुरोहितसेनापतियुवराजानामन्यतममदृश्यमाने भर्तरि पश्येत् यथाशक्ति चोपकुर्यात् ॥ कZ_०७.१५.२७ ॥
ಸ್ವಾಮಿ/ಅಧಿಪತಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಾಗ, ಮಂತ್ರಿ, ಪುರೋಹಿತ, ಸೇನಾಪತಿ ಅಥವಾ ಯುವರಾಜ—ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು।
Sutra 28
दैवतस्वस्तिवाचनेषु तत्परा आशिषो वाचयेत् ॥ कZ_०७.१५.२८ ॥
ದೇವತಾ ಆವಾಹನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಂಗಳ/ಸ್ವಸ್ತಿವಚನಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಅದೇ (ರಾಜಕೀಯ ಗುರಿ/ವ್ಯಕ್ತಿ) ಕಡೆಗೆ ದಿಷ್ಟಿತವಾದ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿಸಬೇಕು.
Sutra 29
सर्वत्रात्मनिसर्गं गुणं ब्रूयात् ॥ कZ_०७.१५.२९ ॥
ಎಲ್ಲೆಡೆ ತನ್ನ ಸಹಜ ಗುಣಗಳನ್ನು (ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು) ಕುರಿತು ಹೇಳಬೇಕು.
Sutra 30
वर्तेत दण्डोपनतो भर्तर्येवमवस्थितः ॥ कZ_०७.१५.३०च्द् ॥
ಅಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ದಂಡ-ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟು ವಿನಯದಿಂದ ನಡೆದು, ಯಜಮಾನನ ಬಳಿಯೇ ಇರಬೇಕು (ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯಬಾರದು).
Frequently Asked Questions
It preserves internal stability by keeping the army usable (not exhausted or trapped), preventing fiscal hemorrhage (kṣaya-vyaya), and avoiding demographic loss through disease/attrition in hostile terrain—thereby securing the subjects’ safety and the king’s capacity to act later from strength.
This unit does not prescribe a fixed legal punishment; the ‘daṇḍa’ here is strategic consequence: a rash king suffers forced losses, entrapment, and inability to withdraw (‘praviṣṭo vā na nirgamiṣyati’). Administratively, such failure justifies removal/disgrace of reckless commanders/advisors under general Arthashāstra standards of dereliction causing state-loss.