Sutra 10
Devanagari script
धर्माधिगतः पूर्वैः स्वयं वा हेमरूप्यप्रायश्चित्रस्थूलरत्नहिरण्यो दीर्घामप्यापदमनायतिं सहेतेति कोशसम्पत् ॥ कZ_०६.१.१० ॥
Transliteration
dharmādhigataḥ pūrvaiḥ svayaṃ vā hemarūpyaprāyaś citrasthūlaratnahiraṇyo dīrghām apy āpadam anāyatiṃ sahete iti kośasampat
Translation
ಕೋಶ‑ಸಂಪತ್ತು ಇದು: ಪೂರ್ವಜರಿಂದಾಗಲಿ ಸ್ವಯಂ ಆಗಲಿ ಧರ್ಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಗಳಿಸಿದ ಧನ; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಿನ್ನ‑ಬೆಳ್ಳಿಯಿದ್ದು, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ರತ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಹಿರಣ್ಯ/ಬುಲಿಯನ್ ಹೊಂದಿದ್ದು; ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಆಪತ್ತನ್ನೂ ಕ್ಷೀಣಿಸದೆ ತಾಳಬಲ್ಲಷ್ಟು ಇರಬೇಕು.
Word by Word
धर्माधिगतःacquired lawfully / through righteous means
धर्माधिगतः:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootअधि√गम्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (अधिगत) ; धर्मेण/धर्मात् अधिगतः = ‘धर्मतः प्राप्तः/उपार्जितः’
पूर्वैःby the predecessors (former kings/ancestors)
पूर्वैः:
TypeNoun/Adjective
Rootपूर्व
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन; ‘पूर्व’ = पूर्वजनाः/पूर्वराजाः
स्वयम्oneself / personally
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
Formअव्यय
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
हेमरूप्यप्रायःconsisting mostly of gold and silver
हेमरूप्यप्रायः:
TypeAdjective
Rootप्राय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘हेम’ + ‘रूप्य’ (द्वन्द्व: gold and silver) + ‘प्राय’ (mostly/abounding in)
चित्रस्थूलरत्नहिरण्यः(treasure) of choice and large gems and gold
चित्रस्थूलरत्नहिरण्यः:
TypeNoun (collective)
Rootहिरण्य
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘चित्र’ (variegated/choice) + ‘स्थूल’ (large) + ‘रत्न’ (gems) + ‘हिरण्य’ (gold/treasure) — समाहारार्थे एकवचन
दीर्घाम्long / prolonged
दीर्घाम्:
TypeAdjective
Rootदीर्घ
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; ‘आपद्’ इत्यस्य विशेषणम्
अपिeven / also
अपि:
TypeParticle
Rootअपि
Formअव्यय; अप्यर्थे ‘even/also’
आपदम्calamity / adversity
आपदम्:
TypeNoun
Rootआपद्
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
अनायतिम्an uncertain future / lack of foreseeable outcome
अनायतिम्:
TypeNoun
Rootअनायति
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; ‘अन्’ + ‘आयति’ (आयति = future course/coming time)
सहेतेwithstands / endures
सहेते:
TypeVerb
Root√सह्
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्
इतिthus
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formअव्यय; वाक्यसमाप्त्यर्थक/उद्धरणचिह्न
कोशसम्पत्treasury-wealth / prosperity of the treasury
कोशसम्पत्:
TypeNoun
Rootसम्पद्
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘कोशस्य सम्पत्’
Entities Mentioned
K
kośa (treasury)FAQs
Illicit extraction undermines legitimacy and compliance; lawful revenue stabilizes rule and makes future mobilization easier.