Adhyaya 6
Book 4 operationalizes daṇḍanīti as municipal and investigative procedure: the king’s coercive power is converted into routines that keep the capital governable. In the Saptāṅga frame, the durga is not merely walls but an administered security ecology—streets, gates, watch, and inquiry. This unit (4.6) assigns clear functional jurisdiction: the pradeṣṭā, supported by a sagopasthānika, conducts external searches and pursuit-routes for thieves, while the nāgarika executes internal fort policing using previously stated indicia (‘nirdiṣṭa-hetu’). The pragmatic objective is to reduce transaction costs of security, deter predation, and protect household integrity (a core unit of production and taxation). For the vijigīṣu, internal order is conquest-capacity: a stable city yields reliable revenue, disciplined subjects, and fewer internal shocks, enabling outward projection. Thus, criminal detection is framed as statecraft, not morality alone—dharma is upheld insofar as it sustains artha and the king’s strategic freedom of action.
Sutras
Sutra 1
सिद्धप्रयोगादूर्ध्वं शङ्कारूपकर्माभिग्रहः ॥ कZ_०४.६.०१ ॥
ಪರೀಕ್ಷಿತ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಸೂಚನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಂಧನ/ಅರೆಸ್ಟ್ ಮಾಡಬೇಕು।
Sutra 2
विरात्रे छन्नकुड्यच्छायासंचारिणं विरूपद्रव्याणामदेशकालविक्रेतारं जातवैरशयं हीनकर्मजातिं ॥ कZ_०४.६.०२f ॥
ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ಮರೆಮಾಚಿದ ಗೋಡೆಗಳ ನೆರಳುಗಳ ಬಳಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು, ವಿಚಿತ್ರ/ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅಸಮಂಜಸ ಸ್ಥಳ-ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾರುವವನು, ಬೇರೂರಿದ ವೈರಭಾವ ಹೊಂದಿರುವವನು, ಮತ್ತು ಹೀನ/ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ವೃತ್ತಿ-ವರ್ಗದವನು—ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದನು.
Sutra 3
रूपाभिग्रहस्तु नष्टापहृतमविद्यमानं तज्जातव्यवहारिषु निवेदयेत् ॥ कZ_०४.६.०३ ॥
‘ರೂಪಾಭಿಗ್ರಹ’ (ಗುರುತింపు/ಹಕ್ಕುದಾವೆ-ನಿಯಂತ್ರಣ)ದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋದ ಅಥವಾ ಕದಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆದರೆ ಸಿಗದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು, ಅದೇ ವಿಧದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ವ್ಯವಹರಿಸುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು/ಡೀಲರ್ಗಳಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಬೇಕು।
Sutra 4
तच्चेन्निवेदितमासाद्य प्रच्छादयेयुः साचिव्यकरदोषमाप्नुयुः ॥ कZ_०४.६.०४ ॥
ಅಂತಹ ಸೂಚನೆ ದೊರೆತ ಬಳಿಕವೂ ಅವರು ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟರೆ, ಸಹಚರನಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಅಪರಾಧ (ಸಾಚಿವ್ಯ-ಕರ-ದೋಷ) ಅವರಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ।
Sutra 5
अजानन्तोऽस्य द्रव्यस्यातिसर्गेण मुच्येरन् ॥ कZ_०४.६.०५ ॥
ಈ ಆಸ್ತಿಯ (ಅಕ್ರಮ ಸ್ಥಿತಿಯ) ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯದವರು, ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ ಬಿಡುವುದರಿಂದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ।
Sutra 6
न चानिवेद्य संस्थाध्यक्षस्य पुराणभाण्डानामाधानं विक्रयं वा कुर्युः ॥ कZ_०४.६.०६ ॥
ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ತಿಳಿಸದೆ ಹಳೆಯ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಅಡಮಾನ/ಠೇವಣಿ ಇಡುವುದು ಅಥವಾ ಮಾರುವುದು ಮಾಡಬಾರದು.
Sutra 7
तच्चेन्निवेदितमासाद्येत रूपाभिगृहीतमागमं पृच्छेत्कुतस्ते लब्धमिति ॥ कZ_०४.६.०७ ॥
ಹೀಗೆ ತಿಳಿಸಿದ ನಂತರ ಆ ವಸ್ತು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು/ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು: ‘ನಿನಗೆ ಇದು ಎಲ್ಲಿಂದ ದೊರೆಯಿತು?’
Sutra 8
स चेत्ब्रूयात्दायाद्यादवाप्तममुष्माल् लब्धं क्रीतं कारितमाधिप्रच्छन्नमयमस्य देशः कालश्चोपसम्प्राप्तेः अयमस्यार्घः प्रमाणं लक्षणं मूल्यं च इति तस्यागमसमाधौ मुच्येत ॥ कZ_०४.६.०८ ॥
ಅವನು ಹೇಳಿದರೆ: ‘ಇದು ವಾರಸುದಾರಿಕೆ (ಇತ್ಯಾದಿ) ಮೂಲಕ ದೊರಕಿತು; ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಲಭಿಸಿತು; ಖರೀದಿಸಿದೆ; ಮಾಡಿಸಿಸಿಕೊಂಡೆ; ಅಥವಾ ಅಡಮಾನವಾಗಿ ಪಡೆದಿದೆ’; ಮತ್ತು ಪಡೆದ ಸ್ಥಳ-ಕಾಲ, ಹಾಗು ಅದರ ಬೆಲೆ, ಪ್ರಮಾಣ, ಗುರುತುಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರೆ—ಮೂಲ ನಿರ್ಣಯವಾದ ಬಳಿಕ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Sutra 9
नाष्टिकश्चेत्तदेव प्रतिसंदध्यात् यस्या पूर्वो दीर्घश्च परिभोगः शुचिर्वा देशस्तस्य द्रव्यमिति विद्यात् ॥ कZ_०४.६.०९ ॥
ಕಳೆದುಹೋದ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಯಾರೂ ಹಕ್ಕುದಾರರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಯಾರ ಸ್ವಾಧೀನ-ಬಳಕೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದೆಯೋ, ಅಥವಾ ಯಾರ ಪ್ರದೇಶ/ಸ್ವಾಧೀನ ‘ಶುದ್ಧ’ (ವಿವಾದರಹಿತ, ಗೌರವಾನ್ವಿತ)ವಾಗಿದೆಯೋ—ಅವನನ್ನೇ ಮಾಲೀಕನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
Sutra 10
चतुष्पदद्विपदानामपि हि रूपलिङ्गसामान्यं भवति किमङ्ग पुनरेकयोनिद्रव्यकर्तृप्रसूतानां कुप्याभरणभाण्डानामिति ॥ कZ_०४.६.१० ॥
ನಾಲ್ಕುಕಾಲು ಮತ್ತು ಎರಡುಕಾಲು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ರೂಪ ಹಾಗೂ ಗುರುತು-ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ಯ ಇರಬಹುದು; ಹಾಗಾದರೆ ಒಂದೇ ಮೂಲದ್ರವ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಕರ್ತೃ/ಕಾರಿಗರಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಕುಪ್ಯ (ತಯಾರಿತ ವಸ್ತುಗಳು), ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಪಾತ್ರೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಎಷ್ಟು ಸಹಜ—ಅವು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.
Sutra 11
स चेद्ब्रूयात् याचितकमवक्रीतकमाहितकं निक्षेपमुपनिधिं वैयावृत्यकर्म वामुष्य इति तस्यापसारप्रतिसंधानेन मुच्येत ॥ कZ_०४.६.११ ॥
ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರೆ—“ಇದು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆದ ವಸ್ತು, ಖರೀದಿಸಿದ ವಸ್ತು, ಅಡಮಾನ/ಠೇವಣಿ ಇಟ್ಟ ವಸ್ತು, ಠೇವಣಿ (ನಿಕ್ಷೇಪ), ಗುಪ್ತ ಠೇವಣಿ (ಉಪನಿಧಿ), ಅಥವಾ ಸೇವಾಕಾರ್ಯದ ಕೂಲಿ”—ಅದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥ ಹಕ್ಕುದಾರಿಗೆ ಮರಳಿ ಒಪ್ಪಿಸುವುದರಿಂದ (ತೆಗೆದುಹಾಕಿದುದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಮಾಡುವುದರಿಂದ) ಅವನು ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯಬಹುದು.
Sutra 12
नैवमित्यपसारो वा ब्रूयात् रूपाभिगृहीतः परस्य दानकारणमात्मनः प्रतिग्रहकारणमुपलिङ्गनं वा दायकदापकनिबन्धकप्रतिग्राहकोपद्रष्टृभिरुपश्रोतृभिर्वा प्रतिसमानयेत् ॥ कZ_०४.६.१२ ॥
ಅವನು “ಹಾಗಲ್ಲ” ಎಂದು ಅಥವಾ “ಇದು ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ—ರೂಪ/ಗುರುತುಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಾಗ—ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ದೃಢೀಕರಣವನ್ನು ಬೇಡಬೇಕು: ಕೊಟ್ಟವನ ಕೊಡುವ ಕಾರಣ, ಪಡೆದವನ ಪಡೆಯುವ ಕಾರಣ, ಅಥವಾ ಇತರೆ ಗುರುತಿಸುವ ಸೂಚನೆಗಳು; ಇವುಗಳನ್ನು ದಾತ, ಕೊಡಿಸುವ/ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದವನು, ದಾಖಲೆ-ಲೇಖಕ, ಗ್ರಾಹಕ, ಕಣ್ಣಾರೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಅಥವಾ ಕೇಳಿದವರು ಮೂಲಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Sutra 13
उज्झितप्रनष्टनिष्पतितोपलब्धस्य देशकाललाभोपलिङ्गनेन शुद्धिः ॥ कZ_०४.६.१३ ॥
ಬಿಟ್ಟಿಹೋದ, ಕಳೆದುಹೋದ, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ/ಓಡಿ ಹೋದ, ಅಥವಾ ನಂತರ ದೊರೆತ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆದವನ ಶುದ್ಧಿ (ನಿರ್ದೋಷಿತ್ವ) ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಪಡೆಯುವ ರೀತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೃಢೀಕರಣ ಸೂಚನೆಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.
Sutra 14
अशुद्धस्तच्च तावच्च दण्डं दद्यात् ॥ कZ_०४.६.१४ ॥
ಅವನು ಶುದ್ಧ (ನಿರ್ದೋಷ) ಎಂದು ತೋರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಆ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಅವನು ದಂಡ (ದಂಡಧನ) ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
Sutra 15
अन्यथा स्तेयदण्डं भजेत । इति रूपाभिग्रहः ॥ कZ_०४.६.१५ ॥
ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಕಳ್ಳತನದ ದಂಡವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ‘ರೂಪಾಭಿಗ್ರಹ’ (ರೂಪ/ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ) ಅಂತ್ಯವಾಗಿದೆ.
Sutra 16
कर्माभिग्रहस्तु मुषितवेश्मनः प्रवेशनिष्कसनमद्वारेण द्वारस्य संधिना बीजेन वा वेधमुत्तमागारस्य जालवातायननीप्रवेधमारोहणावतरणे च कुड्यस्य वेधमुपखननं वा गूढद्रव्यनिक्षेपणग्रहणोपायमुपदेशोपलभ्यमभ्यन्तरच्छेदोत्करपरिमर्दोपकरणमभ्यन्तरकृतं विद्यात् ॥ कZ_०४.६.१६ ॥
‘ಕರ್ಮಾಭಿಗ್ರಹ’ (ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ) ಇದು—ಕಳ್ಳತನವಾದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಂದ ಪ್ರವೇಶ-ನಿರ್ಗಮನ; ಬಾಗಿಲಿನ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಕೀಲಿ/ಉಪಕರಣದಿಂದ ತೆರೆಯುವುದು; ಉತ್ತಮ ಮನೆಯ ಜಾಲಿ/ಕಿಟಕಿ/ವಾತಾಯನವನ್ನು ಚುಚ್ಚುವುದು; ಏರು-ಇಳಿಯಲು ಗೋಡೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಸುರಂಗ ತೋಡುವುದು; ಹಾಗೆಯೇ ಗುಪ್ತ ಧನವನ್ನು ಇಡುವುದು-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಉಪಾಯಗಳು ಉಪದೇಶದಿಂದ ಕಲಿತವು—ಇವು, ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಕತ್ತರಿಕೆಗಳು, ಮಣ್ಣು/ಕಸದ ಗುಡ್ಡಗಳು, ಒರೆಸಿದ ಗುರುತುಗಳು, ಒಳಗೇ ಸಿಕ್ಕ ಉಪಕರಣಗಳು—ಇವುಗಳಿಂದ ಇದು ಒಳಗಿನವರ ಕೆಲಸ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
Sutra 17
विपर्यये बाह्यकृतमुभयत उभयकृतम् ॥ कZ_०४.६.१७ ॥
ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಹೊರಗಿನವರ ಕೆಲಸ; ಎರಡೂ ಕಡೆ ಲಕ್ಷಣಗಳಿದ್ದರೆ ಇದು ಇಬ್ಬರೂ (ಒಳಗಿನವರು ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನವರು) ಸೇರಿ ಮಾಡಿದದ್ದು.
Sutra 18
परिचारकजनं वा तद्विधाचारमतिस्वप्नं निद्राक्लान्तमाविग्नं शुष्कभिन्नस्वरमुखवर्णमनवस्थितं ॥ कZ_०४.६.१८ब् ॥
ಅಥವಾ ಇಂತಹ ವರ್ತನೆ ತೋರಿಸುವ ಪರಿಚಾರಕರು/ಸೇವಕರ ಮೇಲೆ ಶಂಕಿಸಬೇಕು: ಅತಿಯಾದ ನಿದ್ರೆ, ನಿದ್ರಾಭಾವದಿಂದ ದಣಿವು, ಅಶಾಂತಿ/ಕಳವಳ, ಒಣಗಿ ಬದಲಾಗಿರುವ ಧ್ವನಿ, ಮುಖ/ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ, ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು.
Sutra 28
अतिप्रलापिनमुच्चारोहणसंरब्धगात्रं विलूननिघृष्टभिन्नपाटितशरीरवस्त्रं जातकिणसंरब्धहस्तपादं ॥ कZ_०४.६.१८च् ॥
Sutra 29
पांसुपूर्णकेशनखं विलूनभुग्नकेशनखं वा सम्यक्स्नातानुलिप्तं तैलप्रमृष्टगात्रं सद्योदौतहस्तपादं वा ॥ कZ_०४.६.१८द् ॥
Sutra 30
पांसुपिच्छिलेषु तुल्यपादपदनिक्षेपं प्रवेशनिष्कसनयोर्वा तुल्यमाल्यमद्यगन्धवस्त्रच्छेदविलेपनस्वेदं परीक्षेत ॥ कZ_०४.६.१८ए ॥
Sutra 31
चोरं पारदारिकं वा विद्यात् ॥ कZ_०४.६.१९ ॥
Sutra 32
सगोपस्थानिको बाह्यं प्रदेष्टा चोरमार्गणम् ॥ कZ_०४.६.२०अब् ॥
Sutra 33
कुर्यान्नागरिकश्चान्तर्दुर्गे निर्दिष्टहेतुभिः ॥ कZ_०४.६.२०च्द् ॥
Frequently Asked Questions
Lower theft and sexual predation inside and around the fort-city, producing safer commerce and households, steadier tax-yield, and higher public confidence in the king’s protection—thus stabilizing the durga and indirectly strengthening kośa.
This excerpt assigns duties rather than stating punishments; non-compliance is implied to be dereliction of office (disciplinary daṇḍa by the king), while identified offenders (thieves/adulterers) fall under the chapter’s broader punitive scheme elsewhere in Book 4 (graded fines, corporal punishment, or harsher penalties depending on offense and circumstance).