Adhyaya 13
Book 4 situates internal security as the Vijigīṣu’s precondition for expansion: a realm cannot project power outward if it is porous within. Chapter 13, from which this verse is drawn, anchors the criminal-judicial program in a theory of accountability: the king is not merely a punisher of others but is himself under a higher discipline when he tolerates or commits false dealing among men. The śloka frames daṇḍanīti as both pragmatic and normative—fraud corrodes revenue, contracts, testimony, and administrative trust, thereby weakening the treasury and the army indirectly. By invoking Varuṇa as śāstā of kings, Kauṭilya binds royal self-interest to institutional truthfulness: correct procedure, reliable evidence, and predictable penalties. This placement within Kaṇṭaka-śodhana makes “truth-regulation” a strategic technology of rule, ensuring social compliance, market integrity, and the credibility of state commands—core to sustaining the king-limb that animates the other six limbs.
Sutras
Sutra 1
ब्राह्मणमपेयमभक्ष्यं वा ग्रासयत उत्तमो दण्डः क्षत्रियं मध्यमः वैश्यं पूर्वः साहसदण्डः शूद्रं चतुष्पञ्चाशत्पणो दण्डः ॥ कZ_०४.१३.०१ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕುಡಿಯಬಾರದ ಅಥವಾ ತಿನಬಾರದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕುಡಿಯಲು/ತಿನ್ನಲು ಬಲವಂತಪಡಿಸಿದವನಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ದಂಡ; ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ಮಧ್ಯಮ; ವೈಶ್ಯನಿಗೆ ಪ್ರಥಮ (ಕನಿಷ್ಠ) ಸಾಹಸದಂಡ; ಶೂದ್ರನಿಗೆ ಐವತ್ತುನಾಲ್ಕು ಪಣಗಳ ದಂಡ.
Sutra 2
स्वयं ग्रसितारो निर्विषयाः कार्याः ॥ कZ_०४.१३.०२ ॥
ತಾವೇ (ಆಸ್ತಿಯನ್ನು) ಗ್ರಸಿಸಿ/ಅಪಹರಿಸಿದವರನ್ನು ‘ನಿರ್ವಿಷಯ’ರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು—ಅಂದರೆ ಅವರ ಸಾಧನ/ಪದವಿಯನ್ನು ಕಸಿದು ಸಂಪನ್ಮೂಲರಹಿತ/ಪದವಿರಹಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.
Sutra 3
परगृहाभिगमने दिवा पूर्वः साहसदण्डः रात्रौ मध्यमः ॥ कZ_०४.१३.०३ ॥
ಇತರರ ಮನೆಗೆ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು/ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ: ಹಗಲು ಮೊದಲ (ಕನಿಷ್ಠ) ಸಾಹಸ ದಂಡ; ರಾತ್ರಿ ಮಧ್ಯಮ (ಹೆಚ್ಚು) ಸಾಹಸ ದಂಡ.
Sutra 4
दिवा रात्रौ वा सशस्त्रस्य प्रविशत उत्तमो दण्डः ॥ कZ_०४.१३.०४ ॥
ಹಗಲು ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ, ಯಾರಾದರೂ ಶಸ್ತ್ರಸಹಿತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು.
Sutra 5
भिक्षुकवैदेहकौ मत्तोन्मत्तौ बलादापदि चातिसंनिकृष्टाः प्रवृत्तप्रवेशाश्चादण्ड्याः अन्यत्र प्रतिषेधात् ॥ कZ_०४.१३.०५ ॥
ಭಿಕ್ಷುಕರು ಮತ್ತು ವೈದೇಹಕರು, ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಮತ್ತರಾದವರು ಅಥವಾ ಉನ್ಮತ್ತರು, ಬಲವಂತದಿಂದ ಒತ್ತಾಯಿತರಾದವರು, ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವರು, ಹಾಗೆಯೇ ಅತಿಸಮೀಪತೆಯಿಂದ (ತಪ್ಪಾಗಿ/ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ) ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವರು—ದಂಡನೀಯರಲ್ಲ; ಆದರೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿರುವಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೊರತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Sutra 6
स्ववेश्मनो विरात्रादूर्ध्वं परिवारमारोहतः पूर्वः साहसदण्डः परवेश्मनो मध्यमः ग्रामारामवाटभेदिनश्च ॥ कZ_०४.१३.०६ ॥
ರಾತ್ರಿ ಆದ ನಂತರ ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಬೇಲಿ/ಆವರಣವನ್ನು ಹತ್ತಿದರೆ ಮೊದಲ ಸಾಹಸ ದಂಡ; ಇತರರ ಮನೆಯದಾದರೆ ಮಧ್ಯಮ ಸಾಹಸ ದಂಡ. ಗ್ರಾಮ ಬೇಲಿ, ಉದ್ಯಾನ/ವಿಹಾರವನ ಅಥವಾ ಬೇಲಿಯುಕ್ತ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ನುಗ್ಗುವವರೂ ದಂಡನೀಯರು.
Sutra 7
ग्रामेष्वन्तः सार्थिका ज्ञातसारा वसेयुः ॥ कZ_०४.१३.०७ ॥
ಗ್ರಾಮಗಳ ಒಳಗೆ ಸಾರ್ಥಿಕರು (ಕಾರವಾನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು) ತಮ್ಮ ತಿಳಿದಿರುವ ಸರಕು/ಧನದೊಂದಿಗೆ (ಮಾತ್ರ) ಒಳಗೇ ವಾಸಿಸಬೇಕು.
Sutra 8
मुषितं प्रवासितं चैषामनिर्गतं रात्रौ ग्रामस्वामी दद्यात् ॥ कZ_०४.१३.०८ ॥
ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ (ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗದೆ) ಇದ್ದಾಗ ಅವರ ಸರಕು ಕಳವಾಗಿದೆಯಾದರೆ ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ನಷ್ಟವಾದರೆ ಗ್ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು.
Sutra 9
ग्रामान्तरेषु वा मुषितं प्रवासितं विवीताध्यक्षो दद्यात् ॥ कZ_०४.१३.०९ ॥
ಗ್ರಾಮಗಳ ಮಧ್ಯದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಅಂತರ-ಗ್ರಾಮ ವಲಯದಲ್ಲಿ) ಕಳ್ಳತನ/ನಷ್ಟ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ವಿವೀತಾಧ್ಯಕ್ಷ (ರಕ್ಷಿತ ಮಾರ್ಗ-ವಲಯದ ಅಧೀಕ್ಷಕ) ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು.
Sutra 10
अविवीतानां चोररज्जुकः ॥ कZ_०४.१३.१० ॥
ವಿವೀತ (ರಕ್ಷಿತ) ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರ ಅಧಿಕಾರಿ ಚೋರರಜ್ಜುಕ (ಕಳ್ಳತನ/ದರೋಡೆ ತಡೆಾಧಿಕಾರಿ).
Sutra 11
तथाप्यगुप्तानां सीमावरोधेन विचयं दद्युः ॥ कZ_०४.१३.११ ॥
ಆದರೂ ರಕ್ಷಣೆ ಅಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ, ಗಡಿಯನ್ನು ತಡೆದು ಶೋಧನೆ/ವಿಚಾರಣೆ (ವಿಚಯ) ನಡೆಸಿ ವಸೂಲಾತಿ/ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು.
Sutra 12
असीमावरोधे पञ्चग्रामी दशग्रामी वा ॥ कZ_०४.१३.१२ ॥
ಗುರುತುಹಾಕದ/ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸದ ಗಡಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ, ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ‘ಐದು-ಗ್ರಾಮ’ ಅಥವಾ ‘ಹತ್ತು-ಗ್ರಾಮ’ ಮಟ್ಟದ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು।
Sutra 13
दुर्बलं वेश्म शकटमनुत्तब्धमूर्धस्तंभं शस्त्रमनपाश्रयमप्रतिच्छन्नं श्वभ्रं कूपं कूटावपातं वा कृत्वा हिंसायां दण्डपारुष्यं विद्यात् ॥ कZ_०४.१३.१३ ॥
ಯಾರಾದರೂ ದುರ್ಬಲ ಮನೆ, ಗಾಡಿ, ಭದ್ರಪಡಿಸದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ-ಸ್ತಂಭ, ಸರಿಯಾದ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ಆಯುಧ, ಮುಚ್ಚದ ಗುಂಡಿ ಅಥವಾ ಬಾವಿ, ಅಥವಾ ಮರೆಮಾಡಿದ ಬೀಳುವ ಬಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ (ಅಥವಾ ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಟ್ಟು) ಗಾಯಪಡಿಸಿದರೆ, ಶಿಕ್ಷೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಿಂಸೆ (ದಂಡಪಾರುಷ್ಯ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು।
Sutra 15
हस्तिना रोषितेन हतो द्रोणान्नं मद्यकुंभं माल्यानुलेपनं दन्तप्रमार्जनं च पटं दद्यात् ॥ कZ_०४.१३.१५ ॥
ಕೋಪಗೊಂಡ ಆನೆಯಿಂದ ಒಬ್ಬನು ಸತ್ತರೆ, (ದೋಷಿ ಪಕ್ಷ) ಒಂದು ದ್ರೋಣ ಧಾನ್ಯ, ಮದ್ಯದ ಒಂದು ಕುಂಭ, ಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಲೇಪನ, ಹಲ್ಲು ತೊಳೆಯುವ ಸಾಮಗ್ರಿ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಬಟ್ಟೆ ನೀಡಬೇಕು.
Sutra 16
अश्वमेधावभृथस्नानेन तुल्यो हस्तिना वध इति पादप्रक्षालनम् ॥ कZ_०४.१३.१६ ॥
ಆನೆಯ ಮೂಲಕವಾದ ವಧವು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ತೂಕದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಮೇಧದ ಅವಭೃತಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧಿ) ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಲನ (ಕಾಲು ತೊಳೆಯುವುದು).
Sutra 17
उदासीनवधे यातुरुत्तमो दण्डः ॥ कZ_०४.१३.१७ ॥
ಉದಾಸೀನ (ತಟಸ್ಥ) ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಧಕ್ಕೆ ಯಾತು (ಮಂತ್ರಗಾರ/ಗುಪ್ತ ಹಂತಕ)ಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು.
Sutra 18
शृङ्गिणा दंष्ट्रिणा वा हिंस्यमानममोक्षयतः स्वामिनः पूर्वः साहसदण्डः प्रतिक्रुष्टस्य द्विगुणः ॥ कZ_०४.१३.१८ ॥
ಕೊಂಬುಳ್ಳ ಅಥವಾ ದಂಷ್ಟ್ರೆಯುಳ್ಳ (ಕಚ್ಚುವ) ಪ್ರಾಣಿಯಿಂದ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮಾಲೀಕನು ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿಸದೆ/ರಕ್ಷಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ಮಾಲೀಕನಿಗೆ ‘ಮೊದಲ’ ಸಾಹಸ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು; ಬಾಧಿತನು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೂಗಿದ್ದರೆ ದಂಡ ದ್ವಿಗುಣ.
Sutra 19
शृङ्गिदंष्ट्रिभ्यामन्योन्यं घातयतस्तच्च तावच्च दण्डः ॥ कZ_०४.१३.१९ ॥
ಕೊಂಬುಳ್ಳ ಮತ್ತು ದಂಷ್ಟ್ರೆಯುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡಿಸಿದರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Sutra 20
देवपशुमृषभमुक्षाणं गोकुमारीं वा वाहयतः पञ्चशतो दण्डः प्रवासयत उत्तमः ॥ कZ_०४.१३.२० ॥
ದೇವಪಶು, ಎತ್ತು, ವೃಷಭ ಅಥವಾ ಹಸುವಿನ ಕರು (ಹೀಫರ್)ಗಳಿಂದ ಭಾರ ಹೊರುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೆ ಐನೂರು ದಂಡ; ಅವುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿ ಹೊರಹಾಕಿದರೆ/ನಿರ್ವಾಸಿಸಿದರೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Sutra 21
लोमदोहवाहनप्रजननोपकारिणां क्षुद्रपशूनामदाने तच्च तावच्च दण्डः प्रवासने च अन्यत्र देवपितृकार्येभ्यः ॥ कZ_०४.१३.२१ ॥
ಉಣ್ಣೆ, ಹಾಲು, ಹೊರೆ ಹೊರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಉಪಕಾರಿಯಾದ ಸಣ್ಣ ಪಶುಗಳನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸದೆ/ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ತಡೆದುಿಟ್ಟರೆ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದೇ ದಂಡ; ಅವುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿ ಹೊರಹಾಕಿದರೂ ಹಾಗೆಯೇ—ಆದರೆ ದೇವ-ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ವಿನಾಯಿತಿ.
Sutra 41
दैवतप्रतिमानां च गमने द्विगुणः स्मृतः ॥ कZ_०४.१३.४१च्द् ॥
ದೈವಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು/ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿ ದಂಡವನ್ನು ದ್ವಿಗುಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Sutra 42
वरुणाय प्रदातव्यो ब्राह्मणेभ्यस्ततः परम् ॥ कZ_०४.१३.४२च्द् ॥
ಇದನ್ನು ವರುಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು.
Sutra 43
शास्ता हि वरुणो राज्ञां मिथ्या व्याचरतां नृषु ॥ कZ_०४.१३.४३च्द् ॥
ಏಕೆಂದರೆ ವರುಣನು ಜನರ प्रति ಸುಳ್ಳಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವ ರಾಜರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಕನು.
Frequently Asked Questions
Higher trust in judgments, contracts, and public dealings; reduced fraud and social conflict; stronger legitimacy of the king’s commands—stabilizing revenue flows and public order.
Implied and contextual: punitive action against false dealing (mithyā-vyavahāra/false testimony) and, at the apex, reputational and political ruin for a king who permits systemic falsehood—framed as Varuṇa’s chastisement (loss of authority and stability).