Adhyaya 36
Book 2 places the Vijigīṣu’s power on administrative rails: offices, audits, and coercive institutions that make conquest governable. In 2.36, the prison is treated not as a moral afterthought but as a state instrument whose misuse can corrode sovereignty. The sūtras here prescribe periodic viśodhana (inspection/cleansing) of detention facilities and outline channels by which confinement may be relaxed or remitted—through labor, corporal punishment substitution, or monetary favor—thereby converting custodial burden into productive or compensatory outcomes. Further, Kautilya permits releases on high-significance political and dynastic moments (new conquests, yuvarāja-abhiṣeka, birth of a son), using mercy as a deliberate signal of stability and auspicious renewal. This integrates daṇḍa with prasāda: coercion maintains order daily, while measured clemency periodically resets social temperature, reduces custodial congestion, and reaffirms the king’s role as both disciplinarian and benefactor—strengthening the Durga limb and, by extension, the entire Saptāṅga organism.
Sutras
Sutra 1
समाहर्तृवन्नागरिको नगरं चिन्तयेत् ॥ कZ_०२.३६.०१ ॥
ಸಮಾಹರ್ತೃನಂತೆ ನಾಗರಿಕನು (ನಗರಾಧೀಕ್ಷಕ) ನಗರವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು।
Sutra 2
दशकुलीं गोपो विंशतिकुलीं चत्वारिंशत्कुलीं वा ॥ कZ_०२.३६.०२ ॥
ಗೋಪ (ಸ್ಥಳೀಯ ವಾರ್ಡ್ ಅಧಿಕಾರಿ)ನನ್ನು ಹತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಮೇಲೆ—ಅಥವಾ ಇಪ್ಪತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಮೇಲೆ—ಅಥವಾ ನಲವತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಮೇಲೆ—ನೇಮಿಸಬೇಕು।
Sutra 3
स तस्यां स्त्रीपुरुषाणां जातिगोत्रनामकर्मभिः जङ्घाग्रमायव्ययौ च विद्यात् ॥ कZ_०२.३६.०३ ॥
ಆ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರನ್ನು ಅವರ ಜಾತಿ-ಗೋತ್ರ, ಹೆಸರು, ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಅವರ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ ಚಲನವಲನ ಮತ್ತು ಆದಾಯ-ವೆಚ್ಚವನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು।
Sutra 4
एवं दुर्गचतुर्भागं स्थानिकश्चिन्तयेत् ॥ कZ_०२.३६.०४ ॥
ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಿಕನು ಕೋಟೆಬದ್ಧ ನಗರದ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು।
Sutra 5
धर्मावसथिनः पाषण्डिपथिकानावेद्य वासयेयुः स्वप्रत्ययाश्च तपस्विनः श्रोत्रियांश्च ॥ कZ_०२.३६.०५ ॥
ಧರ್ಮಾವಸಥಗಳ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಪಾಷಂಡಿ ಭಿಕ್ಷುಕರು ಮತ್ತು ಪಥಿಕರನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೇ ವಾಸಕ್ಕೆ ಬಿಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರೋತ್ರಿಯರನ್ನೂ ಅವರ ಗುರುತು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಬಳಿಕವೇ ವಾಸಕ್ಕೆ ಬಿಡಬೇಕು.
Sutra 6
कारुशिल्पिनः स्वकर्मस्थानेषु स्वजनं वासयेयुः वैदेहकाश्चान्योन्यं स्वकर्मस्थानेषु ॥ कZ_०२.३६.०६ ॥
ಕಾರರು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮವರನ್ನು ವಾಸಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ವೈದೇಹಕರೂ ಪರಸ್ಪರ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ನಿಗದಿತ ಕೆಲಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೇ ವಾಸಮಾಡಿಸಬೇಕು.
Sutra 7
पण्यानामदेशकालविक्रेतारमस्वकरणं च निवेदयेयुः ॥ कZ_०२.३६.०७ ॥
ಅನুচಿತ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಮಾರುವವರನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ/ಸರಿಯಾದ ನಿಯಮಾನುಸರಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವವರನ್ನೂ ವರದಿ ಮಾಡಬೇಕು.
Sutra 8
शौण्डिकपाक्वमांसिकाउदनिकरूपाजीवाः परिज्ञातमावासयेयुः ॥ कZ_०२.३६.०८ ॥
ಮದ್ಯವಿಕ್ರೇತರು, ಬೇಯಿಸಿದ ಮಾಂಸ ಮಾರುವವರು, ನೀರು ಮಾರುವವರು, ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನ/ನಟನೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರು—ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆವರಣಗಳಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಬೇಕು/ವಾಸಮಾಡಿಸಬೇಕು.
Sutra 9
अतिव्ययकर्तारमत्याहितकर्माणं च निवेदयेयुः ॥ कZ_०२.३६.०९ ॥
ಅತಿಯಾಗಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವವರನ್ನೂ, ಅತ್ಯಂತ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ/ಹಾನಿಕರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರನ್ನೂ ವರದಿ ಮಾಡಬೇಕು.
Sutra 10
चिकित्सकः प्रच्छन्नव्रणप्रतीकारकारयितारमपथ्यकारिणं च गृहस्वामी च निवेद्य गोपस्थानिकयोर्मुच्येत अन्यथा तुल्यदोषः स्यात् ॥ कZ_०२.३६.१० ॥
ವೈದ್ಯನು—ಹಾಗೆಯೇ ಗೃಹಸ್ವಾಮಿಯೂ—ಮರೆಮಾಚಿದ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯಲು ಬರುವವನನ್ನೂ, ಪಥ್ಯ/ನಿಗದಿತ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವವನನ್ನೂ ವರದಿ ಮಾಡಬೇಕು; ವರದಿ ಮಾಡಿದರೆ ಗೋಪ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮುಂದೆ ಅವನು ದೋಷಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸಮಾನ ದೋಷವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Sutra 11
प्रस्थितागतौ च निवेदयेत् अन्यथा रात्रिदोषं भजेत ॥ कZ_०२.३६.११ ॥
ಪ್ರಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಆಗಮನಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ರಾತ್ರಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಅಪರಾಧಗಳ ಹೊಣೆ ಅವನು ಹೊರುವನು.
Sutra 12
क्षेमरात्रिषु त्रिपणं दद्यात् ॥ कZ_०२.३६.१२ ॥
ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಕಾಪಾಡಿದ ರಾತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಪಣಗಳ ಬಹುಮಾನ ನೀಡಬೇಕು.
Sutra 13
पथिकोत्पथिकाश्च बहिरन्तश्च नगरस्य देवगृहपुण्यस्थानवनश्मशानेषु सव्रणमनिष्टोपकरणमुद्भाण्डीकृतमाविग्नमतिस्वप्नमध्वक्लान्तमपूर्वं वा गृह्णीयुः ॥ कZ_०२.३६.१३ ॥
ನಗರದ ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ—ದೇವಾಲಯಗಳು, ಪುಣ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ಮಶಾನಗಳಲ್ಲಿ—ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಹಾಗೂ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಗಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಸಂಗತ ಉಪಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸರಕನ್ನು ಮೂಟೆಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಅಶಾಂತವಾಗಿ, ಅತಿಯಾಗಿ ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಯಾಣದಿಂದ ದಣಿದವರಾಗಿ, ಅಥವಾ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಿಚಿತರಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು.
Sutra 14
एवमभ्यन्तरे शून्यनिवेशावेशनशौण्डिकाउदनिकपाक्वमांसिकद्यूतपाषण्डावासेषु विचयं कुर्युः ॥ कZ_०२.३६.१४ ॥
ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ಒಳಗೆಯೂ ಅವರು ಖಾಲಿ ಮನೆಗಳು, ವಸತಿಗೃಹಗಳು/ಸರಾಯಿಗಳು, ಮದ್ಯದ ಅಂಗಡಿಗಳು, ನೀರು/ಆಹಾರ-ಸೇವಾ ಸ್ಥಳಗಳು, ಬೇಯಿಸಿದ ಮಾಂಸದ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಜೂಜಿನ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಷಂಡ/ಪಂಥೀಯ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲನೆ/ಶೋಧನೆ ನಡೆಸಬೇಕು.
Sutra 15
अग्निप्रतीकारं च ग्रीष्मे ॥ कZ_०२.३६.१५ ॥
ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ-ತಡೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ-ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ (ಬೆಂಕಿ ಅವಘಡಕ್ಕೆ ಕ್ರಮ) ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು.
Sutra 16
मध्यमयोरह्नश्चतुर्भागयोरष्टभागोऽग्निदण्डः ॥ कZ_०२.३६.१६ ॥
ದಿನದ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅಗ್ನಿದಂಡ’ (ಅಗ್ನಿ-ಕಾವಲು ಲೆವಿ) ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಪಾಲಿನ ಎಂಟನೇ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
Sutra 17
बहिरधिश्रयणं वा कुर्युः ॥ कZ_०२.३६.१७ ॥
ಅಥವಾ ಅವರು ವಾಸಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗೆ ಅಡುಗೆ/ಒಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Sutra 18
पादः पञ्चघटीनां कुम्भद्रोणिनिह्श्रेणीपरशुशूर्पाङ्कुशकचग्रहणीदृतीनां चाकरणे ॥ कZ_०२.३६.१८ ॥
ಇವುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಇಡದೆ ಇದ್ದರೆ—ಐದು ನೀರಿನ ಮಡಕೆಗಳು; ಒಂದು ಕುಂಭ ಮತ್ತು ಒಂದು ದ್ರೋಣಿ; ಏಣಿ; ಕೊಡಲಿ; ಶೂರ್ಪ (ಗಾಳಿಹಾಕುವ ಬುಟ್ಟಿ); ಅಂಕುಶ; ಹಗ್ಗ; ಹಿಡಿಯುವ ಸಾಧನ; ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ನೀರಿನ ಚೀಲ—ಅಂದರೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ (ದಂಡ/ಪಾಲು) ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Sutra 19
तृणकटच्छन्नान्यपनयेत् ॥ कZ_०२.३६.१९ ॥
ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿನ/ರೀಡ್ಸ್ನ ಛಾವಣಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು.
Sutra 20
अग्निजीविन एकस्थान्वासयेत् ॥ कZ_०२.३६.२० ॥
ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರನ್ನು (ಅಗ್ನಿ-ವೃತ್ತಿಯವರನ್ನು) ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Sutra 21
स्वगृहप्रद्वारेषु गृहस्वामिनो वसेयुः असम्पातिनो रात्रौ ॥ कZ_०२.३६.२१ ॥
ರಾತ್ರಿ ಗೃಹಸ್ಥರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ಇರಬೇಕು; ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿದ್ದು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು।
Sutra 22
रथ्यासु कुटव्रजाः सहस्रं तिष्ठेयुः चतुष्पथद्वारराजपरिग्रहेषु च ॥ कZ_०२.३६.२२ ॥
ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ಕುಟವ್ರಜ’ ಎಂಬ ದಳಗಳು ಸಾವಿರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿತರಾಗಿರಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಚತುಷ್ಪಥಗಳಲ್ಲಿ, ಬಾಗಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿಯೂ।
Sutra 23
प्रदीप्तमनभिधावतो गृहस्वामिनो द्वादशपणो दण्डः षट्पणोऽवक्रयिणः ॥ कZ_०२.३६.२३ ॥
ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಾಗ ಗೃಹಸ್ಥನು ಓಡಿ (ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು) ಬರದಿದ್ದರೆ 12 ಪಣ ದಂಡ; ಕರ್ತವ್ಯ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಿಗೆ 6 ಪಣ।
Sutra 24
प्रमादाद्दीप्तेषु चतुष्पञ्चाशत्पणो दण्डः ॥ कZ_०२.३६.२४ ॥
ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡು/ಹರಡಿದರೆ 54 ಪಣ ದಂಡ।
Sutra 25
प्रदीपिकोऽग्निना वध्यः ॥ कZ_०२.३६.२५ ॥
ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವವನು (ಅಗ್ನಿದಾಹಕ) ಬೆಂಕಿಯಿಂದಲೇ ವಧಿಸಬೇಕಾದವನು।
Sutra 26
पांसुन्यासे रथ्यायामष्टभागो दण्डः पङ्कोदकसम्निरोधे पादः ॥ कZ_०२.३६.२६ ॥
ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಧೂಳು/ಕಸ ಸುರಿದರೆ ಮಾನಕ ದಂಡದ ಎಂಟನೇ ಭಾಗ ದಂಡ; ಕೆಸರು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ತಡೆದರೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ ದಂಡ।
Sutra 27
राजमार्गे द्विगुणः ॥ कZ_०२.३६.२७ ॥
ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ (ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ) ದಂಡ ದ್ವಿಗುಣ।
Sutra 28
पण्यस्थानोदकस्थानदेवगृहराजपरिग्रहेषु पणोत्तरा विष्टादण्डाः मूत्रेष्वर्धदण्डाः ॥ कZ_०२.३६.२८ ॥
ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ, ನೀರಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ: ಮಲ/ವಿಷ್ಠಾ ದೂಷಣಕ್ಕೆ ‘ಪಣೋತ್ತರ’ (ಒಂದು ಪಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ) ದಂಡ; ಮೂತ್ರಕ್ಕೆ ಅದರ ಅರ್ಧ ದಂಡ।
Sutra 29
भैषज्यव्याधिभयनिमित्तमदण्ड्याः ॥ कZ_०२.३६.२९ ॥
ಔಷಧೋಪಚಾರ, ರೋಗ ಅಥವಾ ಭಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಮಾಡುವವರು ದಂಡನೀಯರಲ್ಲ।
Sutra 30
मार्जारश्वनकुलसर्पप्रेतानां नगरस्यान्तरुत्सर्गे त्रिपणो दण्डः खरोष्ट्राश्वतराश्वप्रेतानां षट्पणः मनुष्यप्रेतानां पञ्चाशत्पणः ॥ कZ_०२.३६.३० ॥
ನಗರದ ಒಳಗೆ ಶವಗಳನ್ನು ಎಸೆದರೆ: ಬೆಕ್ಕು, ನಾಯಿ, ಮುಂಗೂಸಿ ಮತ್ತು ಹಾವಿನ ಶವಗಳಿಗೆ 3 ಪಣ ದಂಡ; ಕತ್ತೆ, ಒಂಟೆ, ಖಚ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಯ ಶವಗಳಿಗೆ 6 ಪಣ; ಮಾನವ ಶವಗಳಿಗೆ 50 ಪಣ।
Sutra 31
मार्गविपर्यासे शवद्वारादन्यतश्च शवनिर्णयने पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०२.३६.३१ ॥
ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ವಿಚಲಿತವಾದರೆ, ಶವದ್ವಾರವಲ್ಲದ ಬೇರೆ ದ್ವಾರದಿಂದ ಶವವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿಶ್ಚಿತಪಡಿಸಿದ ವಿಧಾನಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಶವವನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಿದರೆ—‘ಪ್ರಥಮ’ ಸಾಹಸ-ದಂಡ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ।
Sutra 32
द्वाःस्थानां द्विशतम् ॥ कZ_०२.३६.३२ ॥
ಬಾಗಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿತರಾದ ದ್ವಾರಪಾಲಕರಿಗೆ ದಂಡ ಎರಡು ನೂರು (ಪಣಗಳು).
Sutra 33
श्मशानादन्यत्र न्यासे दहने च द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०२.३६.३३ ॥
ಶ್ಮಶಾನವಲ್ಲದ ಬೇರೆಡೆ ಶವವನ್ನು ಇಡುವುದಕ್ಕೂ ಅಥವಾ ದಹನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ 12 ಪಣಗಳ ದಂಡ.
Sutra 34
विषण्णालिकमुभयतोरात्रं यामतूर्यम् ॥ कZ_०२.३६.३४ ॥
ಎರಡೂ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ವಿಷಣ್ಣಾಲಿಕಾ’ ಸಂಕೇತ ಇರಬೇಕು; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಾಮಕ್ಕೂ (ಪ್ರಹರಕ್ಕೂ) ಯಾಮ-ತೂರ್ಯ ಎಂಬ ಕಾವಲು-ಸಂಕೇತ ಇರಬೇಕು।
Sutra 35
तूर्यशब्दे राज्ञो गृहाभ्याशे सपादपणं अक्षणताडनं प्रथमपश्चिमयामिकं मध्यमयामिकं द्विगुणमन्तश्चतुर्गुणम् ॥ कZ_०२.३६.३५ ॥
ತೂರ್ಯ (ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಾದ್ಯ) ಶಬ್ದವಾದಾಗ, ರಾಜನ ನಿವಾಸದ ಸಮೀಪ ದಂಡ ಸವಾಪಣ (1¼ ಪಣ). ಗಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಹೊಡೆದರೆ, ಯಾಮ (ವಾಚ್) ಪ್ರಕಾರ ದಂಡ: ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಯಾಮದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಮೊತ್ತ, ಮಧ್ಯ ಯಾಮದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಣ, ಮತ್ತು ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಅಂತಃ) ಚತುರ್ಗುಣ।
Sutra 36
शङ्कनीये देशे लिङ्गे पूर्वापदाने च गृहीतमनुयुञ्जीत ॥ कZ_०२.३६.३६ ॥
ಬಂಧಿತನನ್ನು (i) ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಸ್ಥಳ, (ii) ಗುರುತುಚಿಹ್ನೆಗಳು/ಸಾಕ್ಷ್ಯ, ಮತ್ತು (iii) ಹಿಂದಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳು/ಪೂರ್ವವೃತ್ತಾಂತಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು।
Sutra 37
राजपरिग्रहोपगमने नगररक्षारोहणे च मध्यमः साहसदण्डः ॥ कZ_०२.३६.३७ ॥
ರಾಜನ ಪರಿಗೃಹಿತ/ಆವರಿತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಗರರಕ್ಷಾ ಕಾವಲುಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏರುವುದು/ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ‘ಮಧ್ಯಮ’ ಸಾಹಸ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।
Sutra 38
सूतिकाचिकित्सकप्रेतप्रदीपयाननागरिकतूर्यप्रेक्षाग्निनिमित्तं मुद्राभिश्चाग्राह्याः ॥ कZ_०२.३६.३८ ॥
ಪ್ರಸೂತಿ ಸೇವೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮೃತದೇಹ ಸಾಗಣೆ/ನಿರ್ವಹಣೆ, ದೀಪ/ಬೆಳಕು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು, ಪ್ರಯಾಣ/ಸಾಗಣೆ, ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ಕೆಲಸ, ವಾದ್ಯ/ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಧ್ವನಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಸಂಬಂಧಿತ ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು—ಅಧಿಕೃತ ಮುದ್ರೆಗಳು (ಮುದ್ರಾ) ಹೊಂದಿದ್ದರೆ—ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಬಾರದು।
Sutra 39
चाररात्रिषु प्रच्छन्नविपरीतवेषाः प्रव्रजिता दण्डशस्त्रहस्ताश्च मनुष्या दोषतो दण्ड्याः ॥ कZ_०२.३६.३९ ॥
ಕಠಿಣ ಗಸ್ತು/ನಿಗಾವಿನ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆಮಾಚಿದ ಅಥವಾ ಮೋಸಕಾರಿ ವೇಷಧಾರಿಗಳು, ಸಂಚಾರಿ ಭಿಕ್ಷುಕರು/ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ದಂಡ ಅಥವಾ ಆಯುಧ ಹಿಡಿದಿರುವವರು—ತಮ್ಮ ದೋಷದ ಗಂಭೀರತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದಂಡನೀಯರು।
Sutra 40
रक्षिणामवार्यं वारयतां वार्यं चावारयतां क्षणद्विगुणो दण्डः ॥ कZ_०२.३६.४० ॥
ಕಾವಲುಗಾರರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ: ತಡೆಯಬಾರದದ್ದನ್ನು ತಡೆದರೆ, ಮತ್ತು ತಡೆಯಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ತಡೆಯದೆ ಹೋದರೆ—ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ/ಪ್ರತಿ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ದಂಡ ದ್ವಿಗುಣ।
Sutra 41
स्त्रियं दासीमधिमेहयतां पूर्वः साहसदण्डः अदासीं मध्यमः कृतावरोधामुत्तमः कुलस्त्रियं वधः ॥ कZ_०२.३६.४१ ॥
ದಾಸಿ ಸ್ತ್ರೀಯ ಮೇಲೆ ಬಲಾತ್ಕಾರ/ಅನುಚಿತ ಸಂಭೋಗ ಮಾಡಿದರೆ ‘ಕನಿಷ್ಠ’ ಸಾಹಸ ದಂಡ; ದಾಸಿಯಲ್ಲದ ಸ್ತ್ರೀಯಿಗೆ ‘ಮಧ್ಯಮ’ ಸಾಹಸ ದಂಡ; ನಿರ್ಬಂಧ/ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ತ್ರೀಯಿಗೆ ‘ಉತ್ತಮ’ ಸಾಹಸ ದಂಡ; ಕುಲಸ್ತ್ರೀ (ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಕುಟುಂಬದ ಸ್ತ್ರೀ)ಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ಮರಣದಂಡನೆ।
Sutra 42
चेतनाचेतनिकं रात्रिदोषमशंसतो नागरिकस्य दोषानुरूपो दण्डः प्रमादस्थाने च ॥ कZ_०२.३६.४२ ॥
ರಾತ್ರಿ ಅಪರಾಧ—ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ (ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ) ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅನುದ್ದೇಶ್ಯ/ಅಪಘಾತಜನ್ಯವಾಗಿರಲಿ—ವರದಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ನಾಗರಿಕ (ನಗರಾಧಿಕಾರಿ)ಗೆ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ತಿಳಿದಿರುವ ಪ್ರಮಾದ-ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ (ಅಲಕ್ಷ್ಯದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ) ಕೂಡ।
Sutra 43
नित्यमुदकस्थानमार्गभ्रमच्छन्नपथवप्रप्राकाररक्षावेक्षणं नष्टप्रस्मृतापसृतानां च रक्षणम् ॥ कZ_०२.३६.४३ ॥
ನೀರಿನ ಸ್ಥಳಗಳು, ಮಾರ್ಗಗಳು, ಗೊಂದಲ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಂಧಿ/ತಿರುವುಗಳು, ಮರೆಮಾಚಿದ ದಾರಿಗಳು, ಕಂದಕ/ವಪ್ರ, ಪ್ರಾಕಾರ/ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದೈನಂದಿನ ಪರಿಶೀಲನೆ ಇರಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಕಳೆದುಹೋದವರು, ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿದ/ಮರೆತವರು ಅಥವಾ ದೂರ ಸರಿದವರು—ಅವರಿಗೂ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಬೇಕು।
Sutra 44
बन्धनागारे च बालवृद्धव्याधितानाथानां जातनक्षत्रपौर्णमासीषु विसर्गः ॥ कZ_०२.३६.४४ ॥
ಬಂಧನಾಗಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ವೃದ್ಧರಿಗೆ, ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನಾಥ/ಆಧಾರವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಜನ್ಮದಿನ/ಜನ್ಮನಕ್ಷತ್ರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ (ಅಥವಾ ರಜೆ) ನೀಡಬೇಕು।
Sutra 45
पण्यशीलाः समयानुबद्धा वा दोषनिष्क्रयं दद्युः ॥ कZ_०२.३६.४५ ॥
ವಾಣಿಜ್ಯ ವೃತ್ತಿಯವರು, ಅಥವಾ ಕಾಲ-ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾದವರು, ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ದಂಡ (ನಿಷ್ಕ್ರಯ) ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
Sutra 46
कर्मणा कायदण्डेन हिरण्यानुग्रहेण वा ॥ कZ_०२.३६.४६च्द् ॥
ವಿಮೋಚನೆ/ರಿಯಾಯಿತಿ ಬಲವಂತದ ಕೆಲಸದಿಂದ, ದೈಹಿಕ ದಂಡದಿಂದ, ಅಥವಾ ಹಣದ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ (ಪಾವತಿಯಿಂದ) ಸಾಧ್ಯ.
Sutra 47
पुत्रजन्मनि वा मोक्षो बन्धनस्य विधीयते ॥ कZ_०२.३६.४७च्द् ॥
ಅಥವಾ ಪುತ್ರಜನ್ಮವಾದಾಗ ಬಂಧನ (ಕಾರಾಗೃಹ)ದಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Frequently Asked Questions
Reduced custodial abuse and disorder, healthier detention conditions, lower risk of riots/escape, and increased public confidence that royal daṇḍa is regulated rather than arbitrary—strengthening internal security and legitimacy.
While this extract does not specify a penalty, Kautilya’s administrative logic implies liability of custodial officials for negligence or cruelty: fines, dismissal, and punitive daṇḍa proportional to harm caused (especially if unlawful suffering, death, or escape results from failure to inspect/maintain bandhanasthāna).