Adhyakshaprachara Adhyaya 3 Sutra 16 - Arthashastra | Kannada | Vedapath

Kautilya

Sutra 16

Devanagari script

प्राकारमुभयतो मेण्ढकमध्यर्धदण्डं कृत्वा प्रतोलीषट्तुलान्तरं द्वारं निवेशयेत्पञ्चदण्डादेकोत्तरमाष्टदण्डादिति चतुरश्रं षड्भागमायामादधिकमष्टभागं वा ॥ कZ_०२.३.१६ ॥

Transliteration

prākāram ubhayato meṇḍhakamadhyardhadaṇḍaṃ kṛtvā pratolīṣaṭtulāntaraṃ dvāraṃ niveśayet pañcadaṇḍād ekottaram āṣṭadaṇḍād iti caturaśraṃ ṣaḍbhāgam āyāmād adhikam aṣṭabhāgaṃ vā

Translation

ಅವನು ಪ್ರಾಕಾರವನ್ನು ಎರಡೂ ಕಡೆ ‘ಮೇಣ್ಢಕ’ (ಪ್ರಕ್ಷೇಪ)ಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದಂಡದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗ (ಅರ್ಧ/ಡೆಢ) ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಇಡಬೇಕು; ಮತ್ತು ಪ್ರತೋಲೀ (ಗೇಟ್‌ಹೌಸ್)ಯಿಂದ ಆರು ತೂಲಾ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಬಾಗಿಲಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹದಿನೈದು ದಂಡಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುದಿಂದ ಎಂಟು ದಂಡವರೆಗೆ (ನಿರ್ದೇಶದಂತೆ) ಇರಲಿ; ಅದು ಚತುರಸ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅಗಲವು ಉದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು-ಆರವ ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚು, ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಒಂದು-ಎಂಟವ ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಇರಲಿ.

Word by Word

प्राकारम्rampart / enclosing wall

उभयतःon both sides

मेण्ढक‘meṇḍhaka’ type projection/bastion (ram-shaped feature)

मध्यmiddle / central part

अर्धhalf

दण्डम्a daṇḍa (rod; a unit of measure)

कृत्वाhaving made / after making

प्रतोलीgatehouse / gateway structure

षट्six

तुलtul (a measure/spacing unit)

अन्तरम्interval / spacing

द्वारम्gate / doorway

निवेशयेत्should place / should construct / should install

पञ्चfive

दण्डात्from/than a daṇḍa

एकone

उत्तरम्additional / exceeding

अष्टeight

दण्डात्from/than a daṇḍa

इतिthus / as follows

चतुरश्रंquadrangular / four-cornered

षड्भागम्six parts / a sixfold division

आयामात्from the length / with respect to length

अधिकम्more / in excess

अष्टभागम्eight parts / an eightfold division

वाor

Entities Mentioned

prākāra (rampart)

meṇḍhaka (projection/buttress)

pratolī (gatehouse)

dvāra (gate)

units: daṇḍa, tūla

FAQs

Why does Kautilya prescribe proportions and numeric measures for gates and walls?

Because fortifications are state-critical assets: precise standards reduce corruption in works, ensure predictable defensive performance, and make inspection enforceable.