Adhyaya 26
Book 2 operationalizes the Vijigīṣu’s power by converting the realm into auditable administrative circuits: extraction, protection, and punishment are made predictable. Chapter 26 frames wild produce (fish, birds, game) as a state-managed resource, not an anarchic commons. The king’s authority is expressed through superintendents who (i) penalize unauthorized killing and capture, (ii) levy shares from lawful takings, (iii) reserve sanctuary-forests (abhayavana) to preserve auspicious/valuable species, and (iv) police markets to prevent sale of spoiled, mutilated, or fraudulently weighed meat. This is Kośa-building without inviting popular resentment: the state takes a defined fraction (ṣaḍbhāga/daśabhāga/śulka) when violence is ‘licensed’ and punishes when it is predatory or deceptive. The placement in the larger power structure is clear: stable revenue and credible enforcement sustain the army and diplomacy, while the janapada’s ecological order and ritual-ethical sensibilities are protected to prevent disorder and loss of legitimacy.
Sutras
Sutra 1
मध्यमम् ॥ कZ_०२.२६.०१ ॥
ಮಧ್ಯಮ.
Sutra 2
अप्रवृत्तवधानां मत्स्यपक्षिणां बन्धवधहिंसायां पादोनसप्तविंशतिपणमत्ययं कुर्यात्मृगपशूनां द्विगुणम् ॥ कZ_०२.२६.०२ ॥
ವಧಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದು, ಕೊಲ್ಲುವುದು ಅಥವಾ ಗಾಯಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವನು ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಮತ್ತು ಕಾಲು ಪಣಗಳ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು; ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಪಶುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ದ್ವಿಗುಣ।
Sutra 3
प्रवृत्तहिंसानामपरिगृहीतानां षड्भागं गृह्णीयात्मत्स्यपक्षिणां दशभागं वाधिकं मृगपशूनां शुल्कं वाधिकम् ॥ कZ_०२.२६.०३ ॥
ಹಾನಿ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ಇರುವ ಮತ್ತು ಯಾರೂ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಆರನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಮೀನು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೆಯ ಭಾಗ; ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಪಶುಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸುಂಕ।
Sutra 4
पक्षिमृगाणां जीवत् षड्भागमभयवनेषु प्रमुञ्चेत् ॥ कZ_०२.२६.०४ ॥
ಹಿಡಿದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರುಭಾಗದ ಒಂದನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಯೇ ಅಭಯವನಗಳಲ್ಲಿ (ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Sutra 5
सामुद्रहस्त्यश्वपुरुषवृषगर्दभाकृतयो मत्स्याः सारसा नादेयास्तटाककुल्योद्भवा वा क्रौञ्चोत्क्रोशकदात्यूहहंसचक्रवाकजीवञ्जीवकभृङ्गराजचकोरमत्तकोकिलमयूरशुकमदनशारिका विहारपक्षिणो मङ्गल्याश्चान्येऽपि प्राणिनः पक्षिमृगा हिंसाबाधेभ्यो रक्ष्याः ॥ कZ_०२.२६.०५ ॥
ಸಮುದ್ರದ ಮೀನುಗಳು (ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಮನುಷ್ಯ, ಎತ್ತು ಅಥವಾ ಕತ್ತೆಯ ಆಕಾರದವುಗಳೂ), ಸಾರಸಗಳು, ನದಿ ಮೀನುಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮೀನುಗಳು; ಮತ್ತು ಕ್ರೌಂಚ, ಉತ್ಕ್ರೋಶಕ, ದಾತ್ಯೂಹ, ಹಂಸ, ಚಕ್ರವಾಕ, ಜೀವಂಜೀವ, ಭೃಂಗರಾಜ, ಚಕೋರ, ಮತ್ತ-ಕೋಕಿಲ, ಮಯೂರ, ಶುಕ, ಮದನ, ಶಾರಿಕಾ ಇತ್ಯಾದಿ—ವಿಹಾರ/ಮನರಂಜನಾ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮಂಗಳಕರ ಜೀವಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಕಾಡುಮೃಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಕಿರುಕುಳದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು।
Sutra 6
रक्षातिक्रमे पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०२.२६.०६ ॥
ರಕ್ಷಣಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ‘ಪೂರ್ವ’ (ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯ) ಸಾಹಸ-ದಂಡ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ।
Sutra 7
मृगपशूनामनस्थिमांसं सद्योहतं विक्रीणीरन् ॥ कZ_०२.२६.०७ ॥
ಅವರು ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಎಲುಬಿಲ್ಲದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಮಾತ್ರ, ಅದೂ ಕೂಡ ತಾಜಾ ವಧಿಸಿದದ್ದನ್ನೇ, ಮಾರಬಹುದು।
Sutra 8
अस्थिमतः प्रतिपातं दद्युः ॥ कZ_०२.२६.०८ ॥
ಎಲುಬಿರುವ ಮಾಂಸವನ್ನು ಮಾರಿದರೆ ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾತ (ಪರಿಹಾರ/ರಿಯಾಯಿತಿ) ನೀಡಬೇಕು।
Sutra 9
तुलाहीने हीनाष्टगुणम् ॥ कZ_०२.२६.०९ ॥
ತೂಕದಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ ಇದ್ದರೆ ದಂಡವು ಆ ಕೊರತೆಯ ಎಂಟು ಪಟ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ।
Sutra 10
वत्सो वृषो धेनुश्चैषामवध्याः ॥ कZ_०२.२६.१० ॥
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕರು, ಎತ್ತು ಮತ್ತು ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದು।
Sutra 11
घ्नतः पञ्चाशत्को दण्डः क्लिष्टघातं घातयतश्च ॥ कZ_०२.२६.११ ॥
ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಂದರೆ ಐವತ್ತು ಪಣ ದಂಡ; ಹಾಗೆಯೇ ನೋವುಂಟುಮಾಡುವ/ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಗಾಯ ಮಾಡಿಸಿದರೂ ಅದೇ।
Sutra 12
परिशूनमशिरःपादास्थि विगन्धं स्वयं मृतं च न विक्रीणीरन् ॥ कZ_०२.२६.१२ ॥
ಅವರು ಕ್ಷೀಣ/ದೋಷಯುಕ್ತ, ಅಥವಾ ತಲೆ/ಕಾಲು/ಎಲುಬಿಲ್ಲದ, ಅಥವಾ ದುರ್ವಾಸನೆಯ, ಅಥವಾ ತಾನೇ ಸತ್ತ ಪ್ರಾಣಿಯ ಮಾಂಸವನ್ನು ಮಾರಬಾರದು।
Sutra 13
अन्यथा द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०२.२६.१३ ॥
ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ (ಉಲ್ಲಂಘನೆಗೆ) ಹನ್ನೆರಡು ಪಣ ದಂಡ।
Sutra 14
अन्यत्र गुप्तिस्थानेभ्यो वधबन्धमवाप्नुयुः ॥ कZ_०२.२६.१४च्द् ॥
ಸುರಕ್ಷಿತ ಬಂಧನ-ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆಡೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಅಥವಾ ಕಾರಾಗೃಹದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುವುದು.
Frequently Asked Questions
Predictable revenue without ecological depletion; reduced cruelty and disorder from unregulated hunting; protection of auspicious/valuable species; higher public trust via clean markets and honest weights, stabilizing the janapada and sustaining the kośa.
For unauthorized capture/killing: fines such as pādonasaptaviṃśati-paṇa atyaya for fish/birds and double for game/animals; for protected-species violations: the prior sāhasadaṇḍa; for slaughter of calf, bull, cow (avadhya): 50 paṇas; for selling prohibited meat (mutilated, head/feet/bone-removed, foul-smelling, self-dead carcass): 12 paṇas; for underweight sale: deficiency punished eightfold (hīnāṣṭaguṇa).