Sutra 5
षोडशद्रोणं जाङ्गलानां वर्षप्रमाणमध्यर्धमानूपानां देशवापानामर्धत्रयोदशाश्मकानाम् त्रयोविंशतिरवन्तीनाममितमपरान्तानां हैमन्यानां च कुल्यावापानां च कालतः ॥ कZ_०२.२४.०५ ॥
ṣoḍaśadroṇaṃ jāṅgalānāṃ varṣapramāṇamadhyardhamānūpānāṃ deśavāpānāmardhatrayodaśāśmakānām trayoviṃśatiravantīnām amitam aparāntānāṃ haimanyānāṃ ca kulyāvāpānāṃ ca kālataḥ
ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ (ವರ್ಷ-ಪ್ರಮಾಣ) ಹೀಗಿದೆ—ಜಾಂಗಲ (ಒಣ) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 16 ದ್ರೋಣ, ಆನೂಪ (ಜಲಾವೃತ/ಚರಂಡಿ) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 8½, ದೇಶ ಮತ್ತು ವಾಪ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 12½, ಅಶ್ಮಕದಲ್ಲಿ 13½, ಅವಂತಿಯಲ್ಲಿ 23; ಅಪರಾಂತದಲ್ಲಿ ಅದು ನಿಶ್ಚಿತವಲ್ಲ (ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ). ಹೈಮಂತ/ಚಳಿಗಾಲದ ಬೆಳೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕುಲ್ಯಾ (ಕಾಲುವೆ/ಹೊಂಡ) ನೀರಾವರಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಿತ್ತನೆ (ಕುಲ್ಯಾ-ವಾಪ)ಗಳಿಗೆ ಕಾಲ/ಋತು ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಬೇಕು।
FAQs
To calibrate taxation, sowing schedules, irrigation priorities, and famine-risk planning to local ecological realities rather than a single empire-wide norm.
It signals high variability/uncertainty, requiring flexible assessment instead of rigid targets—an administrative cue to rely on observation-based decisions.