Sutra 48
Devanagari script
हरितालमनःशिलाहिङ्गुलुकचूर्णानामन्यतमेन कुरुविन्दचूर्णेन वा वस्त्रं सम्यूह्य यत्परिमृद्नन्ति तत्परिमर्दनम् ॥ कZ_०२.१४.४८ ॥
Transliteration
haritālamanaḥśilāhiṅgulukacūrṇānām anyatamena kuruvindacūrṇena vā vastraṃ samyūhya yat parimṛdnanti tat parimardanam
Translation
ಹರಿತಾಲ, ಮನಶ್ಶಿಲಾ, ಹಿಂಗುಲು ಮುಂತಾದ ಪುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದರಿಂದ ಅಥವಾ ಕುರುವಿಂದ ಪುಡಿಯಿಂದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಲೇಪಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಒರೆಸಿ ವಸ್ತು ಕ್ಷಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಪರಿಮರ್ದನ (rubbing-away) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ।
Word by Word
हरिताल-मनःशिला-हिङ्गुलु-कचूर्णानाम्of the powders of orpiment, realgar, cinnabar, etc.
हरिताल-मनःशिला-हिङ्गुलु-कचूर्णानाम्:
TypeNoun
Rootहरिताल/मनःशिला/हिङ्गुलु/कचूर्ण
Formषष्ठी-बहुवचनम् (gen. pl.); समाहार-द्वन्द्वः (हरिताल+मनःशिला+हिङ्गुलु) तत्पुरुषेण ‘कचूर्ण’ इति समासः; ‘…चूर्णानाम्’ = ‘…-कचूर्णानाम्’
अन्यतमेनwith any one (of them)
अन्यतमेन:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्यतम
Formतृतीया-एकवचनम् (instr. sg.), नपुंसकलिङ्गम्; ‘one of (them)’
कुरुविन्द-चूर्णेनor with kuruvinda-powder
कुरुविन्द-चूर्णेन:
TypeNoun
Rootकुरुविन्द/चूर्ण
Formतृतीया-एकवचनम् (instr. sg.), नपुंसकलिङ्गम्; ‘कुरुविन्दस्य चूर्णम्’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
वस्त्रम्cloth
वस्त्रम्:
TypeNoun
Rootवस्त्र
Formद्वितीया-एकवचनम् (acc. sg.), नपुंसकलिङ्गम्
सम्यूह्यhaving thoroughly applied/mixed (it)
सम्यूह्य:
TypeVerb (absolutive)
Rootसम्-ऊह्
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); उपसर्गः ‘सम्-’; अर्थः ‘सम्यक् ऊह्य/सम्यक् संमिश्र्य/सम्यक् लेपयित्वा’ (contextual)
यत्that which
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
Formयद्-शब्दः, नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; सम्बन्धक-प्रयोगः ‘that which’
परिमृद्नन्तिthey rub (it) all over / they rub thoroughly
परिमृद्नन्ति:
TypeVerb
Rootपरि-मृद्
Formलट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; उपसर्गः ‘परि-’
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formतद्-शब्दः, नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; अन्वयः ‘that (process)’
परिमर्दनम्(is called) rubbing/polishing
परिमर्दनम्:
TypeNoun (action noun)
Rootपरि-मृद्
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा-एकवचनम्; धातुज-भाववाचक-नाम (action noun)
Entities Mentioned
H
haritāla (orpiment)M
manaḥśilā (realgar)H
hiṅguluka (cinnabar)K
kuruvinda (abrasive material)FAQs
The state should regulate and audit access to abrasives/consumables used in finishing, since they enable covert material removal.