Adhyaya 376

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे समाधिर्नाम पञ्चसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षट्सप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ब्रह्मज्ञानं अग्निर् उवाच ब्रह्मज्ञानं प्रवक्ष्यामि संसाराज्ञानमुक्तये अयमात्मा पर्ं ब्रह्म अहमस्मीति मुच्यते

ಇಂತೆ ಆಗ್ನೇಯ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಸಮಾಧಿ’ ಎಂಬ ಮೂರುನೂರ ಎಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಮೂರುನೂರ ಎಪ್ಪತ್ತಾರನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ’ ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ಸಂಸಾರಬಂಧಕ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ‘ಈ ಆತ್ಮವೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ; ನಾನೇ ಅದೇ’ ಎಂದು ತಿಳಿದವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 2

देह आत्मा न भवति दृस्यत्वाच्च घटादिवत् प्रसप्ते मरणे देहादात्मान्यो ज्ञायते ध्रुवं

ದೇಹವು ಆತ್ಮವಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಘಟಾದಿಗಳಂತೆ ದೃಶ್ಯವಾದ ವಿಷಯ. ಮರಣ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಆತ್ಮವು ದೇಹದಿಂದ ಭಿನ್ನವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 3

देहः स चेदव्यवहरेद्विकार्यादिसन्निभः चक्षुरादीनीन्द्रियाणि नात्मा वै करणं त्वतः

ದೇಹವು ಕ್ರಿಯಾವ್ಯವಹಾರದ ಸಾಧನವಾಗಿರದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದು ವಿಕಾರಗೊಳ್ಳುವ ಜಡಪದಾರ್ಥದಂತೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಚಕ್ಷು ಮೊದಲಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ಕರಣಗಳು; ಆತ್ಮ ಕರಣವಲ್ಲ.

Verse 4

मनो धीरपि आत्मा न दीपवत् करणं त्वतः प्राणो ऽप्यात्मा न भवति सुषुप्ते चित्प्रभावतः

ಮನಸ್ಸು ಧೀರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಆತ್ಮವಲ್ಲ; ದೀಪದಂತೆ ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕರಣ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಣವೂ ಆತ್ಮವಲ್ಲ; ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆತ್ಮ ಭಿನ್ನವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 5

जाग्रत्स्वप्ने च चैतन्यं सङ्कीर्णत्वान्न बुध्यते विज्ञानरहितः प्राणः सुषुप्ते ज्ञायते यतः

ಜಾಗ್ರತ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವು ವಿಷಯ-ವೃತ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯದು. ಆದರೆ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವು ವಿಭೇದ-ವಿಜ್ಞಾನರಹಿತವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಣೀತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 6

अतो नात्मेन्द्रियं तस्मादिन्त्रियादिकमात्मनः अहङ्कारो ऽपि नैवात्मा देहवद्व्यभिचारतः

ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯವೇ ಆತ್ಮವಲ್ಲ; ಹೀಗಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯಾದಿ ಎಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವಲ್ಲ. ಅಹಂಕಾರವೂ ಆತ್ಮವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ದೇಹದಂತೆ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 7

उक्तेभ्यो व्यतिरिक्तो ऽयमात्मा सर्वहृदि स्थितः सर्वद्रष्टा च भोक्ता च नक्तमुज्ज्वलदीपवत्

ಉಕ್ತ ಎಲ್ಲದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಈ ಆತ್ಮನು ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಸರ್ವದ್ರಷ್ಟಾ ಸಾಕ್ಷಿ ಹಾಗೂ ಭೋಕ್ತಾ; ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಲ ದೀಪದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 8

समाध्यारम्भकाले च एवं सञ्चिन्तयेन्मुनिः यतो ब्रह्मण आकाशं खाद्वायुर्वायुतो ऽनलः

ಸಮಾಧಿಯ ಆರಂಭಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುನಿಯು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು— ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಆಕಾಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆಕಾಶದಿಂದ ವಾಯು, ವಾಯುವಿನಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 9

अग्नेरापो जलात्पृथ्वी ततः सूक्ष्मं शरीरकं अपञ्चीकृतभूतेभ्य आसन् पञ्चीकृतान्यतः

ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಜಲವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ; ಜಲದಿಂದ ಪೃಥಿವಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಅಪಂಚೀಕೃತ ಭೂತಗಳಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಭೂತಗಳು ಪಂಚೀಕೃತವಾಗಿ ಸ್ಥೂಲ ಭೂತಗಳಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 10

स्थूलं शरीरं ध्यात्वास्माल्लयं ब्रह्मणि चिन्तयेत् पञ्चीकृतानि भूतानि तत्कार्यञ्च विराट्स्मृतम्

ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಅದರ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಲಯವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು. ಪಂಚೀಕೃತ ಪಂಚಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಮಷ್ಟಿ-ಕಾರ್ಯವನ್ನು ‘ವಿರಾಟ್’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 11

एतत् स्थूलं शरीरं हि आत्मनो ज्ञानकल्पितं इन्द्रियैर् अथ विज्ञानं धीरा जागरितं विदुः

ಈ ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರವು ಆತ್ಮನ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕಲ್ಪಿತ (ಆರೋಪಿತ)ವಾಗಿದೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ಧೀರರು ಜಾಗೃತಾವಸ್ಥೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 12

विश्वस्तदभिमानी स्यात् त्रयमेतदकारकं अपञ्चीकृतभूतानि तत्कार्यं लिङ्गमुच्यते

ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವದೊಂದಿಗೆ ತಾದಾತ್ಮ್ಯಾಭಿಮಾನ ಹೊಂದಿರುವವನು ‘ವಿಶ್ವ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ತ್ರಯವು ಅಕರ್ತೃ (ಅಕಾರಕ)ವಾಗಿದೆ. ಅಪಂಚೀಕೃತ ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ‘ಲಿಂಗ’ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರ) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 13

संयुक्तं सप्तदशभिर्हिरण्यगर्भसंज्ञितं शरीरमात्मनः सूक्ष्मं लिङ्गमित्यभिधीयते

ಹದಿನೇಳು ತತ್ತ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ‘ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆತ್ಮನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರವನ್ನೇ ‘ಲಿಂಗ’ ಎಂದು ಅಭಿಧಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 14

जाग्रत्संस्कारजः स्वप्नः प्रत्ययो विषयात्मकः आत्मा तदुपमानी स्त्यात्तैजसो ह्य् अप्रपञ्चतः

ಜಾಗ್ರತ್ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಸ್ವಪ್ನವು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ವಿಷಯಾತ್ಮಕವಾದ ಪ್ರತ್ಯಯ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನು ಸ್ವಪ್ನ-ಜ್ಞಾತನಿಗೆ ಉಪಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ‘ತೈಜಸ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಪಂಚವಿಲ್ಲ.

Verse 15

स्थूलसूक्ष्मशरीराख्यद्वयस्यैकं हि कारणं आत्मा ज्ञानञ्च साभासं तदध्याहृतमुच्यते

ಸ್ಥೂಲ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರವೆಂಬ ದ್ವಯಕ್ಕೆ ಏಕೈಕ ಕಾರಣ ಆತ್ಮನೇ. ಹಾಗೆಯೇ ಆಭಾಸಸಹಿತ ಜ್ಞಾನವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಸಿತವಾಗಿದೆ (ಅಧ್ಯಾಹೃತ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 16

न सन्नासन्न सदसदेतत्सावयवं न तत् निर्गतावयवं नेति नाभिन्नं भिन्नमेव च

ಈ ತತ್ತ್ವವು ಸತ್ ಅಲ್ಲ, ಅಸತ್ ಅಲ್ಲ; ಸತ್-ಅಸತ್ ಎರಡೂ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗದು. ಇದು ಅವಯವಯುಕ್ತವೂ ಅಲ್ಲ, ಅವಯವಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಸಮಷ್ಟಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ‘ನೇತಿ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಿನ್ನವೂ ಅಲ್ಲ, ಆದರೂ (ಆಭಾಸವಾಗಿ) ಭಿನ್ನವಾಗಿಯೇ ತೋರುತ್ತದೆ.

Verse 17

भिन्नाभिन्नं ह्य् अनिर्वाच्यं बन्धसंसारकारकं एकं स ब्रह्म विज्ञानात् प्राप्तं नैव च कर्मभिः

ಆ ಏಕ ಬ್ರಹ್ಮವು ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನವಾಗಿ ಅನಿರ್ವಚನೀಯ; (ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ) ಬಂಧ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಅದು ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ (ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಜ್ಞಾನದಿಂದ) ಲಭ್ಯ, ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲ.

Verse 18

सर्वात्मना हीन्द्रियाणां संहारः कारणात्मनां बुद्धेः स्थानं सुषुप्तं स्यात्तद्द्वयस्याभिमानवान्

ಕಾರಣಸ್ವಭಾವದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಹಾರ (ಲಯ) ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸುಷುಪ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆ ದ್ವಯದೊಂದಿಗೆ (ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕಾರಣಸ್ಥಿತಿ) ಅಭಿಮಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಜೀವನು ‘ಅಭಿಮಾನವಾನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 19

प्राज्ञ आत्मा त्रयञ्चैतत् मकारः प्रणवः स्मृतः अकारश् च उकारो ऽसौ मकारो ह्य् अयमेव च

ಪ್ರಾಜ್ಞನೇ ಆತ್ಮ; ಈ ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ ತ್ರಿವಿಧವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ‘ಅ’, ‘ಉ’ ಮತ್ತು ಇದೇ ‘ಮ್’ ಧ್ವನಿಗಳು ಅಡಕವಾಗಿವೆ.

Verse 20

अहं साक्षी च चिन्मात्रो जाग्रत्स्वप्नादिकस्य च नाज्ञानञ्चैव तत्कार्यं संसारादिकबन्धनं

ನಾನು ಸಾಕ್ಷಿ ಆತ್ಮ—ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯಮಾತ್ರ—ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನಾದಿ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಾಕ್ಷಿ. ಅಜ್ಞಾನವೂ ಅದರ ಕಾರ್ಯವಾದ ಸಂಸಾರಾದಿ ಬಂಧನವೂ ನನಗೆ ಸೇರದು.

Verse 21

नित्यशुद्धबन्धमुक्तसत्यमानन्दमद्वयं ब्रह्माहमस्म्यहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विमुक्त ॐ

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ—ನಿತ್ಯಶುದ್ಧ, ಬಂಧಮುಕ್ತ, ಸತ್ಯ, ಆನಂದಸ್ವರೂಪ, ಅದ್ವಯ. ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಮುಕ್ತ—ಓಂ.

Verse 22

अहं ब्रह्म परं ज्ञानं समाधिर्बन्धघातकः चिरमानन्दकं ब्रह्म सत्यं ज्ञानमनन्तकं

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ—ಪರಮ ಜ್ಞಾನ. ಸಮಾಧಿ ಬಂಧನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವದು. ಬ್ರಹ್ಮ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿ ಆನಂದ; ಅದು ಸತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ, ಅನಂತ.

Verse 23

अयमात्मा परम्ब्रह्म तद् ब्रह्म त्वमसीति च गुरुणा बोधितो जीवो ह्य् अहं ब्रह्मास्मि वाह्यतः

ಗುರು ಬೋಧಿಸಿದಂತೆ—“ಈ ಆತ್ಮ ಪರಬ್ರಹ್ಮ” ಮತ್ತು “ಅದು ಬ್ರಹ್ಮ; ನೀನೇ ಅದು”—ಎಂದು ತಿಳಿದ ಜೀವನು ದೃಢವಾಗಿ: “ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನೇ” ಎಂದು, ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 24

सो ऽसावादित्यपुरुषः सो ऽसावहमखण्ड ॐ मुच्यते ऽसारसंसाराद्ब्रह्मज्ञो ब्रह्म तद्भवेत्

ಅವನೇ ಆ ಆದಿತ್ಯ-ಪುರುಷನು; ನಾನೂ ಅದೇ—ಅಖಂಡ, ಅದ್ವೈತ—ಓಂ. ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞನು ಈ ಅಸಾರ ಸಂಸಾರಚಕ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ, ಅದೇ ತತ್ತ್ವವಾಗುತ್ತಾನೆ.