Adhyaya 372

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे यमनियमा नामैकसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्विसप्त्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः आसनप्राणायामप्रत्याहाराः अग्निर् उवाच आसनं कमलाद्युक्तं तद्बद्ध्वा चिन्तयेत्परं शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः

ಇಂತೆ ಆಗ್ನೇಯ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಯಮ-ನಿಯಮ’ ಎಂಬ ಮೂರುನೂರು ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಮೂರುನೂರು ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ—‘ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ’—ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು: ‘ಪದ್ಮಾಸನಾದಿ ಆಸನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಪರಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಶುಚಿಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಆಸನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.’

Verse 2

नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चेलाजिनकुशोत्तरं तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यातचित्तेन्द्रियक्रियः

ಆಸನವು ಅತಿಯಾಗಿ ಎತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿಯಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ; ಅದರ ಮೇಲೆ ವಸ್ತ್ರ, ಮೃಗಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಕುಶವನ್ನು ಹಾಸಿರಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು।

Verse 3

उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये समकायशीरग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः

ಯೋಗ್ಯ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು; ದೇಹ, ತಲೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಅಚಲವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು।

Verse 4

सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वन्दिशश्चानवलोकयन् पार्ष्णिभ्यां वृषणौ रक्षंस् तथा प्रजननं पुनः

ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮೂಗಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಸುತ್ತಲಿನ ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ನೋಡದೆ ಇರಬೇಕು. ಎರಡೂ ಮಡಕೆಗಳಿಂದ ವೃಷಣಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಪುನಃ ಜನನೇಂದ್ರಿಯವನ್ನೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು।

Verse 5

उरुभ्यामुपरिस्थाप्य वाहू तिर्यक् प्रयत्नतः दक्षिणं करपृष्ठञ्च न्यसेद्धामतलोपरि

ತೊಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಎರಡೂ ಮುಂಭಾಗದ ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ (ಕ್ರಾಸ್) ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ನಂತರ ಬಲಗೈಯ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ಎಡಗೈಯ ಹಸ್ತತಲದ ಮೇಲೆ ಇಡಬೇಕು।

Verse 6

उन्नम्य शनकैर् वक्रं मुखं विष्टभ्य चाग्रतः प्राणः स्वदेहजो वायुस्तस्यायामो निरोधनं

ಕ್ರಮೇಣ ಮೃದುವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು (ಧಡವನ್ನು) ಎತ್ತಿ, ಮುಖವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ; ಸ್ವದೇಹಜನ್ಯ ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು—ಈ ನಿಯತ ನಿರೋಧವೇ ‘ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 7

नासिकापुटमङ्गुल्या पीड्यैव च परेण च आदरं रेचयेद्वायुं रेचनाद्रेचकः स्मृतः

ಬೆರಳಿನಿಂದ ಒಂದು ನಾಸಾರಂಧ್ರವನ್ನು ಒತ್ತಿ, ಮತ್ತೊಂದರಿಂದ ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ವಾಯುವನ್ನು ಹೊರಬಿಡಬೇಕು; ಇದು ರೇಚನ (ವಿಸರ್ಜನೆ) ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ‘ರೇಚಕ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 8

वाह्येन वायुना देहं दृतिवत् पूरयेद्यथा तथा पुर्णश् च सन्तिष्ठेत् पूरणात् पूरकः स्मृतः

ಬೆಲ್ಲೋಸ್‌ನಂತೆ ಬಾಹ್ಯ ವಾಯುವಿನಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ತುಂಬಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಂಬಿದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು; ಇದು ಪೂರಣ (ತುಂಬಿಕೆ) ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ‘ಪೂರಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 9

न भुञ्चति न गृह्णाति वायुमन्तर्वाहिःस्थितम् सम्पूर्णकुम्भवत्तिष्ठेदचलः स तु कुम्भकः

ಯಾವಾಗ ಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೊರಬಿಡುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಒಳಗೆಳೆಯುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತು ವಾಯು ಒಳಗೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೋ, ಆಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಂಬಿದ ಕುಂಭದಂತೆ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು—ಇದೇ ‘ಕುಂಭಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 10

कन्यकः सकृदुद्घातः स वै द्वादशमात्रिकः मध्यमश् च द्विरुद्घातश् चतुर्विंशतिमात्रिकः

‘ಕನ್ಯಕ’ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಉದ್ಘಾತವಿದ್ದು ಅದು ದ್ವಾದಶ ಮಾತ್ರೆಗಳದು. ‘ಮಧ್ಯಮ’ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದ್ವಿ-ಉದ್ಘಾತವಿದ್ದು ಅದು ಚತುರ್ವಿಂಶತಿ ಮಾತ್ರೆಗಳದು.

Verse 11

उत्तमश् च त्रिरुद्घातः षट्त्रिंशत्तालमात्रिकः स्वेदकम्पाभिधातानाम् जननश्चोत्तमोत्तमः

‘ಉತ್ತಮ’ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತ್ರಿ-ಉದ್ಘಾತವಿದ್ದು ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ ತಾಳ-ಮಾತ್ರೆಗಳು. ‘ಸ್ವೇದ’ ಮತ್ತು ‘ಕಂಪ’ ಎಂಬ ಭೇದಗಳ ಜನಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ‘ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

Verse 12

अजितान्नारुहेद्भूमिं हिक्काश्वासादयस् तथा जिते प्राणे खल्पदोजविन्मूत्रादि प्रजायते

ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಜಯಿಸದವನು ಎತ್ತರದ ಭೂಮಿಗೆ ಏರಬಾರದು; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಹಿಕ್ಕೆ, ಶ್ವಾಸಕಷ್ಟ ಮೊದಲಾದವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಾಣವಿಜಯವಾದಾಗ ಕಫಾದಿ ದೋಷಗಳು ಹಾಗೂ ಮಲ-ಮೂತ್ರಾದಿ ವಿಕಾರಗಳು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗೊಂಡು ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

Verse 13

आरोग्यं शीघ्रगामित्वमुत्साहः स्वरसौष्ठवम् बलवर्णप्रसादश् च सर्वदोषक्षयः फलं

ಫಲ—ಆರೋಗ್ಯ, ಶೀಘ್ರಗಮನ, ಉತ್ಸಾಹ, ಸ್ವರಸೌಷ್ಠವ, ಬಲ-ವರ್ಣಪ್ರಸಾದ; ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ವದೋಷಕ್ಷಯ.

Verse 14

जपध्यानं विनागर्भः स गर्भस्तत्समन्वितः इन्द्रियाणां जयार्थाय स गर्भं धारयेत्परं

ಜಪ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನವಿಲ್ಲದೆ (ನಿಜವಾದ) ‘ಗರ್ಭ’ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾದಾಗ ಆ ‘ಗರ್ಭ’ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಿಯಜಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಆ ಪರಮ ‘ಗರ್ಭ’ವನ್ನು ಧಾರಿಸಬೇಕು.

Verse 15

ज्ञानवैराग्ययुक्ताभ्यां प्राणायामवशेन च इन्द्रियांश् च विनिर्जित्य सर्वमेव जितं भवेत्

ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ವಶದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು ನಿಜವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಜಯಿಸಿದವನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 16

इन्द्रियाण्येव तत्सर्वं यत् स्वर्गनरकावुभौ निगृहीतविसृष्टानि स्वर्गाय नरकाय च

ಅದೆಲ್ಲವೂ ನಿಜವಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ; ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ನರಕ—ಎರಡೂ—ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾದರೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ, ಬಿಡಿಸಿದರೆ ನರಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.

Verse 17

शरीरं रथमित्याहुरिन्द्रियाण्यस्य वाजिनः मनश् च सारथिः प्रोक्तः प्राणायामः कशःस्मृतः

ದೇಹವನ್ನು ರಥವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕುದುರೆಗಳು. ಮನಸ್ಸು ಸಾರಥಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ಚಾಟಿಯಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 18

ज्ञानवैराग्यरश्मिभ्यां सायया विधृतं मनः शनैर् निश्चलताम् एति प्राणायामैकसंहितम्

ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯದ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಗ್ಗಾಮಿನಿಂದ ಹಿಡಿದ ಮನಸ್ಸು, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಏಕಸಂಹಿತ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಲತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 19

जलविन्दुं कुशाग्रेण मासे मासे पिवेत्तु यः संवत्सरशतं साग्रं प्राणयामश् च तत्समः

ಕುಶದ ಅಗ್ರದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಒಂದು ನೀರಿನ ಹನಿಯನ್ನು ತಿಂಗಳು ತಿಂಗಳು ಕುಡಿಯುವವನು, ಆ ಆಚರಣೆಯ ಫಲವು ನೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

Verse 20

इन्द्रियाणि प्रसक्तानि प्रविश्य विषयोदधौ कन्यस इति ञ प्राणायामो ऽङ्कुश इति झ आहृत्य यो निगृह्णाति प्रत्याहारः स उच्यते

ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಾಗಿ ವಿಷಯ-ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಯೋಗಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವೆಂಬ ಅಂಕುಶದಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆದು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 21

उद्धरेदात्मनात्मानं मज्जमानं यथाम्भसि भोगनद्यतिवेगेन ज्ञानवृक्षं समाश्रयेत्

ಭೋಗಗಳ ನದಿಯ ಅತಿವೇಗದಿಂದ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವವನಂತೆ ಇದ್ದಾಗ, ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನಿಂದಲೇ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಜ್ಞಾನವೃಕ್ಷವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು।