Adhyaya 368

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नित्यनैमित्तिकप्राकृतप्रलया नाम सप्तषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथाष्टषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः आत्यन्तिकलयगर्भोत्पत्तिनिरूपणं अग्निर् उवाच आत्यन्तिकं लयं वक्ष्ये ज्ञानादात्यन्तिको लयः आध्यात्मिकादिसन्तापं ज्ञात्वा स्वस्य विरागतः

ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ನಿತ್ಯ, ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತ ಪ್ರಳಯಗಳು’ ಎಂಬ 367ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ 368ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭ—‘ಆತ್ಯಂತಿಕ ಲಯ ಮತ್ತು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭೋತ್ಪತ್ತಿಯ ನಿರೂಪಣೆ’. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ಆತ್ಯಂತಿಕ ಲಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಆತ್ಯಂತಿಕ ಲಯ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾದಿ ಸಂತಾಪಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ (ಸಾಂಸಾರಿಕ) ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 2

आध्यात्मिकस्तु सन्तापःशारीरो मानसो द्विधा शारीरो बहुभिर्भेदैस्तापो ऽसौ श्रूयतां द्विज

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂತಾಪವು ಎರಡು ವಿಧ—ಶಾರೀರಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ. ಶಾರೀರಿಕ ಸಂತಾಪವು ಅನೇಕ ಭೇದಗಳಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಓ ದ್ವಿಜ, ಕೇಳು.

Verse 3

त्यक्त्वा जीवो भोगदेहं गर्भमाप्रोति कर्मभिः आतिवाहिकसंज्ञस्तु देहो भवति वै द्विज

ಭೋಗದೇಹ (ಸ್ಥೂಲ ಅನುಭವದೇಹ)ವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಜೀವನು ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಗರ್ಭವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಓ ದ್ವಿಜ, ಆಗ ‘ಆತಿವಾಹಿಕ’ ಎಂಬ ದೇಹ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಾಹಕದೇಹ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 4

केवलं स मनुष्याणां मृत्युकाल उपस्थिते याम्यैः पुंभिर्मनुष्याणां तच्छरीरं द्विजोत्तमाः

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ, ಮಾನವರಿಗೆ ಮರಣಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಯಮನ ಪುರುಷರು ಕೇವಲ ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಮಾನವದೇಹವು ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ।

Verse 5

नीयते याम्यमार्गेण प्राणिनां मुने ततः स्वर्याति नरकं स भ्रमेद्घटयन्त्रवत्

ಹೇ ಮುನೇ, ನಂತರ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಯಮಮಾರ್ಗದಿಂದ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅನಂತರ ನರಕವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಘಟಯಂತ್ರದಂತೆ (ಜಲಚಕ್ರದಂತೆ) ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 6

कर्मभूमिरियं ब्रह्मन् फलभूमिरसौ स्मृता यमो योनीश् च नरकं निरूपयति कर्मणा

ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಕರ್ಮಭೂಮಿ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಲೋಕವನ್ನು ಫಲಭೂಮಿ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಕರ್ಮದಿಂದ ಯಮನು ಹಾಗೂ ಯೋನೀಶ್ವರನು ನರಕವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 7

पूरणीयाश् च तेनैव यमञ्चैवानुपश्यतां वायुभूताः प्राणिनश् च गर्भन्ते प्राप्नुवन्ति हि

ಅದೇ ನಿಯೋಗದಿಂದ ಯಮನನ್ನು ನೋಡುವವರು ತಮ್ಮ ನಿಯತ ‘ಪೂರಣ’ (ಪೂರ್ಣತೆ)ವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಾಯುವಿನಂತೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತರಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಗರ್ಭಪ್ರವೇಶ, ಅಂದರೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 8

यमदूतैर् मनुष्यस्तु नीयते तञ्च पश्यति धर्मी च पूज्यते तेन पापिष्ठस्ताड्यते गृहे

ಮಾನವನನ್ನು ಯಮದೂತರು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಆ ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಿಷ್ಠನು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಅತ್ಯಂತ ಪಾಪಿಷ್ಠನು ಯಮಗೃಹದಲ್ಲಿ ದಂಡಿಸಿ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 9

शुभाशुभं कर्म तस्य चित्रगुप्तो निरूपयेत् बान्धवानामशौचे तु देहे खल्वातिवाहिके

ಅವನ ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ ಲಿಖಿತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಂಧುಗಳ ಅಶೌಚಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಆತಿವಾಹಿಕ ದೇಹ’ ನಿಜವಾಗಿಯೂ (ಮೃತನೊಂದಿಗೆ) ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.

Verse 10

तिष्ठन्नयति धर्मज्ञ दत्तपिण्डाशनन्ततः तन्यक्त्वा प्रेतदेहन्तु प्राप्यान्यं प्रेतलोकतः

ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ! ಪಿಂಡದಾನ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟು ಆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಅವನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಪ್ರೇತದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪ್ರೇತಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು (ಸೂಕ್ಷ್ಮ) ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 11

वसेत् क्षुधा तृषा युक्त आमश्राद्धान्नभुङ्नरः आतिवाहिकेदेहात्तु प्रेतपिण्डैर् विना नरः

ಮನುಷ್ಯನು ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಕಚ್ಚಾ (ಅಪಕ್ವ) ಅನ್ನದಿಂದಲೇ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಆತಿವಾಹಿಕ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇತಪಿಂಡಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅವನಿಗೆ ಪೋಷಣೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 12

न हि मोक्षमवाप्नोति पिण्डांस्तत्रैव सो ऽश्रुते कृते सपिण्डीकरणे नरः संवत्सरात्परं

ಪಿಂಡಗಳು ಅಲ್ಲೀಯೇ (ಅವಿಲೀನವಾಗಿ) ಇರುವವರೆಗೆ ಅವನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸಪಿಂಡೀಕರಣ ವಿಧಿ ನೆರವೇರಿದ ಮೇಲೆ, ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ, ಅವನು ಪಿತೃಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 13

प्रेतलौकिके इति ख प्रेतदेहं समुतमृज्य भोगदेहं प्रपद्यते भोगदेहावुभौ प्रोक्तावशुभशुभसंज्ञितौ

ಪ್ರೇತಲೋಕದ ಉಪದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಪ್ರೇತದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅವನು ಭೋಗದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಭೋಗದೇಹಗಳು ಎರಡು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: ಅಶುಭಸಂಜ್ಞಿತ ಮತ್ತು ಶುಭಸಂಜ್ಞಿತ.

Verse 14

भुक्त्वा तु भोगदेहेन कर्मबन्धान्निपात्यते तं देहं परतस्तस्माद्भक्षयन्ति निशाचराः

ಭೋಗದೇಹದಿಂದ ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಜೀವನು ಕರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ಪತನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಆ ದೇಹವನ್ನು ನಿಶಾಚರರು (ಪ್ರೇತಾದಿಗಳು) ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 15

पापे तिष्ठति चेत् स्वर्गं तेन भुक्तं तदा द्विज तदा द्वितीयं गृह्णाति भोगदेहन्तु पापिनां

ಹೇ ದ್ವಿಜಾ! ಪಾಪವು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿ ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಪಾಪಿ ಎರಡನೇ ಭೋಗದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 16

भुक्त्वा पापन्तु वै पश्चाद्येन भुक्तं त्रिपिष्टपं शुचीनां श्रीमतां गेहे स्वर्गभ्रष्टो ऽभिजायते

ಪಾಪಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ, ಒಮ್ಮೆ ತ್ರಿಪಿಷ್ಟಪ ಎಂಬ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವನು ಸ್ವರ್ಗಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ ಶುದ್ಧರೂ ಶ್ರೀಮಂತರೂ ಆದವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 17

पुण्ये तिष्ठति चेत्पापन्तेन भुक्तं तदा भवेत् तस्मिन् सम्भक्षिते देहे शुभं गृह्णाति विग्रहम्

ಪುಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಪವು ನೆಲೆಸಿದ್ದರೆ, ಆ ಪಾಪವು ಅದೇ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ದೇಹವು ಫಲಭೋಗದಿಂದ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಜೀವನು ಶುಭವಾದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 18

कर्मण्यल्पावशेषे तु नरकादपि मुच्यते मुक्तस्तु नरकाद्याति तिर्यग्योनिं न संशयः

ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅವಶೇಷ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಾಗ ನರಕದಿಂದಲೂ ಬಿಡುಗಡೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ನರಕದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದವನು ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗೆ (ಪಶುಯೋನಿ) ಹೋಗುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।

Verse 19

जीवः प्रविष्टो गर्भन्तु कलले ऽप्यत्र तिष्ठति घनीभूतं द्वितीये तु तृतीये ऽवयवास्ततः

ಜೀವನು ಗರ್ಭವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕಲಲಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲಿ ತಾನೇ ತಂಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಎರಡನೇ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅದು ಘನೀಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಮೂರನೇ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಂತರ ಅಂಗಾವಯವಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 20

चतुर्थे ऽस्थीनि त्वङ्मांसम्पञ्चमे रोमसम्भवः षष्ठे चेतो ऽथ जीवस्य दुःखं विन्दति सप्तमे

ನಾಲ್ಕನೇ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಎಲುಬುಗಳು, ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಐದನೇ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ರೋಮಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ. ಆರನೇ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಚೇತನ (ಚೇತೋ) ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಏಳನೇ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಜೀವನು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 21

जरायुवेष्टिते देहे मूर्ध्नि बद्धाञ्जलिस् तथा मध्ये क्लीवस्तु वामे स्त्री दक्षिणे पुरुषस्थितिः

ಭ್ರೂಣದೇಹವು ಜರಾಯುವಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಶಿರಸ್ಸಿನ ಬಳಿ ಅಂಜಲಿಬದ್ಧ ಹಸ್ತಗಳಿರುವಾಗ—ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀಬ, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ, ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ—ಇದೇ ಅವರ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 22

तिष्ठत्युदरभागे तु पृष्ठस्याभिमुखस् तथा यस्यां तिष्ठत्यसौ योनौ तां स वेत्ति न संशयः

ಅದು ಉದರಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಂಗಿ, ಬೆನ್ನು ಹೊರಮುಖವಾಗಿರುವಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ನೆಲೆಸಿದೆಯೋ, ಆ ಯೋನಿಯನ್ನು ಅದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 23

सर्वञ्च वेत्ति वृत्तान्तमारभ्य नरजम्मनः गच्छतीति क अन्धकारञ्च महतीं पीडां विन्दति मानवः

ಮಾನವಜನ್ಮದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಅವನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ನರಕದತ್ತ ಸಾಗುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಹಾ ಅಂಧಕಾರವನ್ನೂ ತೀವ್ರ ಪೀಡೆಯನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 24

मातुराहारपीतन्तु सप्तमे मास्युपाश्नुते अष्टमे नवमे मासि भृशमुद्विजत तथा

ಏಳನೇ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭವು ತಾಯಿಯು ಭಕ್ಷಿಸಿದ‑ಪೀತವಾದ ಆಹಾರ‑ಪಾನಗಳ ಅಂಶವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ; ಎಂಟನೇ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತನೇ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಅದು ಬಹಳವಾಗಿ ಉದ್ವಿಗ್ನವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 25

व्यवाये पीडामाप्नोति मातुर्व्यायामके तथा व्याधिश् च व्याधितायां स्यान्मुहूर्तं शतवर्षवत्

ಸಂಭೋಗದಿಂದ ಪೀಡೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ತಾಯಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದಾಗಲೂ (ಗರ್ಭಕ್ಕೆ) ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಗಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವೂ ನೂರು ವರ್ಷಗಳಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ।

Verse 26

सन्तप्यते कर्मभिस्तु कुरुते ऽथ मनोरथान् गर्भाद्विनिर्गतो ब्रह्मन् मोक्षज्ञानं करिष्यति

ಅವನು ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾಗಿ, ನಂತರ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಗರ್ಭದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಮೇಲೆ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವನು।

Verse 27

सूतिवातैर् अधीभूतो निःसरेद्योनियन्त्रतः पीड्यमानो मासमात्रं करस्पर्शेन दुःखितः

ಪ್ರಸವವಾಯುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅವನು ಯೋನಿಮಾರ್ಗದ ಸಂಕೋಚದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆ; ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು, ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಕೈಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೂ ದುಃಖಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 28

खशब्दात् क्षुद्रश्रोतांसि देहे श्रोत्रं विविक्तता श्वासोच्छासौ गतिर्वायोर्वक्रसंस्पर्शनं तथा

ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಶಬ್ದದಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ರೋತಾಂಸಿಗಳು (ನಾಡಿಗಳು) ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ದೇಹದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಕ್ತತೆ (ಭೇದಗುಣ) ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ವಾಸ‑ಉಚ್ಛ್ವಾಸ, ವಾಯುವಿನ ಗತಿ ಮತ್ತು ವಕ್ರ‑ಸಂಸ್ಪರ್ಶನ (ಸ್ಪರ್ಶಜ್ಞಾನ)ವೂ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 29

अग्नेरूपं दर्शनं स्यादूष्मा पङ्क्तिश् च पित्तकं मेधा वर्णं बलं छाया तेजः शौर्यं शरीरके

ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ರೂಪವು ‘ದರ್ಶನ’ (ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಉಷ್ಣತೆ, ಕಾರ್ಯಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆ (ಪಂಕ್ತಿ) ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವೂ. ಹಾಗೆಯೇ ಮೇಧೆ, ವರ್ಣ, ಬಲ, ಛಾಯೆ, ತೇಜಸ್ಸು, ಕಾಂತಿ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯವೂ ದೇಹಸ್ಥ ಅಗ್ನಿತತ್ತ್ವದ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

Verse 30

जलात्स्वेदश् च रसनन्देहे वै संप्रजायते क्लेदो वसा रसा तक्रं शुक्रमूत्रकफादिकं

ಜಲದಿಂದ ಸ್ವೇದ (ಬೆವರು) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ‘ರಸ’ದಿಂದ ಖಚಿತವಾಗಿ ಕ್ಲೇದ (ಆರ್ದ್ರತೆ), ವಸಾ (ಕೊಬ್ಬು), ರಸಜ ಉಪಧಾತುಗಳು, ತಕ್ರಸಮಾನ ದ್ರವ, ಹಾಗೂ ಶುಕ್ರ, ಮೂತ್ರ, ಕಫ ಇತ್ಯಾದಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 31

भूमेर्ध्राणं केशनखं गौरवं स्थिरतो ऽस्थितः मातृजानि मृदून्यत्र त्वङ्मांसहृदयानि च

ಭೂಮಿ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಘ್ರಾಣೇಂದ್ರಿಯ, ಕೇಶ-ನಖಗಳು, ಗೌರವ (ಭಾರತೆ) ಮತ್ತು ಸ್ಥೈರ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಮಾತೃಜ’ವೆಂದು ಹೇಳುವ ಮೃದು ಅಂಗಗಳು—ತ್ವಚೆ, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಹೃದಯ—ಇವುಗಳನ್ನೂ ಭೂಮಿಜವೆಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 32

नाभिर्मज्जा शकृन्मेदः क्लेदान्यामाशयानि च पितृजानि शिरास्नायुशुक्रञ्चैवात्मजानि तु

ನಾಭಿ, ಮಜ್ಜೆ, ಶಕೃತ್ (ಮಲ), ಮೇದ (ಕೊಬ್ಬು), ಕ್ಲೇದಾದಿ ಆರ್ದ್ರ ಸ್ರಾವಗಳು ಹಾಗೂ ಆಮಾಶಯಾದಿ ‘ಪಿತೃಜ’ವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಶಿರೆಗಳು (ರಕ್ತನಾಳಗಳು), ಸ್ನಾಯುಗಳು ಮತ್ತು ಶುಕ್ರವು ‘ಆತ್ಮಜ’ವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 33

कामक्रोधौ भयं हर्षो धर्माधर्मात्मता तथा आकृतिः स्वरवर्णौ तु मेहनाद्यं तथा च यत्

ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧ, ಭಯ ಮತ್ತು ಹರ್ಷ, ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮದತ್ತ ಇರುವ ಸ್ವಭಾವ; ದೇಹಾಕೃತಿ, ಸ್ವರ ಮತ್ತು ವರ್ಣ, ಹಾಗೆಯೇ ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಮೊದಲಾದವು—ಇಂತಹ ಯಾವ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದರೂ ಎಲ್ಲವೂ ತಿಳಿದು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾದವು.

Verse 34

श्वासोच्छासौ सनिर्वापौ वाह्यसंस्पर्शनमिति ञ नाभिर्मेडमिति ख , ञ च ???

ಒಂದು ಪಾಠದಲ್ಲಿ—ಶ್ವಾಸ-ಉಚ್ಛ್ವಾಸ, ನಿರ್ವಾಪ/ಶಮನ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಸ್ಪರ್ಶ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪಾಠದಲ್ಲಿ “ನಾಭಿ ಮತ್ತು ಮೇಢ್ರ (ಜನನೇಂದ್ರಿಯ-ಪ್ರದೇಶ)” ಎಂದು ಇದೆ; ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಠಾಂತರವೂ ಸೂಚಿತವಾದರೂ ಪಾಠವು ಭ್ರಷ್ಟ/ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿದೆ.

Verse 35

तामसानि तथाज्ञानं प्रमादालस्यतृट्क्षुधाः मोहमात्सर्यवैगुण्यशोकायासभयानि च

ತಾಮಸ ಗುಣಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು—ಅಜ್ಞಾನ, ಪ್ರಮಾದ, ಆಲಸ್ಯ, ತೃಷೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷುಧೆ, ಮೋಹ, ಮಾತ್ಸರ್ಯ, ವೈಗುಣ್ಯ (ದೋಷಪ್ರವೃತ್ತಿ), ಶೋಕ, ಆಯಾಸ ಮತ್ತು ಭಯವೂ.

Verse 36

कामक्रोधौ तथा शौर्यं यज्ञेप्सा बहुभाषिता अहङ्कारः परावज्ञा राजसानि महामुने

ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧ, ಹಾಗೆಯೇ ಶೌರ್ಯ, ಯಜ್ಞದ ಆಸೆ, ಬಹುಭಾಷಿತ್ವ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಪರಾವಜ್ಞೆ—ಹೇ ಮಹಾಮುನೇ, ಇವು ರಾಜಸ ಸ್ವಭಾವದ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

Verse 37

धर्मेप्सा मोक्षकामित्वं परा भक्तिश् च केशवे दाक्षिण्यं व्यवसायित्वं सात्विकानि विनिर्दिशेत्

ಧರ್ಮದ ಆಸೆ, ಮೋಕ್ಷಕಾಮಿತ್ವ, ಕೇಶವನಲ್ಲಿ ಪರಾಭಕ್ತಿ, ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ (ಉದಾರತೆ/ಸೌಜನ್ಯ) ಮತ್ತು ವ್ಯವಸಾಯಿತ್ವ (ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪ)—ಇವನ್ನೇ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಗುಣಗಳು ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 38

चपलः क्रोधनो भीरुर्बहुभाषो कलिप्रियः स्वप्ने गगनगश् चैव बहुवातो नरो भवेत्

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಪಲ, ಕ್ರೋಧಪ್ರವೃತ್ತ, ಭೀರು, ಬಹುಭಾಷಿ, ಕಲಹಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಬಹುವಾತ (ವಾತದೋಷಾಧಿಕ್ಯ) ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 39

अकालपलितः क्रोर्धो महाप्राज्ञो रणप्रियः स्वप्ने च दीप्तिमत्प्रेक्षी बहुपित्तो नरो भवेत्

ಅಕಾಲದಲ್ಲೇ ಪಲಿತ (ನರೆ) ಉಂಟಾಗಿ, ಕ್ರೋಧಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಿ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾಗಿ, ರಣಪ್ರಿಯನಾಗಿ, ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ನೋಡುವವನು—ಅವನು ಬಹುಪಿತ್ತ ಪ್ರಕೃತಿಯವನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 40

स्थिरमित्रः स्थिरोत्साहः स्थिराङ्गो द्रविणान्वितः स्वप्ने जलसितालोकी बहुश्ले ष्मा नरो भवेत्

ಸ್ಥಿರಮಿತ್ರನಾಗಿ, ಸ್ಥಿರೋತ್ಸಾಹನಾಗಿ, ಸ್ಥಿರಾಂಗನಾಗಿ, ದ್ರವಿಣಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ/ಸ್ವಚ್ಛ ಜಲವನ್ನು ನೋಡುವವನು—ಅವನು ಬಹುಶ್ಲೇಷ್ಮ (ಕಫ) ಪ್ರಧಾನನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 41

रसस्तु प्राणिनां देहे जीवनं रुधिरं तथा लेपनञ्च तथा मांसमेधस्नेहकरन्तु तत्

ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ರಸವೇ ಜೀವನಾಧಾರ; ಅದೇ ರಸ ರುಧಿರ (ರಕ್ತ)ವಾಗಿ, ಲೇಪನ/ಸ್ನೇಹನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೇದ (ಕೊಬ್ಬು) ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆ (ಸ್ನೇಹ)ಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 42

धारणन्त्व् अस्थि मज्जा स्यात्पूरणं वीर्यवर्धनं शुक्रवीर्यकरं ह्य् ओजः प्राणकृज्जीवसंस्थितिः

ಅಸ್ಥಿಮಜ್ಜೆ ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ, ಪೂರಣ/ಪೋಷಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೀರ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಓಜಸ್ಸು ಶુક್ರ ಮತ್ತು ಬಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು; ಅದೇ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಜೀವಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸ್ಥಿರ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 43

ओजः शुक्रात् सारतरमापीतं हृदयोपगं षडङ्गशक्थिनी बाहुर्मूर्धा जठरमीरितं

ಓಜಸ್ಸು ಶುಕ್ರೀಯಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅತ್ಯಂತ ಸಾರಭೂತ ತತ್ತ್ವ; ಅದು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಸ್ಮೃತಿಯಂತೆ ಅದು ದೇಹಮೆಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ—ಷಡಂಗಗಳು, ಶಕ್ಥಿ (ತೊಡೆ/ಕಾಲು), ಬಾಹುಗಳು, ಮೂರ್ಧ (ತಲೆ) ಮತ್ತು ಜಠರದವರೆಗೆ.

Verse 44

षट्त्वचा वाह्यतो यद्वदन्या रुधिरधारिका विलासधारिणी चान्या चतुर्थी कुण्डधारिणी

ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಆರು ಪದರಗಳಿವೆ. ಹೊರಗಿನಿಂದ ಒಳಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ—ಒಂದು ಯಥೋಕ್ತ; ಮತ್ತೊಂದು ರಕ್ತಧಾರಿಣಿ; ಇನ್ನೊಂದು ಶಿರಾ-ನಾಡಿ ಮೊದಲಾದ ವಾಹಿನಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು; ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಕುಂಡ ಅಂದರೆ ಫೋಡೆ/ಪುಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು.

Verse 45

पञ्चमी विद्रधिस्थानं षष्ठी प्राणधरा मता कलासप्तमौ मांसधरा द्वितीया रक्तधारिणी

ಐದನೆಯ ಕಲಾ ವಿದ್ರಧಿ (ಒಳಗಿನ ಫೋಡೆ)ಯ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಮನ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆರನೆಯ ಕಲಾ ಪ್ರಾಣಧಾರಿಣಿ. ಏಳನೆಯ ಕಲಾ ಮಾಂಸಧಾರಿಣಿ; ಎರಡನೆಯ ಕಲಾ ರಕ್ತಧಾರಿಣಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 46

यकृत्प्लीहाश्रया चान्या मेदोधरास्थिधारिणी मज्जाश्लेष्मपुरीषाणां धरा पक्वाशयस्थिता षष्ठी पित्तधरा शुक्रधरा शुक्राशयापरा

ಒಂದು ಧರಾ ಯಕೃತ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲೀಹಾ ಆಶ್ರಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೊಂದು ಧರಾ ಮೇದ, ಉದರ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಜ್ಜೆ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲದ ಆಧಾರ ಪಕ್ವಾಶಯದಲ್ಲಿ (ದೊಡ್ಡ ಅಂತ್ರದಲ್ಲಿ) ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಆರನೆಯ ಧರಾ ಪಿತ್ತಧಾರಿಣಿ; ಮತ್ತೊಂದು ಧರಾ ಶುಕ್ರಧಾರಿಣಿ, ಅದು ಶುಕ್ರಾಶಯದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.