Adhyaya 257
वाक्पारुष्यादिप्रकरणम् (The Topic of Verbal Abuse and Related Offences)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿ ವಾಕ್ಪಾರುಷ್ಯ (ವಾಚಿಕ ಅವಮಾನ), ಸಾಹಸ (ದೇಹದಾಳಿ), ಲೈಂಗಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅತಿಕ್ರಮಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯ ವಂಚನೆ, ಕಳ್ಳತನ-ನಿಗ್ರಹ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ ದಂಡವಿಧಾನವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂಗವಿಕಲ/ರೋಗಿಯ ಹಾಸ್ಯ, ಅಶ್ಲೀಲ ಶಪಥವಾಕ್ಯಗಳಿಗೆ ದಂಡದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ವರ್ಣಭೇದ, ಸಂದರ್ಭ (ಅನುಲೋಮ/ಪ್ರತಿಲೋಮ) ಮತ್ತು ವೇದಪಂಡಿತ‑ರಾಜ‑ದೇವತೆ ಮೊದಲಾದ ರಕ್ಷಿತ ಗುರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಂಡವೃದ್ಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೈ ಎತ್ತುವುದುದಿಂದ ರಕ್ತಸ್ರಾವ, ಎಲುಬು ಮುರಿತ, ಅಂಗಛೇದವರೆಗೆ ಗಾಯದ ಪ್ರಮಾಣಾನುಸಾರ ದಂಡ, ಗುಂಪು ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಜಗಳದ ನಡುವೆ ಕಳ್ಳತನಕ್ಕೆ ದಂಡದ್ವಿಗುಣ ಹಾಗೂ ಪರಿಹಾರ ಸಹಿತ ನಿಯಮವಿದೆ. ನಂತರ ಕಪಟ ಮಾಪ‑ತೂಕ, ಕಲಬೆರಕೆ, ಬೆಲೆ‑ಗಟ್ಟುಗೂಡಿಕೆ, ನ್ಯಾಯ ಲಾಭಮಿತಿ, ಸುಂಕ/ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ದಂಡಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳರ ಸಂಶಯಲಕ್ಷಣಗಳು, ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದಾಗ ಚಿಹ್ನೆ‑ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ತೀರ್ಪು, ಗ್ರಾಮ‑ಸೀಮೆಯ ಹೊಣೆ, ದೇಹದಂಡದಿಂದ ಮರಣದಂಡವರೆಗೆ ಕ್ರಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಪರಾಧಿಗೆ ಗುರುತುಹಚ್ಚಿ ನಿರ್ವಾಸನದ ವಿಶೇಷ ವಿಧಾನ; ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಆಸೀನನಾಗುವಾಗ ಬೇಕಾದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे सीमाविवादादिनिर्णयो नाम षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वाक्पारुष्यादिप्रकरणम् अग्निर् उवाच सत्यासत्यान्यथा स्तोत्रैर् न्यूनाङ्गेन्द्रियरोगिणां क्षेपं करोति चेद्दण्ड्यः पणानर्धत्रयोदश
ಇಂತೆ ಆಗ್ನೇಯ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಸೀಮಾವಿವಾದಾದಿನಿರ್ಣಯ’ ಎಂಬ 256ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು. ಈಗ 257ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ವಾಕ್ಪಾರુષ್ಯಾದಿ-ಪ್ರಕರಣ’ ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ಯಾರು ಸತ್ಯವಾಗಲಿ ಅಸತ್ಯವಾಗಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ವ್ಯಂಗ್ಯಸ್ತೋತ್ರ ಅಥವಾ ತಿರಸ್ಕಾರ ವಚನಗಳಿಂದ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ, ಇಂದ್ರಿಯದೋಷ ಅಥವಾ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುವವರನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ದಂಡನೀಯನು; ಅವನಿಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಪಣ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು।
Verse 2
अभिगन्तास्मि भगिनीम्मातरं वा तवेति च शपन्तं दापयेद्राजा पञ्चविंशतिकं दमं
ಯಾರಾದರೂ ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತಾ—“ನಿನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನೋ ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನೋ ಭೋಗಿಸುತ್ತೇನೆ/ಅಪಮಾನಿಸುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಶಪಿಸಿದರೆ, ರಾಜನು ಆ ಶಪಥಕರ್ತನಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಪಣ ದಂಡವನ್ನು ವಸೂಲಿಸಬೇಕು।
Verse 3
अर्धो ऽधमेषु द्विगुणः परस्त्रीषूत्तमेषु च दण्डप्रणयनं कार्यं वर्णजात्युत्तराधरैः
ಕೀಳಸ್ಥಿತಿಯ ಅಪರಾಧಿಗೆ ದಂಡ ಅರ್ಧ; ಪರಸ್ತ್ರೀಸಂಬಂಧದ ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತಸ್ಥಿತಿಯವರಲ್ಲಿ ದಂಡ ದ್ವಿಗುಣ. ದಂಡ ವಿಧಿಸುವುದು ಅಪರಾಧಿ–ಪೀಡಿತರ ವರ್ಣಸ್ಥಿತಿಯ ಉನ್ನತ–ನಿಮ್ನ ಕ್ರಮದಂತೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕು.
Verse 4
प्रातिलोम्यापवादेषु द्विगुणत्रिगुणा दमाः वर्णानामानुलोम्येन तस्मादेवार्धहानितः
ಪ್ರತಿಲೋಮ (ವಿಪರೀತ ಕ್ರಮ) ಹಾಗೂ ಅಪವಾದ/ನಿಂದೆಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ (ಉನ್ನತ) ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ದಂಡದ ಮೊತ್ತ ದ್ವಿಗುಣ ಅಥವಾ ತ್ರಿಗುಣ; ಆದರೆ ಅನುಲೋಮ (ಯೋಗ್ಯ ಕ್ರಮ)ದಲ್ಲಿ ದಂಡ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.
Verse 5
वाहुग्रीवानेत्रसक्थिविनाशे वाचिके दमः शत्यस्ततो ऽर्धिकः पादनासाकर्णिकरादिषु
ಬಾಹು, ಕಂಠ, ನೇತ್ರ ಅಥವಾ ತೊಡೆಯ ನಾಶ/ಕಾರ್ಯಹಾನಿಯಾದರೆ ನಿಗದಿತ ಹಣದ ದಂಡ ನೂರು (ಘಟಕಗಳು). ಪಾದ, ಮೂಗು, ಕಿವಿ, ಕಪೋಲಭಾಗ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಗಾಯವಾದರೆ ಅದರ ಅರ್ಧ ದಂಡ.
Verse 6
अशक्तस्तु वदन्नेवन्दण्डनीयः पणान् दश तथा शक्तः प्रतिभुवं दद्यात् क्षेमाय तस्य तु
ಅಶಕ್ತನಾಗಿಯೂ ಇಂತೆ ಮಾತನಾಡಿದರೆ ಅವನಿಗೆ ಹತ್ತು ಪಣಗಳ ದಂಡ; ಶಕ್ತನಾದವನು ಅವನ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿಭೂ (ಜಾಮೀನು) ನೀಡಬೇಕು.
Verse 7
पतनीयकृते क्षेपे दण्डी मध्यमसाहसः उपपातकयुक्ते तु दाप्यः प्रथमसाहसं
ಪತನೀಯ (ಪತನಕಾರಕ ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧ) ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇಪ/ದಾಳಿ ನಡೆದರೆ ಅಪರಾಧಿಗೆ ಮಧ್ಯಮ-ಸಾಹಸ ದಂಡ; ಅದು ಉಪಪಾತಕಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ ಪ್ರಥಮ-ಸಾಹಸ ದಂಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
Verse 8
त्रैविद्यनृपदेवानां क्षेप उत्तमसाहसः दद्यादित्यत्र दाप्य इति पाठो भवितुं युक्तः मध्यमो ज्ञातिपूगानां प्रथमो ग्रामदेशयोः
ತ್ರೈವಿದ್ಯ (ವೇದಜ್ಞ), ರಾಜ ಅಥವಾ ದೇವತೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಕ್ಷೇಪ/ಅಪಮಾನವು ಉತ್ತಮ ಸಾಹಸ (ಅತಿ ಗಂಭೀರ ಉದ್ದಂಡ ಅಪರಾಧ). ‘ದದ್ಯಾತ್’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ‘ದಾಪ್ಯ’ (ದಂಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಬೇಕು) ಎಂಬ ಪಾಠವೇ ಯುಕ್ತ. ಜ್ಞಾತಿ ಅಥವಾ ಪೂಗ/ಸಂಘದ ಮೇಲೆ ಮಧ್ಯಮ; ಗ್ರಾಮ/ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಥಮ (ಕನಿಷ್ಠ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 9
असाक्षिकहते चिह्नैर् युक्तिभिन्नागमेन च द्रष्टव्यो व्यवहारस्तु कूटचिह्नकृताद्भयात्
ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಅಭಾವದಿಂದ ವಿಚಾರ ಅಡಕವಾದಾಗ, ವ್ಯವಹಾರ/ವಿವಾದವನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಗಮಾಶ್ರಿತ ಯುಕ್ತಿ (ತರ್ಕ) ಮೂಲಕ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು; ಕಪಟಚಿಹ್ನೆ ರಚಿಸುವವರ ಭಯದಿಂದ ಹೀಗೆ ನೋಡಬೇಕು.
Verse 10
भस्मपङ्करजःस्पर्शे दण्डो दशपणः स्मृतः अमेध्यपार्ष्णिनिष्ठ्यूतस्पर्शने द्विगुणः स्मृतः
ಭಸ್ಮ, ಕೆಸರು ಅಥವಾ ಧೂಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೆ ದಶಪಣ ದಂಡವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಿದೆ. ಅಮೇಧ್ಯ (ಅಪವಿತ್ರ)—ಉದಾ: ಮಲಿನ ಪಾರ್ಷ್ಣಿ (ಹಿಮ್ಮಡಿ) ಅಥವಾ ನಿಷ್ಠ್ಯೂತ (ಉಗುಳು)—ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೆ ದಂಡ ದ್ವಿಗುಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 11
समेष्वेवं परस्त्रीषु द्विगुणस्तूत्तमेषु च हीनेष्वर्धं दमो मोहमदादिभिरदण्डनम्
ಪರಸ್ತ್ರೀಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದಮನ/ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಹೀಗೆ—ಸಮಾನಸ್ಥಿತಿಯವರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ; ಉತ್ತಮ (ಉನ್ನತ) ಸ್ಥಿತಿಯವರಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಣ; ಹೀನಸ್ಥಿತಿಯವರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ. ಆದರೆ ಮೋಹ, ಮದ (ಮತ್ತೆ) ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ನಡೆದಿದ್ದರೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬಾರದು.
Verse 12
विप्रपीडाकरं च्छेद्यमङ्गमब्राह्मणस्य तु उद्गूर्णे प्रथमो दण्डः संस्पर्शे तु तदर्धिकः
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಪೀಡೆ ಮಾಡುವ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ದೋಷಿ ಅಂಗವನ್ನು ಛೇದಿಸಬೇಕು. ಕೇವಲ ಕೈ/ಆಯುಧ ಎತ್ತಿದರೆ ಪ್ರಥಮ ದಂಡ; ಸ್ಪರ್ಶ/ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಅರ್ಧಾಧಿಕ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು.
Verse 13
उद्गूर्णे हस्तपादे तु दशविंशतिकौ दमौ परस्परन्तु सर्वेषां शास्त्रे मध्यमसाहसः
ಯಾರಾದರೂ ಹೊಡೆಯಲು ಕೈ ಅಥವಾ ಕಾಲು ಎತ್ತಿದರೆ ದಂಡ ಹತ್ತು ಅಥವಾ ಇಪ್ಪತ್ತು ದಾಮ; ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲೂ ಪರಸ್ಪರವಾಗಿ ನಡೆದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ಮಧ್ಯಮ-ಸಾಹಸ’ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 14
पादकेशांशुककरोल्लुञ्चनेषु पणान् दश पीडाकर्षां शुकावेष्टपादाध्यासे शतन्दमः
ಕಾಲು, ಕೂದಲು, ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಕೈಯನ್ನು ಎಳೆದು ಕೀಳುವಂತಹ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಹತ್ತು ಪಣ ದಂಡ. ನೋವುಂಟುಮಾಡಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು, ಹಾಗೆಯೇ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಕಾಲಿನಿಂದ ತುಳಿಯುವುದು—ಇವುಗಳಿಗೆ ನೂರು ಪಣ ದಂಡ.
Verse 15
शोणितेन विना दुःस्वङ्कुर्वन् काष्ठादिभिर्नरः द्वात्रिंशतं पणान् दाप्यो द्विगुणं दर्शने ऽसृजः
ಮರದಂತಹ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು ನೋವುಂಟಾದರೂ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗದಿದ್ದರೆ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಪಣ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು; ರಕ್ತ ಕಾಣಿಸಿದರೆ ದಂಡ ದ್ವಿಗುಣ.
Verse 16
करपाददतो भङ्गे च्छेदने कर्णनासयोः मध्यो दण्डो व्रणोद्भेदे मृतकल्पहते तथा
ಕೈ, ಕಾಲು ಅಥವಾ ಹಲ್ಲು ಮುರಿದರೆ; ಕಿವಿ ಅಥವಾ ಮೂಗು ಕತ್ತರಿಸಿದರೆ; ಗಾಯ ಒಡೆದು ತೆರೆಯುವಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮೃತಪ್ರಾಯನಾಗುವಂತೆ ಹೊಡೆದರೆ—ಇವುಗಳಿಗೆ ಮಧ್ಯಮ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 17
चेष्टाभोजनवाग्रोधे नेत्रादिप्रतिभेदने कन्धराबाहुसक्थ्याञ्च भङ्गे मध्यमसाहसः
ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಲನೆ, ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಮಾತನ್ನು ತಡೆಯುವುದು; ಕಣ್ಣು ಮೊದಲಾದ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದು; ಹಾಗೆಯೇ ಕತ್ತು, ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ತೊಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುರಿತ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು—ಇವು ‘ಮಧ್ಯಮ-ಸಾಹಸ’ ಎಂಬ ಮಧ್ಯಮ ದರ್ಜೆಯ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಪರಾಧ.
Verse 18
एकं घ्नतां बहूनाञ्च यथोक्ताद्द्विगुणा दमाः कलहापहृतं देयं दण्डस्तु द्विगुणः स्मृतः
ಒಬ್ಬನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವವನಿಗೂ ಅನೇಕರನ್ನು ಹೊಡೆಯುವವನಿಗೂ, ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ದಂಡದ ದ್ವಿಗುಣ ದಮ (ಜರಿಮೆ) ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಕಲಹದಲ್ಲಿ ಅಪಹರಿಸಿದುದನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಡಬೇಕು; ದಂಡವೂ ದ್ವಿಗುಣವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
Verse 19
दुःखमुत्पादयेद्यस्तु स समुत्थानजं व्ययम् द्वाविंशतिपणामिति ख दाप्यो दण्डञ्च यो यस्मिन् कलहे समुदाहृतः
ಯಾರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆ ಘಟನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಅವನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಪಣಗಳ ದಂಡವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಯಾವ ಕಲಹಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಯಾವ ದಂಡ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವೋ ಅದನ್ನೇ ವಿಧಿಸಬೇಕು.
Verse 20
तरिकः स्थलजं शुल्कं गृह्नन् दण्ड्यः पणान्दश ब्राह्मणप्रातिवेश्यानामेतदेवानिमन्त्रणे
ತರಿಕ (ದೋಣಿ ಚಾಲಕ/ಶುಲ್ಕ ವಸೂಲಿಗಾರ) ಸ್ಥಳಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಡೆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಹತ್ತು ಪಣಗಳ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿವೇಶ್ಯರು (ರಕ್ಷಿತ ಅತಿಥಿ/ವಿಶೇಷ ನಿವಾಸಿ) ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅನಿಮಂತ್ರಣೆ (ಯೋಗ್ಯ ಆಹ್ವಾನವಿಲ್ಲದೆ) ಇದೇ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 21
अभिघाते तथा भेदे च्छेदे बुद्ध्यावपातने पणान्दाप्यः पञ्चदशविंशतिं तत्त्रयन्तथा
ಅಭಿಘಾತ (ಹಲ್ಲೆ), ಭೇದ (ಹಾನಿ/ಒಡೆತ), ಛೇದ (ಕತ್ತರಿಕೆ/ಅಂಗಛೇದ) ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ್ಯವಪಾತನ (ಬುದ್ಧಿ/ಸ್ಪರ್ಶಜ್ಞಾನ ಹಾನಿ)ಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಪಣಗಳವರೆಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೂರರಷ್ಟು ಕೂಡ.
Verse 22
दुःस्वोत्पादिगृहे द्रव्यं क्षिपन् प्राणहरं तथा षाडशाद्यं पणात् दाप्यो द्वितीयो मध्यमन्दमम्
ದುಃಸ್ವೋತ್ಪಾದಿ (ಅಶುಭ/ದುರದೃಷ್ಟಗ್ರಸ್ತ) ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಎಸೆಯುವವನು, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಣಹರ (ವಿಷ) ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವವನು—ಇಂತಹ ದ್ವಿತೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಅಪರಾಧಿಗೆ ಹದಿನಾರು ಪಣಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮಧ್ಯಮ, ಸ್ವಲ್ಪ ಶಮಿತ ದಮ (ದಂಡ) ವಿಧಿಸಬೇಕು.
Verse 23
दुःखे च शोणितोत्पादे शाखाङ्गच्छेदने तथा दण्डः क्षुद्रपशूनां स्याद्द्विपणप्रभृतिः क्रमात्
ನೋವುಂಟುಮಾಡುವುದು, ರಕ್ತಸ್ರಾವ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಅಂಗ/ಶಾಖೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷುದ್ರ ಪಶುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದಂಡವು ಎರಡು ಪಣಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಅಪರಾಧದ ಗಂಭೀರತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ।
Verse 24
लिङ्गस्य च्छेदने मृत्तौ मध्यमो मूल्यमेव च महापशूनामेतेषु स्थानेषु द्विगुणा दमाः
ಲಿಂಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಬೇಕು; ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಶುಗಳಿಗೆ ದಂಡವು ದ್ವಿಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 25
प्ररोहिशाखिनां शाखास्कन्धसर्वविदारणे उपजीव्यद्रुमाणान्तु विंशतेर्द्विगुणा दमाः
ಮೊಗ್ಗು ಬಿಡುವ ಶಾಖಾವಂತ ವೃಕ್ಷಗಳ ಶಾಖೆ ಅಥವಾ ಕಾಂಡವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಾದರೂ ಚೀರಿ/ಒಡೆದು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ಪಣ ದಂಡ; ಜೀವನಾಧಾರ ವೃಕ್ಷಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅದು ದ್ವಿಗುಣ।
Verse 26
यः साहसङ्कारयति स दाप्यो द्विगुणन्दमम् यस्त्वेवमुक्त्वाहं दाता कारयेत् स चतुर्गुणम्
ಯಾರು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ/ಸಾಹಸಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೋ ಅವನು ದ್ವಿಗುಣ ದಂಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ‘ನಾನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ಅವನು ಚತುರ್ಗುಣ ದಂಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು।
Verse 27
आर्याक्रोशातिक्रमकृद्भ्रातृजायाप्रहारदः सन्दिष्टस्याप्रदाता च समुद्रगृहभेदकः
ಗೌರವನೀಯನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನು, ಅತಿಕ್ರಮ ಮಾಡುವವನು, ಸಹೋದರನ ಪತ್ನಿಗೆ ಹೊಡೆಯುವವನು, ಒಪ್ಪಿಸಲಾದ/ಆದೇಶಿತ ವಸ್ತುವನ್ನು ನೀಡದವನು, ಹಾಗೂ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಮನೆ ಒಡೆದು ನುಗ್ಗುವವನು—ಇವರು ದಂಡನೀಯ ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂದು ಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ।
Verse 28
सामन्तकुलिकादीनामपकारस्य कारकः पञ्चाशत्पणिको दण्ड एषामिति विनिश् चयः
ಸಾಮಂತ, ಕುಲಿಕ ಮೊದಲಾದವರ ಮೇಲೆ ಅಪಕಾರ (ಹಾನಿ/ಅನ್ಯಾಯ) ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಐವತ್ತು ಪಣಗಳ ದಂಡ (ಜರಿಮೆ) ನಿಶ್ಚಿತ—ಇವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದೇ ನಿರ್ಣೀತ ನಿಯಮ।
Verse 29
स्वच्छन्दविधवागामी विक्रुष्टे नाभिधावकः अकारणे च विक्रोष्टा चण्डालश्चोत्तमान् स्पृशन्
ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ವಿಧವೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುವವನು; ಯಾರಾದರೂ ಕೂಗಿದಾಗ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಓಡದವನು; ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಕೂಗಾಟ ಮಾಡುವವನು; ಮತ್ತು ಚಾಂಡಾಲನು ಉನ್ನತರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದು—ಇವರೆಲ್ಲ ನಿಂದನೀಯರು।
Verse 30
शूद्रः प्रव्रजितानाञ्च दैवे पैत्र्ये च भोजकः प्ररोहिशाखिनामित्यादिर्विंशतेर्द्विगुणा दमा इत्य् अन्तः पाठः ख पुस्तके नास्ति अयुक्तं शपथं कुर्वन्नयोग्यो योग्यकर्मकृत्
ಶೂದ್ರನು ಪ್ರವ್ರಜಿತರ (ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ) ಭೋಜಕನಾಗಿಯೂ, ದೈವಕರ್ಮ ಹಾಗೂ ಪೈತ್ರ್ಯಕರ್ಮ (ಶ್ರಾದ್ಧ) ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭೋಜಕನಾಗಿಯೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ‘ಪ್ರರೋಹಿಶಾಖಿನಾಮ್…’ ರಿಂದ ‘ವಿಂಶತಿಗೆ ದ್ವಿಗುಣ ದಮ’ ತನಕದ ಒಳಪಾಠ ‘ಖ’ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಯುಕ್ತ ಶಪಥ ಮಾಡುವವನು, ಆ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಯೋಗ್ಯನಂತೆ ಎಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅದರ ಫಲಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 31
वृषक्षुद्रपशूनाञ्च पूंस्त्वस्य प्रतिघातकृत् साधारणस्यापलोपी दासीगर्भविनाशकृत्
ಎತ್ತು ಅಥವಾ ಇತರ ಸಣ್ಣ ಪಶುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು; ಪುಂಸ್ತ್ವ (ವೀರ್ಯಶಕ್ತಿ) ನಾಶ ಮಾಡುವವನು; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವವನು; ಮತ್ತು ದಾಸಿಯ ಗರ್ಭವನ್ನು ನಾಶ (ಗರ್ಭಪಾತ) ಮಾಡುವವನು—ಇವರೆಲ್ಲ ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ।
Verse 32
पितापुत्रस्वसृभ्रातृदम्पत्याचार्यशिष्यकाः एषामपतितान्योन्यत्यागी च शतदण्डभाक्
ತಂದೆ-ಮಗ, ಸಹೋದರಿ-ಸಹೋದರ, ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿ, ಆಚಾರ್ಯ-ಶಿಷ್ಯ—ಈ ಜೋಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಧರ್ಮಪತಿತರಾಗಿರದಿದ್ದರೂ ಪರಸ್ಪರ ತ್ಯಜಿಸುವವನು ನೂರು (ಪಣ) ದಂಡಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 33
वसानस्त्रीन् पणान् दण्ड्यो नेजकस्तु परांशुकम् विक्रयावक्रयाधानयाचितेषु पणान् दश
ಪರರ ವಸ್ತ್ರ/ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಥವಾ ಬಳಸುವವನು ಮೂರು ಪಣ ದಂಡಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನು; ಆದರೆ ನೇಜಕ (ಧೋಬಿ) ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ. ಮಾರಾಟ, ಅವಕ್ರಯ (ಅನ್ಯಾಯ ಪುನಃಖರೀದಿ), ಆಧಾನ/ನಿಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಯಾಚಿತ ಸಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಪಣ ದಂಡ.
Verse 34
तुलाशासनमानानां कूटकृन्नाणकस्य च एभिश् च व्यवहर्ता यः स दाप्यो दण्डमुत्तमम्
ಕೂಟಕೃತ ತೂಕ, ತ್ರಾಸು, ಮಾಪಗಳು ಅಥವಾ ನಕಲಿ ನಾಣ್ಯಗಳಿಂದ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುವವನು ಉನ್ನತ (ಸರ್ವೋಚ್ಚ) ದಂಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
Verse 35
अकूटं कूटकं ब्रूते कूटं यश्चाप्यकूटकम् स नाणकपरीक्षी तु दाप्यः प्रथमसाहसम्
ನಿಜ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ನಕಲಿ ಎಂದು, ನಕಲಿಯನ್ನು ನಿಜ ಎಂದು ಹೇಳುವ ನಾಣ್ಯ-ಪರೀಕ್ಷಕನು ಪ್ರಥಮ ಸಾಹಸ ದಂಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
Verse 36
भिषङ्मिथ्याचरन् दाप्यस्तिर्यक्षु प्रथमं दमम् मानुषे मध्यमं राजमानुषेषूत्तमन्तथा
ಮೋಸದಿಂದ ವೈದ್ಯಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡುವ ವೈದ್ಯನು ದಂಡನೀಯನು—ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ (ಕನಿಷ್ಠ) ದಂಡ, ಮಾನವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ದಂಡ, ರಾಜಪುರುಷರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ (ಸರ್ವೋಚ್ಚ) ದಂಡ.
Verse 37
अबध्यं यश् च बध्नाति बध्यं यश् च प्रमुञ्चति अप्राप्तव्यवहारञ्च स दाप्यो दममुत्तमम्
ಬಂಧಿಸಬಾರಾದವನನ್ನು ಬಂಧಿಸುವವನು, ಬಂಧಿಸಬೇಕಾದವನನ್ನು ಬಿಡುವವನು, ಹಾಗೆಯೇ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲದ ನ್ಯಾಯವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವವನು—ಅವನು ಉನ್ನತ (ಸರ್ವೋಚ್ಚ) ದಂಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
Verse 38
मानेन तुलया वापि यो ऽंशमष्टमकं हरेत् द्वाविंशतिपणान् दाप्यो वृद्धौ हानौ च कल्पितम्
ಯಾರು ಅಳತೆಯಿಂದಾಗಲಿ ತೂಕದಿಂದಾಗಲಿ ವಂಚನೆಯಿಂದ ಅಷ್ಟಮಾಂಶವನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವನೋ, ಅವನು ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಪಣ ದಂಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು; ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿ, ಎರಡಕ್ಕೂ ಅದೇ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 39
भेषजस्नेहलवणगन्धान्यगुडादिषु पण्येषु प्रक्षिपन् हीनं पणान्दाप्यस्तु षोडश
ಔಷಧ, ಎಣ್ಣೆ/ತುಪ್ಪ, ಉಪ್ಪು, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ಬೆಲ್ಲ ಇತ್ಯಾದಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೀನ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಕಲಬೆರಕೆ ಮಾಡುವವನು ಹದಿನಾರು ಪಣ ದಂಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು।
Verse 40
सम्भूय कुर्वतामर्घं सबाधं कारुशिल्पिनां अर्थस्य ह्रासः वृद्धिं वा सहस्रो दण्ड उच्यते
ಕಾರರು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಸೇರಿ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ/ಒತ್ತಡದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ವಸ್ತುವಿನ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ಅನ್ಯಾಯವಾದ ಹೆಚ್ಚಳ ಉಂಟಾದರೆ, ಸಾವಿರ ಪಣ ದಂಡವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 41
राजानि स्थाप्यते यो ऽर्थः प्रत्यहं तेन विक्रयः क्रयो वा निस्रवस्तस्माद्बणिजां लाभकृत् स्मृतः
ರಾಜನ ಬಳಿ ಠೇವಣಿಯಾಗಿರುವ ಆ ಮೂಲಧನದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ಖರೀದಿ-ಮಾರಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆದಾಯವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಲಾಭಕರವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 42
स्वदेशपण्ये तु शतं बणिज् गृह्णीत पञ्चकं दशकं पारदेश्ये तु यः सद्यः क्रयविक्रयौ
ಸ್ವದೇಶದ ಸರಕುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೂರಕ್ಕೆ ಐದು ಅಥವಾ ಹತ್ತು ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು; ಪರದೇಶಿ ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಖರೀದಿ-ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವವನು ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು।
Verse 43
पण्यस्योपरि संस्थाप्य व्ययं पण्यसमुद्भवं अर्थो ऽनुग्रहकृत् कार्यः क्रेतुर्विक्रेतुरेव च
ಸರಕಿನ ಬೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅದರಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುವ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು (ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸಾರಿಗೆ ಇತ್ಯಾದಿ) ಸೇರಿಸಿ, ಖರೀದಿದಾರ–ಮಾರಾಟಗಾರ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಹಿತಕರವಾಗುವಂತೆ ನ್ಯಾಯವಾದ ಅಂತಿಮ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಬೇಕು।
Verse 44
गृहीतमूल्यं यः पण्यं क्रेतुर्नैव प्रयच्छति सोदयन्तस्य दाप्यो ऽसौ दिग्लाभं वा दिगागते
ಬೆಲೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡರೂ ಖರೀದಿದಾರನಿಗೆ ಸರಕನ್ನು ನೀಡದವನನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ನೀಡಿಸಬೇಕು; ಸರಕು ಬೇರೆ ಕಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದರ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು।
Verse 45
विक्रीतमपि विक्रेयं पूर्वे क्रेतर्यगृह्णति हानिश्चेत् क्रेतृदोषेण क्रेतुरेव हि सा भवेत्
ಮಾರಾಟವಾದ ಮೇಲೂ ಮೊದಲ ಖರೀದಿದಾರನು ಸರಕನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಮಾರಾಟಗಾರನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿ ಮರುಮಾರಾಟಯೋಗ್ಯವಾಗಿಸಬೇಕು; ಖರೀದಿದಾರನ ದೋಷದಿಂದ ನಷ್ಟವಾದರೆ ಆ ನಷ್ಟ ಖರೀದಿದಾರನದೇ।
Verse 46
राजदैवोपघातेन पण्ये दोषमुपागते हानिर्विक्रेतुरेवासौ याचितस्याप्रयच्छतः
ರಾಜನ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಅಥವಾ ದೈವಘಾತದಿಂದ ಸರಕಿನಲ್ಲಿ ದೋಷ ಉಂಟಾದರೆ, ಕೇಳಿದರೂ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸ್ವೀಕರಿಸದ/ಪರಿಹಾರ ನೀಡದ ಮಾರಾಟಗಾರನಿಗೇ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 47
अन्यहस्ते च विक्रीतं दुष्टं वा दुष्टवद्यदि विक्रीनीते दमस्तत्र तन्मूल्यादद्विगुणो भवेत्
ಯಾರಾದರೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಮಾರಿದರೆ, ಅಥವಾ ದೋಷಯುಕ್ತ ವಸ್ತುವನ್ನು ಮಾರಿದರೆ, ಅಥವಾ ದೋಷವಿಲ್ಲದದ್ದನ್ನು ದೋಷವಿರುವಂತೆ ಹೇಳಿ ಮಾರಿದರೆ, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಂಡವು ಆ ವಸ್ತುವಿನ ಮೌಲ್ಯದ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿರಬೇಕು।
Verse 48
क्षयं वृद्धिञ्च बणिजा पण्यानामविजानता क्रीत्वा नानुशयः कार्यः कुर्वन् षड् भागदण्डभाक्
ಸರಕುಗಳ ಕ್ಷಯ–ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅರಿಯದೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಅವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರೆ, ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ದಾವೆ ಮಾಡಬಾರದು; ಮಾಡಿದರೆ ಮೌಲ್ಯದ ಆರನೇ ಭಾಗದ ದಂಡಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 49
समवायेन बणिजां लाभार्थं कर्म कुर्वतां लभालाभौ यथा द्रव्यं यथा वा संविदा कृतौ
ಲಾಭಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಲಾಭ–ನಷ್ಟವನ್ನು ಹೂಡಿದ ಬಂಡವಾಳದ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಅಥವಾ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ಹಂಚಬೇಕು।
Verse 50
प्रतिषिद्धमनादिष्टं प्रमादाद्यच्च नाशितं स तद्दयाद्विप्रवाच्च रक्षिताद्दशमांशभाक्
ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಿಸದಿರಲಿ—ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ನಾಶವಾದದ್ದಕ್ಕೆ ಅವನು ಪರಿಹಾರ ಕೊಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದರಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ದಶಮಾಂಶದ ಪಾಲು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 51
अर्थप्रेक्षपणाद्विंशं भागं शुल्कं नृपा हरेत् व्यासिद्धं राजयोग्यञ्च विक्रीतं राजगामि तत्
ಪರಿಶೀಲನೆ ಹಾಗೂ ಮೌಲ್ಯನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ತಂದ ಸರಕುಗಳಿಂದ ರಾಜನು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಶುಲ್ಕವಾಗಿ ವಸೂಲಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ರಾಜೋಪಯೋಗಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದುದು ಅಥವಾ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಮಾರಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ರಾಜಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ।
Verse 52
मिथ्या वदन् परीमाणं शुल्कस्थानादपक्रमन् दाप्यस्त्वष्टगुणं यश् च सव्याजक्रयविक्रयौ
ಅಳತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸುಳ್ಳಾಗಿ ಹೇಳುವವನು ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವವನು ಎಂಟುಪಟ್ಟು ದಂಡ ಪಾವತಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಮೋಸ/ನೆಪದಿಂದ ಖರೀದಿ–ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವವನು ಕೂಡ ದಂಡನೀಯನು।
Verse 53
देशन्तरगते प्रेते द्रव्यं दायादबान्धवाः ज्ञातयो वा हरेयुस्तदागतास्तैर् विना नृपः
ಯಾರಾದರೂ ಪರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಮೃತನಾದರೆ, ಅವನ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ದಾಯಾದರು ಅಥವಾ ಬಂಧುಗಳು ಅಥವಾ ಜ್ಞಾತಿಗಳು ಬಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು; ಅವರ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು.
Verse 54
जिह्मं त्यजेयुर्निर्लोभमशक्तो ऽन्येन कारयेत् अनेन विधिराख्यात ऋत्विक्कर्षकर्मिणां
ಅವರು ವಕ್ರ (ಅನ್ಯಾಯ) ಆಚರಣೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಲೋಭರಹಿತರಾಗಿರಬೇಕು. ಅಶಕ್ತನಾದವನು ಕೆಲಸವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಂದ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಋತ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಸೇವಕರ ವಿಧಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.
Verse 55
ग्राहकैर् गृह्यते चौरो लोप्त्रेणाथ पदेन वा पूर्वकर्मापराधी वा तथैवाशुद्धवासकः
ಕಳ್ಳನನ್ನು ಹಿಡಿಯುವವರು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಶೋಧಕ ನಾಯಿಯಿಂದ, ಇಲ್ಲವೇ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಂದಿನ ಅಪರಾಧಿ ಮತ್ತು ಅಶುದ್ಧ (ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದ) ವಾಸಾಚಾರವಿರುವವನನ್ನೂ ಹಿಡಿಯಬೇಕು.
Verse 56
अन्ये ऽपि शङ्कया ग्राह्या जातिनामादिनिह्नवैः द्यूतस्त्रीपानशक्ताश् च शुष्कभिन्नमुखस्वराः
ಇತರರನ್ನೂ ಸಂಶಯದಿಂದ ಹಿಡಿಯಬೇಕು—ಜಾತಿ, ಹೆಸರು ಮೊದಲಾದ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವವರನ್ನು; ಜೂಜು, ಸ್ತ್ರೀಸಂಗ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತರಾದವರನ್ನು; ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಯಿ ಒಣಗಿ ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದು, ಧ್ವನಿ ಬದಲಾಗಿರುವವರನ್ನು.
Verse 57
परद्रव्यगृहाणाञ्च पृच्छका गूढचारिणः निराया व्ययवन्तश् च विनष्ट द्रव्यविक्रयाः
ಇತರರ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರು, ಗುಪ್ತ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರು, ಮರೆಮಾಚಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು; ಕಾಣುವ ಆದಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವವರು; ಮತ್ತು ಮೂಲ ಕಳೆದುಹೋದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುವವರು—ಇವರೇ ಕಳ್ಳರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
Verse 58
गृहीतः शङ्कया चौर्येनात्मानञ्चेद्विशोधयेत् दापयित्वा हृतं द्रव्यं चौरदण्डेन दण्डयेत्
ಕಳ್ಳತನದ ಶಂಕೆಯಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟವನು ತನ್ನ ನಿರ್ದೋಷಿತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಅಪಹೃತ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಮರಳಿ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕು; ಕಳ್ಳನನ್ನು ಕಳ್ಳತನಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಲಾದ ದಂಡದಿಂದ ದಂಡಿಸಬೇಕು।
Verse 59
चौरं प्रदाप्यापहृतं घातयेद्विविधैर् बुधैः सचिह्नं ब्राह्मणं कृत्वा स्वराष्ट्राद्विप्रवासयेत्
ಕಳ್ಳನಿಂದ ಅಪಹೃತ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಡಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಂತೆ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಅಪರಾಧಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಗುರುತು ಹಾಕಿ ರಾಜ್ಯದೊಳಗಿಂದ ನಿರ্বাসನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 60
घातिते ऽपहृते दोषो ग्रामभर्तुरनिर्गते स्वसीम्नि दद्याद्ग्रामस्तु पदं वा यत्र गच्छति
ಯಾರಾದರೂ ಹತನಾದರೆ ಅಥವಾ ದ್ರವ್ಯ ಅಪಹೃತವಾದರೆ, ಗ್ರಾಮಭರ್ತ (ಗ್ರಾಮಾಧ್ಯಕ್ಷ) ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಹೋಗದೆ ಇದ್ದರೆ ದೋಷ ಅವನ ಮೇಲಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು ತನ್ನ ಸೀಮೆಯೊಳಗೆ ನಡೆದರೆ ಗ್ರಾಮವೇ ಪರಿಹಾರ ಕೊಡಬೇಕು; ಇಲ್ಲವೇ ಪಾದಚಿಹ್ನೆ ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತದೋ ಅದರ ಅನುಸಾರ ಕೊಡಬೇಕು।
Verse 61
पञ्चग्रामी वहिः क्रोशाद्दशग्राम्यअथ वा पुनः वन्दिग्राहांस् तथा वाजिकुञ्जराणाञ्च हारिणः
ವಸತಿಯ ಹೊರಗೆ ಒಂದು ಕ್ರೋಶ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಪಂಚಗ್ರಾಮಿ’ (ಐದು ಗ್ರಾಮಗಳ ಅಧಿಕಾರಿ) ಅಥವಾ ‘ದಶಗ್ರಾಮ್ಯ’ (ಹತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಅಧಿಕಾರಿ) ಯನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು; ಅವರು ಅಪಹರಣಕಾರರನ್ನು ಹಾಗೂ ಕುದುರೆ-ಆನೆ ಕಳ್ಳರನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು।
Verse 62
प्रसह्य घातिनश् चैव शूलमारोपयेन्नरान् उत्क्षेपकग्रन्थिभेदौ करसन्दंशहीनकौ
ಬಲಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಹಲ್ಲೆ/ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಶೂಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ‘ಉತ್ಕ್ಷೇಪಕ’ ಮತ್ತು ‘ಗ್ರಂಥಿಭೇದ’ ಎಂಬ ದಂಡಗಳು, ಹಾಗೂ ಸಂಡಂಶದಿಂದ ಕೈಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದಂಡವೂ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 63
कार्यौ द्वितीयापराधे करपादैकहीनकौ भक्तावकाशाग्न्युदकमन्त्रापकरणव्ययान्
ಎರಡನೇ ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಂಡಗಳು ವಿಧ್ಯ—(1) ಒಂದು ಕೈ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಾಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದು/ವಂಚಿಸುವುದು, (2) ಭೋಜನ, ವಾಸಸ್ಥಾನ, ಅಗ್ನಿ, ಜಲ, ಮಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಕರ್ಮೋಪಕರಣಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವುದು।
Verse 64
दत्त्वा चौरस्य हन्तुर्वा जानतो दम उत्तमः शस्त्रावपाते गर्भस्य पातने चोत्तमो दमः
ಕಳ್ಳನಿಗಾಗಲಿ ಹಂತಕನಿಗಾಗಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡೇ ಸಹಾಯ ನೀಡುವವನಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಧನದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಯುಧಪ್ರಹಾರ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಪಾತ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ದಂಡವೇ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ।
Verse 65
उत्तमो वाधमो वापि पुरुषस्त्रीप्रमापणे शिलां बद्ध्वा क्षिपेदप्सु नरघ्नीं विषदां स्त्रियं
ಅವನು ಉನ್ನತನಾಗಲಿ ಅಧಮನಾಗಲಿ, ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ಪುರುಷನ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ನರಘಾತಿನಿ ಅಥವಾ ವಿಷ ನೀಡುವ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಕಲ್ಲಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಸಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಎಸೆಯಬೇಕು।
Verse 66
विषाग्निदां निजगुरुनिजापत्यप्रमापणीं विकर्णकरनासौष्ठीं कृत्वा गोभिः प्रमापयेत्
ವಿಷ ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿ ನೀಡುವವನನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ಗುರು ಅಥವಾ ತನ್ನ ಸಂತಾನವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನನ್ನು—ಕಿವಿ, ಕೈ, ಮೂಗು, ತುಟಿ ವಿಕೃತಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ಗೋಭಿಃ (ಹಸು/ಎತ್ತುಗಳ ತುಳಿತದಿಂದ) ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು।
Verse 67
क्षेत्रवेश्मवनग्रामविवीतखलदाहकाः राजपत्न्य् अभिगामी च दग्धव्यास्तु कटाग्निना
ಕ್ಷೇತ್ರ, ಮನೆ, ಅರಣ್ಯ, ಗ್ರಾಮ, ವಿವೀತ (ಆವರಿತ ಮೇಯುವ ಸ್ಥಳ) ಅಥವಾ ಖಲ (ಕಾಳಗ/ಧಾನ್ಯಮೈದಾನ)ಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವವರು, ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜಪತ್ನಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವನು—ಇವರನ್ನು ಭಯಂಕರ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ (ಕಟಾಗ್ನಿ) ದಹಿಸಬೇಕು।
Verse 68
पुमान् संग्रहणे ग्राह्यः केशाकेशिपरस्त्रियाः स्वजातावुत्तमो दण्ड आनुलोम्ये तु मध्यमः
ಅಪಹರಣ/ಅನ್ಯಾಯ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಪುರುಷನನ್ನು ಬಂಧಿಸಬೇಕು; ಪರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಕೂದಲು ಹಿಡಿದು ಎಳೆಯುವುದು/ಆಕ್ರಮಿಸುವುದು ದಂಡನೀಯ. ಸ್ವಜಾತಿ ಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚ ದಂಡ, ಮತ್ತು ಆನುಲೋಮ (ಅನುಮತ ಹೈಪರ್ಗಾಮಿ) ಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ದಂಡ.
Verse 69
प्रातिलोम्ये बधः पुंसां नार्याः कर्णावकर्तनम् नीवीस्तनप्रावरणनाभिकेशावमर्दनम्
ಪ್ರಾತಿಲೋಮ (ವಿಪರೀತ ವರ್ಣ) ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ವಧದಂಡ; ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದು, ಹಾಗೆಯೇ ಅವಮಾನ ದಂಡಗಳು—ಕಟ್ಟಿನ ವಸ್ತ್ರ ತೆಗೆಯುವುದು, ಸ್ತನಾವರಣ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು, ನಾಭಿ ಮತ್ತು ಕೂದಲನ್ನು ಅಪವಿತ್ರ/ವಿಕೃತಗೊಳಿಸುವುದು.
Verse 70
अदेशकालसम्भाषं सहावस्थानमेव च स्त्री निषेधे शतं दद्याद् द्विशतन्तु दमं पुमान्
ಅನুচಿತ ದೇಶ-ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಅನুচಿತವಾಗಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಇರುವುದರಲ್ಲಿ—ಸ್ತ್ರೀಯ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ/ನಿಯಂತ್ರಣ ಇರುವ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ—ಸ್ತ್ರೀ ನೂರು (ಪಣ) ದಂಡ ಕೊಡಬೇಕು; ಪುರುಷ ಎರಡು ನೂರು (ಪಣ) ದಂಡ ಕೊಡಬೇಕು.
Verse 71
प्रतिषेधे तयोर्दण्डो यथा संग्रहणे तथा पशून् गच्छंश्छतं दाप्यो हीनां स्त्रीं गाश् च मध्यमम्
ನಿಷೇಧವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ದಂಡವು ಸಂಗ್ರಹಣ (ಅಕ್ರಮ ಸಹವಾಸ) ದಂಡದಂತೆಯೇ. ಪಶುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವವನು ನೂರು (ಪಣ) ದಂಡ ಕೊಡಬೇಕು; ಹೀನಸ್ಥಿತಿಯ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಹಸುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯಮ ದಂಡ.
Verse 72
अवरुद्धासु दासीषु भुजिष्यासु तथैव च गम्यास्वपि पुमान्दाप्यः पञ्चाशत् पणिकन्दमम्
ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿರುವ/ಅವರುದ್ಧ ದಾಸಿ ಹಾಗೂ ಭುಜಿಷ್ಯಾ (ಬಂಧಿತ ಸ್ತ್ರೀ) ಯೊಂದಿಗೆ, ಅವಳು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಗಮ್ಯ’ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಪುರುಷನಿಂದ ಐವತ್ತು (ಪಣ) ಕನಿಷ್ಠ ದಂಡ ವಸೂಲಿಸಬೇಕು.
Verse 73
प्रसह्य दास्यभिगमे दण्डो दशपणः स्मृतः कुबन्धेनाङ्क्य गमयेदन्त्याप्रव्रजितागमे
ದಾಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಮೈಥುನ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ದಂಡವು ಹತ್ತು ಪಣಗಳು ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಅವನನ್ನು ಅಪಕೀರ್ತಿಯ ಗುರುತು ಹಾಕಿ ಕಟ್ಟಿಸಿ ಹೊರಡಿಸಬೇಕು—ಅಂತ್ಯಸ್ತ್ರೀಯೊಡನೆ ಅಥವಾ ಅಪ್ರವ್ರಜಿತಸ್ತ್ರೀಯೊಡನೆ ಗಮನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ।
Verse 74
न्यूनं वाप्यधिकं वापि लिखेद्यो राजशासनम् पारदारिकचौरं वा मुञ्चतो दण्ड उत्तमः
ರಾಜಶಾಸನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರೆವವನು, ಅಥವಾ ಪರಸ್ತ್ರೀಗಾಮಿ ಅಥವಾ ಕಳ್ಳನನ್ನು ಬಿಡುವವನು—ಅವನಿಗೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ (ಸರ್ವೋಚ್ಚ) ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 75
अभक्षैर् दूषयन् विप्रं दण्ड उत्तमसाहसम् कूटस्वर्णव्यवहारी विमांसस्य च विक्रयी
ನಿಷಿದ್ಧ ಆಹಾರಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ದೂಷಿಸುವವನು ‘ಉತ್ತಮಸಾಹಸ’ ದಂಡಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನು. ಹಾಗೆಯೇ ಕಪಟಸ್ವರ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಿಗನು ಮತ್ತು (ಅಧರ್ಮವಾಗಿ) ಮಾಂಸ ಮಾರುವವನು ಕೂಡ।
Verse 76
अङ्गहीनश् च कर्तव्यो दाप्यश्चोत्तमसाहसं शक्तो ह्य् अमोक्षयन् स्वामी दंष्ट्रिणः शृङ्गिणस् तथा
ಅವನಿಗೆ ಅಂಗಹಾನಿಯ ಶಾರೀರಿಕ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿ, ‘ಉತ್ತಮಸಾಹಸ’ ಎಂಬ ಉನ್ನತ ದಂಡವನ್ನೂ ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಶಕ್ತನಾಗಿಯೂ (ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು) ತಡೆಯದೆ ಇರುವ ಸ್ವಾಮಿ ಹೊಣೆಗಾರನು—ದಂಷ್ಟ್ರಧಾರಿ ಹಾಗೂ ಶೃಂಗಧಾರಿ ಜೀವಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ।
Verse 77
प्रथमं साहसं दद्याद्विक्रुष्टे द्विगुणं तथा अचौरञ्चौरे ऽभिवदन् दाप्यः पञ्चशतं दमं
ಮೊದಲ ಸಾಹಸ (ಹಿಂಸೆ) ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ನಿಗದಿತ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಬೇಕು; ವಿಕೃಷ್ಟ (ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗು) ಇದ್ದರೆ ದಂಡ ದ್ವಿಗುಣ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಳ್ಳನಲ್ಲದವನನ್ನು ‘ಕಳ್ಳ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವವನು ಐನೂರು ಪಣ ದಂಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು।
Verse 78
राज्ञो ऽनिष्टप्रवक्तारं तस्यैवाक्रोशकं तथा मृताङ्गलग्नविक्रेतुर्गुरोस्ताडयितुस् तथा
ರಾಜನ ಕುರಿತು ಅಪ್ರಿಯ ಅಥವಾ ಹಾನಿಕರ ಮಾತು ಹೇಳುವವನು, ಅವನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನು, ಶವಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರುವವನು, ಹಾಗೆಯೇ ಗುರುವಿಗೆ ಹೊಡೆಯುವವನು—ಇವರೆಲ್ಲ ದಂಡನೀಯ ಅಪರಾಧಿಗಳು.
Verse 79
तन्मन्त्रस्य च भेत्तारं छित्त्वा जिह्वां प्रवासयेत् राजयानासनारोढुर्दण्डो मध्यमसाहसः
ಆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವವನ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ನಿರ্বাসಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ರಾಜಯಾನ-ಆಸನವನ್ನು ಏರುವವನಿಗೆ ‘ಮಧ್ಯಮ ಸಾಹಸ’ ವರ್ಗದ ದಂಡ (ದಂಡರಾಶಿ) ವಿಧಿಸಬೇಕು.
Verse 80
द्विनेत्रभेदिनो राजद्विष्टादेशकृतस् तथा विप्रत्वेन च शूद्रस्य जीवतो ऽष्टशतो दमः
ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, ರಾಜನಿಗೆ ದ್ವೇಷವಿರುವ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ/ಕಾರಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವವನು, ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬದುಕುವ ಶೂದ್ರನು—ಇವರಿಗೆ ಎಂಟುನೂರು (ಪಣ) ದಂಡ.
Verse 81
यो मन्येताजितो ऽस्मीति न्यायेनाभिपराजितः तमायान्तं पुनर्जित्वा दण्डयेद्द्विगुणं दमं
ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸೋತರೂ “ನಾನು ಸೋಲಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವನು ಮತ್ತೆ (ವಿವಾದಕ್ಕೆ) ಬಂದರೆ, ಅವನನ್ನು ಪುನಃ ಸೋಲಿಸಿ ರಾಜನು ಅವನಿಗೆ ದ್ವಿಗುಣ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು.
Verse 82
राज्ञान्यायेन यो दण्डो गृहीतो वरुणायतं विवेद्य दद्याद्विप्रेभ्यः स्वयं त्रिंशद्गुणीकृतं
ರಾಜನು ನ್ಯಾಯವಿಧಾನದಂತೆ ವಸೂಲಿಸಿದ ದಂಡವನ್ನು ವರుణನ ಆಯತನ/ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು; ನಂತರ ರಾಜನು ತಾನೇ ಅದನ್ನು ಮുപ്പತ್ತರಷ್ಟು ಮಾಡಿ (ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಿ) ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
Verse 83
धर्मश्चार्थश् च कीर्तिञ्च लोकपङ्क्तिरुपग्रहः प्रजाभ्यो बहुमानञ्च स्वर्गस्थानञ्च शाश्वतम्
ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕೀರ್ತಿ, ಲೋಕಪಂಕ್ತಿಗಳ ಆಶ್ರಯ, ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಲಭಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 84
पश्यतो व्यवहारांश् च गुणाः स्युः सप्त भूपतेः
ಓ ರಾಜನೇ, ರಾಜನು ಸ್ವತಃ ನ್ಯಾಯವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಭೂಪತಿಗೆ ಏಳು ಗುಣಗಳು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Frequently Asked Questions
A graded penal framework: verbal abuse and assault are fined by severity (sāhasa grades), social status, protected targets, and outcomes (pain, blood, fracture, mutilation), alongside market regulation and theft procedure.
It recommends adjudication through external marks (cihna), reasoned inference (yukti), and authoritative tradition (āgama), explicitly acknowledging the risk of forged signs.
Abuse directed at a Vedic scholar (traividya), the king, or a deity is treated as uttama-sāhasa; similarly severe penalties are invoked for certain acts like weapon-striking and causing fetal loss in specified contexts.
Falsifying weights/measures, counterfeit coinage, declaring genuine coins counterfeit (and vice versa), adulterating goods (medicine, oils, salt, fragrances, jaggery), coercive price-fixing by artisans, and customs evasion.
By framing punishment, restitution, and regulation as dharmic maintenance of social order, and by concluding with the king’s duty to personally supervise judicial dealings and embody rulerly qualities.