Adhyaya 196
Chapter 196 — Nakṣatra-vratāni (Observances of the Lunar Mansions)
ಅಗ್ನಿದೇವರು ವಸಿಷ್ಠ ಋಷಿಗೆ ನಕ್ಷತ್ರ-ವ್ರತಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ—ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರ-ಪುರುಷನ ಆವಾಹನದಿಂದ ಆರಂಭ. ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಪೂಜೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವದೇಹದ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನ್ಯಾಸಮಾಡಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ—ಪಾದ, ಜಂಘೆ, ಮೊಣಕಾಲು, ತೊಡೆ, ಗುಹ್ಯ, ಕಟಿ, ಪಾರ್ಶ್ವ, ಉದರ, ಸ್ತನ, ಪೃಷ್ಠ, ಭುಜ, ಬೆರಳು, ನಖ, ಕಂಠ, ಕಿವಿ, ಮುಖ, ಹಲ್ಲು, ಮೂಗು, ಕಣ್ಣು, ಲಲಾಟ—ಇಂತೆ ಆಕಾಶಕಾಲ ದೇಹರೂಪ ವಿಧಿಕ್ರಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರಾ/ಆರ್ದ್ರಾ ಹಾಗೂ ವರ್ಷಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ; ಬೆಲ್ಲ ತುಂಬಿದ ಕಲಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣ ಹರಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ದಕ್ಷಿಣಾ ವಸ್ತುಗಳು ಪಾಠಭೇದಾನುಸಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಕಾರ್ತಿಕ-ಕೃತ್ತಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಶಾಂಭವಾಯನೀಯ ವ್ರತ—ಕೇಶವ ನಾಮಗಳು ಅಥವಾ ಅಚ್ಯುತ ಮಂತ್ರದಿಂದ, ತಿಂಗಳವಾರು ನೈವೇದ್ಯ, ಪಂಚಗವ್ಯ ಶುದ್ಧಿ, ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನಾನಂತರ ನೈವೇದ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಲ್ಯ ಭೇದದ ತತ್ತ್ವವ್ಯಾಖ್ಯಾನ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಪನಾಶ, ಪುಣ್ಯವೃದ್ಧಿ, ಅಕ್ಷಯಶ್ರೀ, ವಂಶಸ್ಥಿತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ; ಏಳು ವರ್ಷ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಭುಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿ. ಮುಂದಾಗಿ ಅನಂತ ವ್ರತ (ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ/ಮೃಗಶೀರ್ಷ)—ರಾತ್ರಿ ಭೋಜನ, ತೈಲವರ್ಜನೆ, ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಹೋಮಕ್ರಮ, ಅನಂತ ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಂಧಾತನ ಜನ್ಮದ ದೃಷ್ಟಾಂತ।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It is Viṣṇu envisioned as the cosmic person constituted by the lunar mansions; worship is performed by assigning specific nakṣatras to specific limbs, making the body a ritual map of the nakṣatra cycle.
A substance is termed naivedya only until the moment of visarjana (ritual dismissal); once Jagannātha is dismissed, it immediately becomes nirmālya (the remnant of the offering).
On the Kārttika day when Kṛttikā prevails, the practitioner invokes Acyuta (via Keśava-names or a simple Acyuta salutation), offers prescribed foods across months, maintains purity via pañcagavya, and seeks both enjoyment and liberation.
It is said to generate an endless accumulation of merit, to recur as the ‘gift Ananta’ even in another birth, and to yield imperishable (akṣaya) attainment of desired aims.