
Sūrya-pratiṣṭhā-kathana (Account of Installing Sūrya)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಾಸ್ತು–ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಈಶಾನ-ಕಲ್ಪದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಸೂರ್ಯ-ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬೀಜ/ವರ್ಣ-ಗುಂಪುಗಳ ಮಂತ್ರಕ್ರಮದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಪ ವಿನ್ಯಾಸ, ಸ್ನಾನ, ಶುದ್ಧಿ ಮುಂತಾದ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯಾ-ಆಸನ/ಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯನು ಭಾಸ್ಕರನ ಅಂಗ-ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ತ್ರಿ-ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಖಾದಿ-ಪಂಚಕವನ್ನು ನ್ಯಸಿಸಿ ಮಂತ್ರ–ತತ್ತ್ವ–ರೂಪ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಪದರಿತ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಿಂಡಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ತತ್ತ್ವ-ಪಂಚಕದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ-ದೇಶ-ಪದವರೆಗೆ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರು ಸರ್ವತೋಮುಖೀ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ತನ್ನ ಹಸ್ತದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯುಕ್ತ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ವಾಮಿನ್’ ಅಂತ್ಯನಾಮಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಸೂರ್ಯಮಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾರ್ಥ ಪುನಃ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 1
ख , ग , घ , ङ च ॐ हूं स इति घ ह्रीं क्रियाशक्तये नम इति झ ॐ क्रियाशक्तये नम इति घ जप्त्वानुरूपतः इति ग , छ , च अथोनशततमो ऽध्यायः सूर्यप्रतिष्ठाकथनं ईश्वर उवाच वक्ष्ये सूर्यप्रतिष्ठाञ्च पूर्ववन्मण्डपादिकं स्नानादिकञ्च सम्याद्य पूर्वोक्तविधिना ततः
(ಮಂತ್ರಾಕ್ಷರಗಳು:) ಖ, ಗ, ಘ, ಙ, ಚ; ನಂತರ ‘ಓಂ ಹೂಂ ಸ’ (ಘ); ನಂತರ ‘ಹ್ರೀಂ—ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಯೇ ನಮಃ’ (ಝ); ನಂತರ ‘ಓಂ—ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಯೇ ನಮಃ’ (ಘ); ಇವುಗಳನ್ನು ಯಥಾನುರೂಪ ಜಪಿಸಿ (ಗ, ಛ, ಚ). ಈಗ ತೊಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭ: ‘ಸೂರ್ಯಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಕಥನ’. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು: ‘ನಾನು ಸೂರ್ಯಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು, ಪೂರ್ವವತ್ ಮಂಟಪಾದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ನಾನಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ, ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ವಿಧಾನದಂತೆ ಸಮ್ಯಕ್ವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.’
Verse 2
विद्यामासनशय्यायां साङ्गं विन्यस्य भास्करं त्रितत्त्वं विन्यसेत्तत्र सस्वरं खादिपञ्चकं
ವಿದ್ಯೆಯ ಆಸನ/ಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರನ ಸಾಂಗ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ತ್ರಿತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ ‘ಖ’ ಮೊದಲಾದ ಐದು (ಖಾದಿ-ಪಂಚಕ)ವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 3
शुद्ध्यादि पूर्ववत् कृत्वा पिण्डीं संशोध्य पूर्ववत् सदेशपदपर्यन्तं विन्यस्य तत्त्वपञ्चकं
ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಂತೆ ಶುದ್ಧ್ಯಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಪಿಂಡಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಪೂರ್ವವತ್ ಪುನಃ ಶೋಧಿಸಿ, ‘ಸದೇಶಪದ’ವರೆಗೆ ತತ್ತ್ವಪಂಚಕದ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 4
शक्त्या च सर्वतोमुख्या संस्थाप्य विधिवततः स्वाणुना विधिवत् सूर्यं शक्त्यन्तं स्थापयेद्गुरुः
ವಿಧಿವತ್ ಸರ್ವತೋಮುಖೀ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಗುರುವು ತನ್ನ ಸ್ವಹಸ್ತದಿಂದ ವಿಧಿಯಂತೆ ಶಕ್ತಿಯುಕ್ತ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 5
स्वाम्यन्तमथवादित्यं पादान्तन्नाम धारयेत् सूर्यमन्त्रास्तु पूर्वोक्ता द्रष्टव्याः स्थापनेपि च
ನಂತರ ಆದಿತ್ಯನ ಪಾದಾಂತದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ವಾಮಿನ್’ ಅಂತ್ಯವಿರುವ ನಾಮವನ್ನು ಧಾರಣೆ (ಅಂಕಿತ) ಮಾಡಬೇಕು. ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಸೂರ್ಯಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪನಾ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು।
A staged installation workflow: aṅga-nyāsa of Bhāskara on the Vidyā-seat, placement of tri-tattva and tattva-pañcaka, khādi-pañcaka with vowels, repeated piṇḍī purification, and the prior installation of sarvatomukhī Śakti before establishing Sūrya.
It frames consecration as disciplined alignment of mantra (sound), tattva (principle), and ritual action (kriyā), so that correct Vāstu–pratiṣṭhā becomes a dharmic technology supporting worship, inner purification, and the integrated pursuit of bhukti and mukti.