
Chapter 94 — शिलाविन्यासविधानम् (The Procedure for Laying the Foundation Stones)
ಈಶ್ವರನು ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ವಾಸ್ತುಪೂಜೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಶಿಲಾವಿನ್ಯಾಸ (ಅಡಿಗಲ್ಲು ಇಡುವ) ವಿಧಿಯನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲು ಹೊರಗೆ ಈಶನನ್ನೂ ‘ಚರಕ್ಯ’ ಮೊದಲಾದ ದೇವಗಣವನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂರು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶುಭ ಲಗ್ನದಲ್ಲಿ ಭೂತಬಲಿ ನೀಡಿ ಭೌತಿಕ ಹಾಗೂ ಸೀಮಾಂತರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ಮಧ್ಯಸೂತ್ರದ ಮೇಲೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುಂಭ ಮತ್ತು ಅನಂತನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. “ನ” ಅಕ್ಷರಸಂಬಂಧಿತ ಮಂತ್ರಮೂಲದಿಂದ ಕುಂಭದಲ್ಲಿನ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಪೂರ್ವದಿಂದ ದಿಕ್ಕುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಭದ್ರಾ/ಸುಭದ್ರಾ ಮೊದಲಾದ ಎಂಟು ಕುಂಭಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೋಕಪಾಲಾಂಶಗಳಿಂದ ನ್ಯಾಸ, ಗುಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಸ್ಥಾಪನೆ, ಪಾಠಭೇದಾನುಸಾರ ಅನಂತನನ್ನು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ/ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜನೆ; ನಂದಾ ಮೊದಲಾದ ಶಕ್ತಿಗಳು ಶಿಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಶಂಬರ ರಜ್ಜುಗಳಿಂದ ಗೋಡೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿದೇವತೆಗಳ ಸ್ಥಾನನಿರ್ಣಯ, ಧರ್ಮಾದಿ ತತ್ತ್ವಗಳ ಕೋಣೆ-ಕೋಣೆ ವಿಭಾಗ. ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮೇಲಾಗಿ, ಮಹೇಶ್ವರ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ; ವ್ಯೋಮಪ್ರಾಸಾದದಲ್ಲಿ ಆಧಾನ. ಬಲಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರದಿಂದ ವಿಘ್ನನಾಶ ಮಾಡಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಶಿಲೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯೋಮಧ್ಯಾನ, ತತ್ತ್ವತ್ರಯ ನ್ಯಾಸ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಆಹುತಿ ಮತ್ತು ಯಾಗವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 2
इत्य् आदिमहपुराणे आग्नेये वास्तुपूजाकथनं नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः अथ चतुर्णवतितमो ऽध्यायः शिलाविन्यासविधानं ईश्वर उवाच ईशादिषु चरक्याद्याः पूर्ववत् पूजयेद्वहिः आहुतित्रितयं दद्यात् प्रतिदेवमनुक्रमात्
ಇಂತೆ ಆದಿಮಹಾಪುರಾಣದ ಆಗ್ನೇಯ (ಅಗ್ನಿ) ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ವಾಸ್ತುಪೂಜಾಕಥನ’ ಎಂಬ ತೊಂಬತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ತೊಂಬತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಶಿಲಾವಿನ್ಯಾಸವಿಧಾನ’ ಆರಂಭ. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಈಶಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ಚರಕ್ಯಾದಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ಹೊರಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿದೇವತೆಗೆ ಮೂರು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.
Verse 3
दत्वा भूतबलिं लग्ने शिलान्यासमनुक्रमात् मध्यसूत्रे न्यसेच्छक्तिं कुम्भञ्चानन्तमुत्तमं
ಶುಭ ಲಗ್ನದಲ್ಲಿ ಭೂತಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಿಲಾನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮಧ್ಯಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ಕುಂಭ (ಕಲಶ) ಮತ್ತು ಅನಂತನನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 4
नकारारूढमूलेन कुम्भे ऽस्मिन् धारयेच्छिलां कुम्भानष्टौ सभद्रादीन् दिक्षु पूर्वादिषु क्रमात्
‘ನ’ಕಾರಾರೂಢ ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ಈ ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಸಭದ್ರಾ ಮೊದಲಾದ ಎಂಟು ಕುಂಭಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವಾದಿ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 5
लोकपालाणुभिर्न्यस्य श्वभ्रेषु न्यस्तशक्तिषु ब्रह्माद्या इति ग मध्ये श्वभ्र इति घ कुम्भञ्चानन्तमन्तिकमिति घ , छ च कुम्भञ्चानन्तमन्तिममिति ङ लोकपालात्मभिर्न्यस्येदिति ख , छ च लोकपालाणुभिर्न्यस्येदिति ङ सूत्रेष्विति क कुम्भेष्विति ग शिलास्तेष्वथ नन्दाद्याः क्रमेण विनियोजयेत्
ಲೋಕಪಾಲರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂಶಗಳಿಂದ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಗುಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಕುಂಭದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ (ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ) ಅನಂತನನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು—ಪಾಠಾಂತರವಾಗಿ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕುಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಹೇಳಿದೆ. ನಂತರ ಆ ಶಿಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಂದಾ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿನ್ಯಸಿಸಬೇಕು.
Verse 6
शम्बरैर् मूर्तिनाथानां यथा स्युर्भित्तिमध्यतः तासु धर्मादिकानष्टौ कोणात् कोणं विभागशः
ಶಂಬರ (ಅಳತೆ-ಕಯಿತು)ಗಳಿಂದ ಮೂರ್ತಿನಾಥರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಗೋಡೆ-ವಿಭಾಗಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮೊದಲಾದ ಎಂಟು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಮೂಲೆದಿಂದ ಮೂಲೆವರೆಗೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 7
सुभद्रादिषु नन्दाद्याश् चतस्रो ऽग्न्यादिकोणगाः अजिताद्याश् च पूर्वादिजयादिष्वथ विन्यसेत्
ಸುಭದ್ರಾ ಮೊದಲಾದವರಲ್ಲಿ ನಂದಾ ಮೊದಲಾದ ನಾಲ್ವರನ್ನು ಆಗ್ನೇಯ ಕೋಣೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಕೋಣದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಜಿತಾ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಪೂರ್ವಾದಿ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಜಯಾ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಸಿಸಬೇಕು.
Verse 8
ब्रह्माणं चोपरि मस्य व्यापकं च महेश्वरं चिन्तयेदेषु चाधानं व्योमप्रसादमध्यगं
ತನ್ನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಈ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಧಾನ (ನ್ಯಾಸ) ಮಾಡಬೇಕು, ವ್ಯೋಮ-ಪ್ರಾಸಾದದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ।
Verse 9
बलिन्दत्त्वा जपेदस्त्रं विघ्नदोषनिवारणं शिलापञ्चकपक्षे ऽपि मनागुद्दिश्यते यथा
ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ವಿಘ್ನ-ದೋಷ ನಿವಾರಕ ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು; ‘ಶಿಲಾ-ಪಂಚಕ-ಪಕ್ಷ’ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಯಥೋಚಿತ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಸೂಚನೆಯೊಂದಿಗೆ, ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 10
मध्ये पूर्णशिलान्यासः सुभद्रकलशे ऽर्धतः पद्मादिषु च नन्दाद्याः कोणेष्वग्न्यादिषु क्रमात्
ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ-ಶಿಲಾ-ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಅದರ ಅರ್ಧವನ್ನು ಸುಭದ್ರಾ-ಕಲಶದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು. ಪದ್ಮಾದಿ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಂದಾ ಮೊದಲಾದ ಶಕ್ತಿದೇವತೆಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿ-ಕೋಣದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಇತರ ಕೋಣಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಬೇಕು।
Verse 11
मध्यभावे चतस्रो ऽपि मातृवद्भावसम्मताः ॐ पूर्णे त्वं महाविश्वे सर्वसन्दोहलक्षणे
ಮಧ್ಯಭಾವ-ನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಆ ನಾಲ್ಕು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಮಾತೃಸಮಾನ ಭಾವದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಬೇಕು. ॐ—ಹೇ ಪೂರ್ಣೇ! ನೀ ಮಹಾವಿಶ್ವ, ಸರ್ವಸಂದೋಹ (ಸಮಸ್ತ ಸಮೂಹ) ಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಳಾಗಿದ್ದೀ.
Verse 12
सर्वसम्पूर्णमेवात्र कुरुष्वाङ्गिरसः सुते ॐ नन्दे त्वं नन्दिनी पुंसां त्वामत्र स्थापयाम्यहं
ಹೇ ಆಂಗಿರಸನ ಪುತ್ರನೇ! ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸು. ॐ—ಹೇ ನಂದೇ! ನೀ ಪುರುಷರಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವವಳು; ನಿನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 13
प्रासादे तिष्ठ सन्तृप्ता यावच्चन्द्रार्कतारकं आयुः कामं श्रियन्नन्दे देहि वासिष्ठ देहिनां
ಹೇ ನಂದಾ, ಚಂದ್ರ‑ಸೂರ್ಯ‑ತಾರೆಗಳು ಇರುವವರೆಗೂ ಈ ಪ್ರಾಸಾದದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರು. ಹೇ ವಾಸಿಷ್ಠೀ, ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಾಯು, ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ‑ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು.
Verse 14
उ चेति ग ब्रह्माणं चोपविन्यस्येति ख , घ , ङ , छ , च विघ्नदोषनिवारकमिति ग पूर्वशिलान्यास इति घ मध्याभावे इति ख , ग च महाभागे इति ग देहि मामिति ख , छ च देहि न इति घ अस्मिन् रक्षा सदा कार्या प्रासादे यत्नतस्त्वया ॐ भद्रे त्वं सर्वदा भद्रं लोकानां कुरु काश्यपि
ಈ ಪ್ರಾಸಾದದಲ್ಲಿ ನೀನು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸದಾ ರಕ್ಷಣಾ‑ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ॐ ಭದ್ರೇ, ನೀನು ಸದಾ ಮಂಗಳಮಯಿ; ಹೇ ಕಾಶ್ಯಪೀ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮಂಗಳಮಯಗೊಳಿಸು. (ಮುಂದಿನ ಗುಚ್ಛಗಳು ಪಾಠಾಂತರ/ನ್ಯಾಸ‑ವಿಧಿ ಹಾಗೂ ವಿಘ್ನ‑ದೋಷ ನಿವಾರಣೆಯ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು.)
Verse 15
आयुर्दा कामदा देवि श्रीप्रदा च सदा भव ॐ जये ऽत्र सर्वदा देवि श्रीदाअयुर्दा च सदा भव
ಹೇ ದೇವಿ, ನೀನು ಸದಾ ಆಯುರ್ಡಾಯಿನಿ, ಕಾಮದಾಯಿನಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಪ್ರದಾಯಿನಿಯಾಗಿರು. ॐ—ಇಲ್ಲಿ ಜಯವಾಗಲಿ; ಹೇ ದೇವಿ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಸದಾ ಶ್ರೀದಾಯಿನಿ ಹಾಗೂ ಆಯುರ್ಡಾಯಿನಿಯಾಗಿರು.
Verse 16
ॐ जये ऽत्र सर्वदा देवि तिष्ठ त्वं स्थापिता मय नित्यञ्जयाय भूत्यै च स्वामिनी भव भार्गवि
ॐ। ಹೇ ಜಯಾ ದೇವಿ, ಇಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರು; ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನಿರಂತರ ಜಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ, ಹೇ ಭಾರ್ಗವೀ, ನಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿನಿಯಾಗು.
Verse 17
ॐ रिक्ते ऽतिरिक्तदोषघ्ने सिद्धिमुक्तिप्रदे शुभं सर्वदा सर्वदेशस्थे तिष्ठास्मिन् विश्वरूपिणि
ॐ। ಹೇ ರಿಕ್ತೇ, ಕೊರತೆ‑ಅತಿರೇಕದ ದೋಷವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವಳೆ, ಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಶುಭಮಯಿ—ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವವಳೆ—ಹೇ ವಿಶ್ವರೂಪಿಣಿ, ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರು.
Verse 18
गगनायतनन्ध्यात्वा तत्र तत्त्वत्रयं न्यसेत् प्रायश्चित्तन्ततो हुत्वा विधिना विसृजेन्मखं
ಆಕಾಶವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಧಾರವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವತ್ರಯದ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾಹುತಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಮಖ (ಯಜ್ಞ)ವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಸಮಾಪಿಸಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು.
Directional and geometric precision: the madhya-sūtra (central cord-line), eight directionally placed kumbhas, Lokapāla-nyāsa in pits, and measured placement of presiding deities at wall-centers using śambara-cords.
It sacralizes construction as sādhana: bhūta-bali, nyāsa, visualization of Brahmā and all-pervading Maheśvara, and obstacle-removing mantras convert architectural acts into dharmic alignment, supporting both worldly stability (bhukti) and inner purification oriented to mukti.
Śakti at the madhya-sūtra, Ananta associated with the kumbha, Lokapālas via nyāsa, and Śakti-deities such as Nandā, Bhadrā, Jayā, and Rikta through installation formulas; Dharma and allied principles are distributed within the measured divisions.
It is recited after offering bali to remove vighna (obstacles) and doṣa (ritual/structural faults), ensuring the foundation rite is protected and ritually faultless.