Adhyaya 70
Chapter 70 — वृक्षादिप्रतिष्ठाकथनम् (Consecration of Trees and Related Objects)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವೃಕ್ಷ/ವನಸ್ಪತಿ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಾನ-ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ-ವಿಧಿಯನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಜೀವಂತ ಸಸ್ಯಾವಳಿಯ ಪವಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ ಎರಡೂ ಲಭಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಮಿಶ್ರಿತ ಜಲದಿಂದ ಅಭ್ಯಂಗ, ಮಾಲೆ–ವಸ್ತ್ರಾವರಣದಿಂದ ಅಲಂಕಾರ, ಸ್ವರ್ಣಸೂಚಿಯಿಂದ ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕ ಕರ್ಣವೇಧ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣೋಪಕರಣದಿಂದ ಅಂಜನಲೇಪನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಫಲಗಳ ಅಧಿವಾಸ, ಪ್ರತಿಘಟಕ್ಕೆ ಬಲಿ, ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿವಾಸ ಮತ್ತು ವನಸ್ಪತಿಗೆ ಹೋಮ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ವೃಕ್ಷದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಗೋವಿಮೋಚನ ಮಾಡಿ, ನಿಗದಿತ ಅಭಿಷೇಕಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಋಗ್/ಯಜುಃ/ಸಾಮ ಮಂತ್ರಗಳು, ವರುಣಮಂತ್ರಗಳು, ಮಂಗಳಧ್ವನಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಣಿಗೊಳಿಸಿದ ಕುಂಭಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾಪನ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಯಜಮಾನ ಸಹಾಯ, ದಕ್ಷಿಣೆ (ಗೋವು, ಭೂಮಿ, ಆಭರಣ, ವಸ್ತ್ರ), ನಾಲ್ಕು ದಿನ ಹಾಲಾಧಾರಿತ ಆಹಾರ, ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ಪಲಾಶ ಸಮಿಧೆಯಿಂದ ಹೋಮ, ಆಚಾರ್ಯರಿಗೆ ದ್ವಿಗುಣ ದಕ್ಷಿಣೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ವೃಕ್ಷವಾಟಿಕಾ-ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಪಾಪನಾಶಿನಿ ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧಿದಾಯಿನಿ ಎಂದು ಉಪಸಂಹರಿಸಿ ಹರಿಯ ಪರಿವಾರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗಳತ್ತ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये यज्ञावभृतस्नानं नाम ऊनसप्ततितमो ऽध्यायः अथ सप्ततितमो ऽध्यायः वृक्षादिप्रतिष्ठाकथनं भगवानुवाच प्रतिष्ठां पादपानाञ्च वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदां सर्वौषध्युदकैर् लिप्तान् पिष्टातकविभूषितान्
ಇಂತೆ ಆದಿಮಹಾಪುರಾಣದ ಆಗ್ನೇಯಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಯಜ್ಞಾವಭೃತಸ್ನಾನ’ ಎಂಬ ಅರವತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಎಪ್ಪತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯ—‘ವೃಕ್ಷಾದಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಕಥನ’. ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ನೀಡುವ ವೃಕ್ಷಪ್ರತಿಷ್ಠಾವಿಧಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಸರ್ವ ಔಷಧಿಯುಕ್ತ ಜಲದಿಂದ ಲೇಪಿಸಿ, ಪಿಷ್ಟಾತಕ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಶೋಭೆಗೊಳಿಸಿ.
Verse 2
वृक्षान्माल्यैर् अलङ्कृत्य वासोभिरभिवेष्टयेत् सूच्या सौवर्णया कार्यं सर्वेषां कर्णवेधनम्
ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಿ, ಬಂಗಾರದ ಸೂಜಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕರ್ಣವೇಧನ (ಕಿವಿ ಚುಚ್ಚುವ) ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
Verse 3
हेमशलाकयाञ्जनञ्च वेद्यान्तु फलसप्तकम् अधिवासयेच्च प्रत्येकं घटान् बलिनिवेदनं
ಬಂಗಾರದ ಶಲಾಕೆಯಿಂದ ಅಂಜನವನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು. ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಫಲಗಳನ್ನು ಅಧಿವಾಸ (ಪೂರ್ವ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ) ಮಾಡಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟಕ್ಕೆ ಬಲಿ-ನಿವೇದನ (ಭೋಗ) ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 4
इन्द्रादेरधिवासो ऽथ होमः कार्यो वनस्पतेः वृक्षमध्यादुत्सृजेद्गां ततो ऽभिषेकमन्त्रतः
ನಂತರ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ವನಸ್ಪತಿಗೆ ಹೋಮವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ವೃಕ್ಷದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಒಂದು ಹಸುವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಅಭಿಷೇಕಮಂತ್ರಗಳಂತೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 5
ऋग्यजुःसाममन्त्रैश् च वारुणैर् मङ्गलै रवैः वृक्षवेदिककुम्भकैश् च स्नपनं द्विजपुङ्गवाः
ಹೇ ದ್ವಿಜಪುಂಗವರೇ! ಋಗ್-ಯಜುಃ-ಸಾಮ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ವರುಣಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ಮಂಗಳಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ವೃಕ್ಷವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾದ ಕುಂಭಜಲಗಳಿಂದ ಸ್ನಾಪನ (ಅಭಿಷೇಕಸ್ನಾನ) ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 6
तरूणां यजमानस्य कुर्युश् च यजमानकः भूषितो दक्षिणां दद्याद्गोभूभूषणवस्त्रकं
ಯುವ ಯಜಮಾನನಿಗಾಗಿ ಸಹಾಯಕ ಋತ್ವಿಜರು ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿ. ಯಜಮಾನನು ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ ಗೋವು, ಭೂಮಿ, ಆಭರಣ, ವಸ್ತ್ರರೂಪ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಿ.
Verse 7
वारुणमनुमिर्वररिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वृक्षवेदीशकुम्भैस्तु इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः क्षीरेण भोजनं दद्याद्यावद्दिनचतुष्टयं होमस्तिलाद्यैः कार्यस्तु पलाशसमिधैस् तथा
‘ವಾರುಣಮನுமಿರ್ವರರ’ ಎಂಬುದು ಚಿಹ್ನಿತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಪಾಠ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ವೃಕ್ಷವೇದಿ ಮತ್ತು ಕುಂಭಗಳೊಂದಿಗೆ’ ಎಂಬುದೂ ಚಿಹ್ನಿತ ಪಾಠ. ನಾಲ್ಕು ದಿನ ಹಾಲಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಭೋಜನವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ತಿಲಾದಿಗಳಿಂದ, ಪಲಾಶ ಸಮಿಧೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 8
आचार्ये द्विगुणं दद्यात् पूर्ववन् मण्डपादिकम् पापनाशः परा सिद्धिर्वृक्षारामप्रतिष्ठया
ಆಚಾರ್ಯರಿಗೆ ದ್ವಿಗುಣ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ಪೂರ್ವವಿಧಿಯಂತೆ ಮಂಡಪಾದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು. ವೃಕ್ಷಾರಾಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಪಾಪನಾಶವಾಗಿ ಪರಮಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 9
स्कन्दायेशो यथा प्राह प्रतिष्ठाद्यं तथा शृणु सूर्येशगणशक्त्यादेः परिवारस्य वै हरेः
ಈಶನು ಸ್ಕಂದನಿಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾದಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಿದನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಕೇಳು. ಹರಿಯ ಪರಿವಾರವಾದ ಸೂರ್ಯೇಶ, ಗಣ, ಶಕ್ತಿ ಮೊದಲಾದವರ ಕರ್ಮವಿಧಾನವನ್ನು (ಇಲ್ಲಿ) ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
Frequently Asked Questions
The chapter details a full vṛkṣa-pratiṣṭhā sequence: medicinal-water anointment, ornamentation, symbolic kārṇavedha with a golden needle, añjana application with a golden stick, adhivāsa of seven fruits, bali per ghaṭa, Indrādi adhivāsa, Vanaspati-homa, cow-release, and abhiṣeka/snāpana using Ṛg–Yajus–Sāman and Vāruṇa mantras with kumbha-vedikā arrangements.
By presenting grove and tree consecration as a dharmic act that destroys sin (pāpa-nāśa) and yields supreme attainment (parā siddhi), it turns environmental and civic cultivation into sādhana—uniting prosperity-oriented ritual efficacy (bhukti) with liberation-oriented merit (mukti).