Adhyaya 61

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये वासुदेवप्रतिष्ठादिकथनं नाम षष्टितमो ऽध्यायः अथ एकषष्टितमो ऽध्यायः द्वारप्रतिष्ठाध्वजारोहाणादिविधिः भगवानुवाच वक्षे चावभृतस्नानं विष्णोर् नत्वेति होमयेत् एकाशीतिपदे कुम्भान् स्थाप्य संस्थापयेद्धरिं

ಇಂತೆ ಆದಿಮಹಾಪುರಾಣವಾದ ಆಗ್ನೇಯಪುರಾಣದಲ್ಲಿ “ವಾಸುದೇವಪ್ರತಿಷ್ಠಾದಿಕಥನಂ” ಎಂಬ ಷಷ್ಟಿತಮ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮ ಅಧ್ಯಾಯ—“ದ್ವಾರಪ್ರತಿಷ್ಠಾ, ಧ್ವಜಾರೋಹಣಾದಿ ವಿಧಿ।” ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ಅವಭೃತಸ್ನಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ‘ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ’ ಎಂಬ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಎಂಭತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಭಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಹರಿಯನ್ನು (ವಿಷ್ಣುವನ್ನು) ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಬೇಕು.

Verse 2

पूजयेद् गन्धपुष्पाद्यैर् बलिं दत्वा गुरुं यजेत् द्वारप्रतिष्ठां वक्ष्यामि द्वाराधो हेम वै ददेत्

ಗಂಧಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಗುರುವಿಗೆ ಪೂಜೆ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಈಗ ದ್ವಾರಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ದ್ವಾರದ ಕೆಳಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಇಡಬೇಕು.

Verse 3

अष्टभिः कलशैः स्थाप्य शाखोदुम्बरकौ गुरुः गन्धादिभिः समभ्यर्च्य मन्त्रैर् वेदादिभिर्गुरुः

ಎಂಟು ಕಲಶಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಶಾಖೆ ಮತ್ತು ಉದುಂಬರದೊಂದಿಗೆ ಗುರುವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಗಂಧಾದಿ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ವೇದಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಗುರುವನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು.

Verse 4

कुण्डेषु होमयेद्वह्निं समिल्लाजतिलादिभिः दत्वा शय्यादिकञ्चाधो दद्यादाधारशक्तिकां

ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಿಧೆ, ಲಾಜ, ಎಳ್ಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಳಗೆ ಶಯ್ಯಾದಿ ದಾನ ನೀಡಿ ‘ಆಧಾರಶಕ್ತಿಕಾ’ ಎಂಬ ದೀಕ್ಷೆ/ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.

Verse 5

शाखयोर्विन्यसेन्मूले देवौ चण्डप्रचण्दकौ ऊर्ध्वोदुम्बरके देवीं लक्ष्मीं सुरगणार्चितां

ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಚಂಡ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಂಡ ಎಂಬ ಎರಡು ದೇವರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಉದುಂಬರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವಗಣಾರ್ಚಿತ ದೇವಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 6

न्यस्याभ्यर्च्य यथान्यायं श्रीसूक्तेन चतुर्मुखं दत्वा तु श्रीफलादीनि आचार्यादेस्तु दक्षिणां

ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಶ್ರೀಸೂಕ್ತದಿಂದ ಚತುರ್ಮುಖ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಶ್ರೀಫಲಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಆಚಾರ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಬೇಕು.

Verse 7

प्रतिष्ठासिद्धद्वारस्य त्वाचार्यः स्थापयेद्धरिं विष्णुर्नुकेति घ, ङ, चिह्नितपुर्स्तकद्वयपाठः समिदाज्यतिलादिभिरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथाभ्यर्च्येति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रासादादस्य प्रतिष्ठन्तु हृत्प्रतिष्ठेति तां शृणु

ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ದ್ವಾರ ಸಿದ್ಧವಾದ ನಂತರ ಆಚಾರ್ಯನು ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಕೆಲವು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ‘ವಿಷ್ಣುರ್ ನುಕೇ’ ಇತಿ ಎಂಬ ವಾಚನವಿದೆ. (ಙ-ಪಾಠದಂತೆ) ಸಮಿಧೆ, ಆಜ್ಯ, ಎಳ್ಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ‘ಅಥಾಭ್ಯರ್ಚ್ಯ’ ಎಂಬಂತೆ ಪೂಜಿಸಿ, ಪ್ರಾಸಾದದಿಂದ (ದೇವತೆಯನ್ನು) ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಿ. ‘ಹೃತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ’ ಎಂಬ ಆ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

Verse 8

समाप्तौ शुकनाशाया वेद्याः प्राग्दर्भमस्तके सौवर्णं राजतं कुम्भमथवा शुक्लनिर्मितं

ಶುಕನಾಶೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ವೇದಿಯ ಪೂರ್ವ ದರ್ಭ-ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಣ ಅಥವಾ ರಜತದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕುಂಭವನ್ನು, ಇಲ್ಲವೇ ಶ್ವೇತ (ಶುದ್ಧ) ಪದಾರ್ಥದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಕುಂಭವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।

Verse 9

अष्टरत्नौषधीधातुवीजलौहान्वितं शुभं सवस्त्रं पूरितं चाद्भिर्मण्डले चाधिवासयेत्

ಅಷ್ಟರತ್ನ, ಔಷಧಿ, ಧಾತು, ಬೀಜ ಮತ್ತು ಲೋಹದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಶುಭ ವಸ್ತುವನ್ನು (ಅಥವಾ ಕುಂಭವನ್ನು) ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅಧಿವಾಸ (ಸಂಸ್ಕಾರಾರ್ಥ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ) ಮಾಡಿಸಬೇಕು।

Verse 10

सपल्लवं नृसिंहेन हुत्वा सम्पातसञ्चितं नारायणाख्यतत्त्वेन प्राणभूतं न्यसेत्ततः

ನೃಸಿಂಹಮಂತ್ರದಿಂದ ಪಲ್ಲವಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಸಂಪಾತದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಂಚಿತಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ‘ನಾರಾಯಣತತ್ತ್ವ’ದಿಂದ ಅದನ್ನು ಪ್ರಾಣಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 11

वैराजभूतान्तं ध्यायेत् प्रासादस्य सुरेश्वर ततः पुरुषवत्सर्वं प्रासादं चिन्तयेद् बुधः

ಹೇ ಸುರೇಶ್ವರ! ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ವೈರಾಜ-ಭೂತ ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಜ್ಞಾನಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ಪುರುಷಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು।

Verse 12

अधो दत्वा सुवर्णं तु तद्ववद् भूतं घटं न्यसेत् गुर्वादौ दक्षिणां दद्याद् ब्राह्मणादेश् च भोजनं

ಕೆಳಗೆ ಸ್ವರ್ಣವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಘಟ (ಕುಂಭ/ಕಲಶ)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು। ನಂತರ ಮೊದಲು ಗುರು ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗಳಿಗೆ ಭೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿಸಬೇಕು।

Verse 13

ततः पश्चाद्वेदिबन्धं तदूर्ध्वं कण्ठबन्धनं कण्ठोपरिष्टात् कर्तव्यं विमलामलसारकं

ಅನಂತರ ವೇದಿಯ ಬಂಧನ (ವೇದಿ-ಬಂಧ) ಮಾಡಬೇಕು. ಅದರ ಮೇಲಾಗಿ ಕಂಠದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಕಂಠ-ಬಂಧನ’ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು; ಅದು ಶುದ್ಧ, ನಿರ್ಮಲ ಮತ್ತು ದೃಢ/ಸಾರಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.

Verse 14

तदूर्ध्वं वृकलं कुर्याच्चक्रञ्चाद्यं सुदर्शनं मूत्तिं श्रीवासुदेवस्य ग्रहगुप्तां निवेदयेत्

ಅದರ ಮೇಲಾಗಿ ರಕ್ಷಕ ‘ವೃಕಲ’ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಆದ್ಯ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನೂ ರೂಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಗ್ರಹದೋಷ ನಿವಾರಣೆ (ಗ್ರಹ-ಗುಪ್ತಿ)ಗಾಗಿ ಶ್ರೀ ವಾಸುದೇವನ ಅಭಿಷಿಕ್ತ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿ/ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 15

कलशं वाथ कुर्वीत तदूर्ध्वं चक्रमुत्तमं वेद्याश् च परितः स्थाप्या अष्टौ विघ्नेश्वरास्त्वज

ನಂತರ ಕಲಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಅದರ ಮೇಲಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಚಕ್ರವನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ವೇದಿಯ ಸುತ್ತ ಎಂಟು ವಿಘ್ನೇಶ್ವರರನ್ನು (ವಿಘ್ನನಾಶಕರನ್ನು) ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 16

ः तत्त्वभूतमिति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तदूर्ध्वं चूर्णकं कुर्यादिति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तदूर्ध्वं चुल्वकं कुर्यादिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अष्टौ वेद्येश्वरास्त्वज इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः चत्वारो वा चतुर्दिक्षु स्थापनीया गरुत्मतः ध्वजारोहं च वक्ष्यामि येन भूतादि नश्यति

‘ತತ್ತ್ವಭೂತಮ್’ ಎಂಬ ಪಾಠವು ಘ, ಙ-ಚಿಹ್ನಿತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದರ ಮೇಲಾಗಿ ‘ಚೂರ್ಣಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್’ ಎಂಬುದು ಗ, ಙ-ಪಾಠ. ಅದರ ಮೇಲಾಗಿ ‘ಚುಲ್ವಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್’ ಎಂಬುದು ಖ, ಘ-ದ್ವಿಪಾಠ. ‘ಅಷ್ಟೌ ವೇದ್ಯೇಶ್ವರಾಃ’ ಎಂಬುದು ಗ, ಘ, ಙ-ತ್ರಿಪಾಠ. ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಗರುತ್ಮತ್ (ಗರುಡ) ಧ್ವಜ-ಚಿಹ್ನಗಳನ್ನು ಎಂಟು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಈಗ ಧ್ವಜಾರೋಹಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಇದರಿಂದ ಭೂತಾದಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 17

प्रासादविम्बद्रव्याणां यावन्तः परमाणवः तावद्वर्षसहस्राणि तत्कर्ता विष्णुलोकभाक्

ಪ್ರಾಸಾದ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಗೆ ಬಳಸಿದ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪರಮಾಣುಗಳಿವೆಯೋ, ಅಷ್ಟು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅದರ ಕರ್ತನು ವಿಷ್ಣುಲೋಕ (ವೈಕುಂಠ)ದಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗಾರನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 18

कुम्भाण्डवेदिविम्बानां भ्रमणाद्वायुनानघ कण्ठस्यावेष्टनाज् ज्ञेयं फलं कोटिगुणं ध्वजात्

ಓ ನಿರಪರಾಧಿ! ಕುಂಭಾಂಡ-ಅಲಂಕಾರಗಳು, ವೇದಿ ಮತ್ತು ವಿಮ್ಬಗಳ ವಾಯುಪ್ರೇರಿತ ಪರಿಭ್ರಮಣದಿಂದಲೂ, ಧ್ವಜದಂಡದ ಕಂಠವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಅಲುಗಾಡುವ ಫಡಫಡಾಟದಿಂದಲೂ, ಧ್ವಜದಿಂದ ಪುಣ್ಯಫಲ ಕೋಟಿ ಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 19

पताकानां प्रकृतिं विद्धि दण्डं पुरुषरूपिणं प्रासादं वासुदेवस्य मूर्तिभेदं निबोध मे

ಪತಾಕೆಗಳ ಯಥೋಚಿತ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿ; ಧ್ವಜದಂಡವನ್ನು ಪುರುಷರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೋ; ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವನ ಪ್ರಾಸಾದಭೇದಗಳನ್ನೂ ಮೂರ್ತಿಭೇದಗಳನ್ನೂ ನನ್ನಿಂದ ಅರಿತುಕೋ।

Verse 20

धारणाद्धरणीं विद्धि आकाशं शुषिरात्मकं तेजस्तत् पावकं विद्धि वायुं स्पर्शगतं तथा

ಧಾರಣಧರ್ಮದಿಂದ ಧರಣಿಯನ್ನು ತಿಳಿ; ಆಕಾಶವನ್ನು ಶೂನ್ಯ/ಅವಕಾಶಸ್ವಭಾವವೆಂದು ತಿಳಿ. ತೇಜಸ್ಸೇ ಪಾವಕ (ಅಗ್ನಿ) ಎಂದು ತಿಳಿ; ಹಾಗೆಯೇ ವಾಯುವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಗುಣಯುಕ್ತವೆಂದು ತಿಳಿ।

Verse 21

पाषाणादिष्वेव जलं पार्थिवं पृथिवीगुणं प्रतिशब्दोद्भवं शब्दं स्पर्शं स्यात् कर्कशादिकं

ಕಲ್ಲು ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜಲವಿದೆ; ಅದು ಪಾರ್ಥಿವವಾಗಿದ್ದು ಭೂಮಿಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಬ್ದವು ಪ್ರತಿಶಬ್ದ (ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ)ದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಸ್ಪರ್ಶವು ಕರ್ಕಶ ಮೊದಲಾದ ರೀತಿಯದು.

Verse 22

शुक्लादिकं भवेद्रूपं रसमन्नादिदर्शनं धूपादिगन्धं गन्धन्तु वाग् भेर्यादिषु संस्थिता

ರೂಪವು ಶುಕ್ಲ ಮೊದಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ರಸವು ಅನ್ನ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಅನುಭವದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಗಂಧವು ಧೂಪ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ. ಆದರೆ ಶಬ್ದವು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲೂ ಭೇರಿ ಮೊದಲಾದ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 23

शुकनाशाश्रिता नासा बाहू तद्रथकौ स्मृतौ शिरस्त्वण्डं निगदितं कलशं मूर्धजं स्मृतं

ಮೂಗನ್ನು ಶುಕನಾಸ (ಪ್ರಾಸಾದದ ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಭುಜಗಳನ್ನು ಅದರ ರಥಕಗಳು (ಪಾರ್ಶ್ವ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಗಳು) ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ತಲೆಯನ್ನು ಅಂಡ (ಗುಮ್ಮಟಸಮಾನ ಭಾಗ) ಎಂದು, ಮೂರ್ಧಜವನ್ನು ಕಲಶ (ಶಿಖರ-ಕಲಶ) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 24

कण्ठं कण्ठमिति ज्ञेयं स्कन्धं वेदी निगद्येते पायूपस्थे प्रणाले तु त्वक् सुधा परिकीर्तिता

ಕಂಠವನ್ನು ‘ಕಂಠ’ವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಸ್ಕಂಧ (ಭುಜಭಾಗ)ವನ್ನು ‘ವೇದಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪಾಯು ಮತ್ತು ಉಪಸ್ಥ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಣಾಲಾ’ (ನಾಳಿ/ವಾಹಿನಿ) ಇರುತ್ತದೆ; ತ್ವಚೆಯನ್ನು ‘ಸುಧಾ’ (ಲೇಪ/ಬಿಳಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್) ಎಂದು ಪರಿಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 25

मुखं द्वारं भवेदस्य प्रतिमा जीव उच्यते तच्छक्तिं पिण्डिकां विद्धि प्रकृतिं च तदाकृतिं

ಇದರ ಮುಖವು ಇದರ ‘ದ್ವಾರ’ವಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ‘ಜೀವ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ‘ಪಿಂಡಿಕಾ’ (ಆಧಾರ-ಪೀಠ) ಎಂದು ತಿಳಿ, ಮತ್ತು ಇದರ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಇದರದೇ ‘ಆಕೃತಿ’ (ರೂಪ) ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸು.

Verse 26

अपाठः धारणीं धरणीं विद्धि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पार्थिवं पृथिवीतलमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पार्थिवं पृथिवीजलमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः रसमास्थाय दर्शनं रसमाह्वादि दर्शनमिति ख, चिह्नितप्सुअतकपाठः निश् चलत्वञ्च गर्भोस्या अधिष्ठाता तु केशवः एवमेव हरिः साक्षात्प्रासादत्वेन संस्थितः

ಕೆಲವು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ—‘ಧಾರಣೀ ಅನ್ನು ಧರಣೀ ಎಂದು ತಿಳಿ’ ಎಂದು ಇದೆ. ಚಿಹ್ನಿತ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ‘ಪಾರ್ಥಿವ’ ಅನ್ನು ಕೆಲವರು ‘ಪೃಥಿವೀತಲ’ ಎಂದು, ಕೆಲವರು ‘ಪೃಥಿವೀಜಲ’ ಎಂದು ಓದುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ‘ರಸವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ದರ್ಶನ’ ಅಥವಾ ‘ರಸಾಹ್ವಾನಾದಿಯಿಂದ ದರ್ಶನ’ ಎಂಬ ಪಾಠಭೇದವೂ ಇದೆ. ಇದರ ಗರ್ಭಗೃಹವು ನಿಶ್ಚಲತ್ವಯುಕ್ತ; ಅದರ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ಕೇಶವ. ಹೀಗೆ ಹರಿಯೇ ಸాక్షಾತ್ ಪ್ರಾಸಾದರೂಪವಾಗಿ ಸಂಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 27

जङ्घा त्वस्य शिवो ज्ञेयः स्कन्धे धाता व्यवस्थितः ऊर्ध्वभागे स्थितो विष्णुरेवं तस्य स्थितस्य हि

ಇದರ ಜಂಘೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿ; ಸ್ಕಂಧ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಧಾತಾ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಮತ್ತು ಊರ್ಧ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ—ಇದೇ ಅದರ (ದೈವ) ಸ್ಥಿತಿ.

Verse 28

प्रासादस्य प्रतिष्ठान्तु ध्वजरूपेण मे शृणु ध्वजं कृत्वा सुरैर् दैत्या जिताः शस्त्रादिचिह्नितं

ಈಗ ನನ್ನಿಂದ ಧ್ವಜರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸಾದದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಶಸ್ತ್ರಾದಿ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ದೇವರಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು.

Verse 29

अण्डोर्ध्वं कलशं न्यस्य तदूर्ध्वं विन्यसेद्ध्वजं विम्बार्धमानं दण्डस्य त्रिभागेनाथ कारयेत्

ಅಂಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲಶವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ದಂಡದ ಒಂದು-ಮೂರನೇ ಭಾಗದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅರ್ಧಮಾನವಾದ ವಿಮ್ಬವನ್ನು (ವೃತ್ತಫಲಕ) ಮಾಡಿಸಬೇಕು.

Verse 30

अष्टारं द्वादशारं वा मध्ये मूर्तिमतान्वितं नारसिंहेन तार्क्ष्येण ध्वजदण्डस्तु निर्ब्रणः

ಎಂಟು ಅರೆಗಳು ಅಥವಾ ಹನ್ನೆರಡು ಅರೆಗಳ ಚಕ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಿಯುಕ್ತ ರೂಪ ಇರಲಿ. ಅದು ನರಸಿಂಹ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ (ಗರುಡ) ಸಹಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಧ್ವಜದಂಡವು ಗಾಯ-ದೋಷರಹಿತವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು.

Verse 31

प्रासादस्य तु विस्तारो मानं दण्डस्य कीर्तितं शिखरार्धेन वा कुर्यात् तृतीयार्धेन वा पुनः

ಪ್ರಾಸಾದದ ವಿಸ್ತಾರವೇ ದಂಡದ ಮಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಶಿಖರದ ಅರ್ಧದಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ ಅದರ ಒಂದು-ಮೂರನೇ ಭಾಗದಿಂದಲೋ ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು.

Verse 32

द्वारस्य दैर्घ्याद् द्विगुणं दण्डं वा परिकल्पयेत् ध्वजयष्टिर्देवगृहे ऐशान्यां वायवेथवा

ದ್ವಾರದ ಉದ್ದದ ದ್ವಿಗುಣದಂಡವನ್ನೂ ಪರಿಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು. ದೇವಗೃಹದಲ್ಲಿ ಧ್ವಜಯಷ್ಟಿಯನ್ನು ಈಶಾನ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ಅಥವಾ ವಾಯವ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 33

क्षौमाद्यैश् च ध्वजं कुर्याद्विचित्रं वैकवर्णकं घण्टाचामरकिङ्किण्या भूषितं पापनाशनं

ಕ್ಷೌಮಾದಿ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ನಾನಾವರ್ಣಗಳ ವಿಚಿತ್ರ ಧ್ವಜವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಗಂಟೆ, ಚಾಮರ ಮತ್ತು ಕಿಂಕಿಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದರೆ ಆ ಧ್ವಜವು ಪಾಪನಾಶಕವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 34

दण्डाग्राद्धरणीं यावद्धस्तैकं विस्तरेण तु महाध्वजः सर्वदः स्यात्तुर्यांशाद्धीनतोर्चितः

ದಂಡದ ಅಗ್ರದಿಂದ ಭೂಮಿವರೆಗೆ ಅಗಲ ಒಂದು ಹಸ್ತವಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ‘ಮಹಾಧ್ವಜ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಸರ್ವಫಲಪ್ರದ. ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಹೀನವಾದರೂ ಪೂಜ್ಯವೇ.

Verse 35

ध्वजे चार्धेन विज्ञेया पताका मानवर्जिता विस्तरेण ध्वजः कार्यो विंशदङ्गुलसन्निभः

ಧ್ವಜದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವಾಕೃತಿ ಚಿಹ್ನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಪತಾಕೆಯನ್ನು ಅದರ ಅರ್ಧಮಾನದಂತೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಧ್ವಜದ ಅಗಲವನ್ನು ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಂಗುಲಗಳಷ್ಟು ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 36

अधिवासविधानेन चक्रं दण्डं ध्वजं तथा जिताः शक्त्यादिचिह्नितमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः जिताः शक्रादिचिह्नितमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः विम्बार्धमानं चक्रन्तु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः विचित्रञ्चैव वर्णकमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः देववत् सकलं कृत्वा मण्डपस्नपनादिकं

ಅಧಿವಾಸ ವಿಧಾನದಂತೆ ಚಕ್ರ, ದಂಡ ಮತ್ತು ಧ್ವಜವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಅವು ಶಕ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು (ಕೆಲವು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ—ಶಕ್ರಾದಿ ಚಿಹ್ನೆಗಳು). ಚಕ್ರದ ಪ್ರಮಾಣವು ವಿಗ್ರಹದ ಅರ್ಧವಾಗಿರಲಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ವಿಚಿತ್ರ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಿ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದೇವರಂತೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಮಂಡಪ-ಸ್ನಪನಾದಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 37

नेत्रोन्मीलनकं त्यक्ता पूर्वोक्तं सर्वमाचरेत् अधिवासयेच्च विधिना शय्यायां स्थाप्य देशिकः

‘ನೇತ್ರೋನ್ಮೀಲನ’ ವಿಧಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ದೇಶಿಕನು ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ವಿಧಿಯಂತೆ (ವಿಗ್ರಹ/ದೇವತೆಯನ್ನು) ಶಯ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅಧಿವಾಸನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 38

ततः सहस्रशीर्षेति सूक्तं चक्रे न्यसेद् बुधः तथा सुदर्शनं मन्त्रं मनस्तत्त्वं निवेशयेत्

ಅನಂತರ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಸಾಧಕನು ‘ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಾ’ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸೂಕ್ತದ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ದಿವ್ಯಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಸುದರ್ಶನಮಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮನಸ್ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಿವೇಶಿಸಬೇಕು.

Verse 39

मनोरूपेण तस्यैव सजीवकरणं स्मृतं अरेषु मूर्तयो न्यस्याः केशवाद्याः सुरोत्तम

ಅದರ ಸಜೀವಕರಣವು ಕೇವಲ ಮಾನಸರೂಪ ಧ್ಯಾನದಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಓ ದೇವೋತ್ತಮ! ಅರೆಗಳಲ್ಲಿ (ಸ್ಪೋಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ) ಕೇಶವಾದಿ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 40

नाभ्यब्जप्रतिनेमीषु न्यसेत्तत्त्वानि देशिकः नृसिंहं विश्वरूपं वा अब्जमध्ये निवेशयेत्

ದೇಶಿಕ ಆಚಾರ್ಯನು ನಾಭಿಕಮಲ, ದಳಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತುವರಿದ ನೇಮಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಮತ್ತು ಕಮಲಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹನನ್ನಾಗಲಿ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನಾಗಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 41

सकलं विन्यसेद्दण्डे सूत्रात्मानं सजीवकं निष्कलं परमात्मानं ध्वजे ध्यायन् न्यसेद्धरिं

ಧ್ವಜದಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಸಕಲ’ ರೂಪವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು, ಪ್ರಾಣಯುಕ್ತ ಸೂತ್ರಾತ್ಮನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿದ್ದು. ಮತ್ತು ‘ನಿಷ್ಕಲ’ ಪರಮಾತ್ಮನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 42

तच्छक्तिं व्यापिनीं ध्यायेद् ध्वजरूपां बलाबलां मण्डपे स्थाप्य चाभ्यर्च्य होमं कुण्डेषु कारयेत्

ಆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿನೀ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅವಳು ಧ್ವಜರೂಪವಾಗಿ ಬಲಪ್ರದೆಯೂ ದುರ್ಬಲತಾನಾಶಿನಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ. ನಂತರ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಿ ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 43

कलशे स्वर्णकलशं न्यस्य रत्नानि पञ्च च स्थापयेच्चक्रमन्त्रेण स्वर्णचक्रमधस्ततः

ಕಲಶದ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಣಕಲಶವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಐದು ರತ್ನಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಚಕ್ರಮಂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಸ್ವರ್ಣಚಕ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 44

पारदेन तु सम्प्लाव्य नेत्रपट्टेन च्छादयेत् ततो निवेशयेच्चक्रं तन्मध्ये नृहरिं स्मरेत्

ಪಾರದದಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಕ್ಷಾಳನೆ ಮಾಡಿ ನೇತ್ರಪಟ್ಟದಿಂದ ಮುಚ್ಚಬೇಕು. ನಂತರ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೃಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

Verse 45

ॐ क्षों नृसिंहाय नमः पूजयेत् स्थापयेद्धरिं ततो ध्वजं गृहीत्वा तु यजमानः सबान्धवः

‘ಓಂ ಕ್ಷೋಂ ನೃಸಿಂಹಾಯ ನಮಃ’ ಎಂದು ಜಪಿಸಿ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಯಜಮಾನನು ಬಂಧುಗಳೊಡನೆ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು.

Verse 46

इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः मण्डले इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः स्वर्णचक्रन्तु मध्यत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः नेत्रं यत्नेन च्छादयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ क्षौं नृसिंहाय नम इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दधिभक्तयुते पात्रे ध्वजस्याग्रं निवेशयेत् ध्रुवाद्येन फडन्तेन ध्वजं मन्त्रेण पूजयेत्

ಮೊಸರು ಮತ್ತು ಅನ್ನ ಮಿಶ್ರಿತ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ವಜದ ಅಗ್ರಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ‘ಧ್ರುವಾ-’ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ‘ಫಡ್’ದಿಂದ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 47

शिरस्याधाय तत् पात्रं नारायनमनुस्मरन् प्रदक्षिणं तु कुर्वीत तुर्यमङ्गलनिःस्वनैः

ಆ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಅನುಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಮಂಗಳಕರ ವಾದ್ಯಧ್ವನಿಗಳು ಜೊತೆಯಾಗಿರಲಿ.

Verse 48

ततो निवेशयेत् दण्डं मन्त्रेणाष्टाक्षरेण तु मुञ्चामि त्वेति सूक्तेन ध्वजं मुञ्चेद्विचक्षणः

ನಂತರ ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಧ್ವಜದಂಡವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ‘ಮುಞ್ಚಾಮಿ ತ್ವಾ’ ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಸೂಕ್ತದಿಂದ ವಿವೇಕಿ ಋತ್ವಿಕ್ ಧ್ವಜವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 49

पात्रं ध्वजं कुञ्जरादि दद्यादाचार्यके द्विजः एष साधारणः प्रोक्तो ध्वजस्यारोहणे विधिः

ದ್ವಿಜನು ಆಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಪಾತ್ರ, ಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಆನೆ ಮೊದಲಾದ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಧ್ವಜಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 50

यस्य देवस्य यच्चिह्नं तन्मन्त्रेण स्थिरं चरेत् स्वर्गत्वा ध्वजदानात्तु राजा बली भवेत्

ಯಾವ ದೇವತೆಗೆ ಯಾವ ಚಿಹ್ನೆಯೋ ಅದನ್ನು ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಆ ದೇವತೆಯ ಮಂತ್ರದಿಂದ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಧ್ವಜದಾನದಿಂದ ರಾಜನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದು ಬಲಿಷ್ಠನಾಗುತ್ತಾನೆ.