
Chapter 59 — अधिवासनकथनं (Adhivāsana: The Rite of Inviting and Stabilizing Hari’s Presence)
ಅಧ್ಯಾಯ 59ರಲ್ಲಿ ‘ಅಧಿವಾಸನ’ವನ್ನು ಹರಿಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವಿಧಿಗಳಿಗಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಮವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಗ್ನಿದೇವನು ಮೊದಲು ಅಂತರಂಗ ಶಿಸ್ತು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಆಚಾರ್ಯನು ಓಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಚೇತನೆಯನ್ನು ಯೋಗಿಸಿ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಕೇಂದ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಲಯಕ್ರಮವಾಗಿ ತತ್ತ್ವಗಳ ಲೀನತೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: ಪೃಥ್ವಿ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ, ವಾಯು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸು ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ, ಅಹಂಕಾರ ಮಹತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಮಹತ್ ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ; ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ವಾಸುದೇವಸ್ವರೂಪ ಶುದ್ಧಜ್ಞಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಸೃಷ್ಟಿ-ನಕ್ಷೆ (ವ್ಯೂಹ/ಕಾಸ್ಮೋಜೆನೆಸಿಸ್) ರೂಪದಲ್ಲಿ ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು, ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಸ್ಥೂಲದೇಹವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಸಾಧಕನು ವಿಶ್ವವನ್ನು ‘ಸಂಸ್ಕೃತ ದೇಹ’ವಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಬೀಜಾಕ್ಷರಗಳಿಂದ ತತ್ತ್ವ-ದೇಹಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರನ್ಯಾಸ, ವೈಷ್ಣವ ನಾಮನ್ಯಾಸ (ಕೇಶವದಿಂದ ದಾಮೋದರ ತನಕ) ಮತ್ತು ಷಡಂಗನ್ಯಾಸ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದ್ವಾದಶ-ಅರ ಚಕ್ರಮಂಡಲ, ಸೌರ-ಸೋಮ್ಯ ಕಲೆಗಳು, ಪರಿವಾರಾರಾಧನೆ ನಂತರ ಪ್ರತಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಿ, ವೈಷ್ಣವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿ ಹೋಮ-ಶಾಂತಿಕರ್ಮ, ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ, ದಿಕ್ಪತಿಗಳಿಗೆ ಬಲಿ, ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಪಠಣದಿಂದ ಅಧಿವಾಸನದ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಾಂಗಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये स्नपनादिविधानं नाम अष्टपञ्चाशो ऽध्यायः अथोनषष्टितमो ऽध्यायः अधिवासनकथनं भगवानुवाच हरेः सान्निध्यकरणमधिवासनमुच्यते सर्वज्ञं सर्वगं ध्यात्वा आत्मानं पुरुषोत्तमं
ಇಂತೆ ಆದಿಮಹಾಪುರಾಣವಾದ ಆಗ್ನೇಯಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ನಪನಾದಿವಿಧಾನ’ ಎಂಬ ಅಷ್ಟಪಂಚಾಶತ್ತಮ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ‘ಅಧಿವಾಸನಕಥನ’ ಎಂಬ ಏಕೋನಷಷ್ಟಿತಮ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭ. ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಹರಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕರ್ಮವೇ ‘ಅಧಿವಾಸನ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸರ್ವಜ್ಞ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಸ್ವಾತ್ಮವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ, ಆ ಪರಮ ವಿಭುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಬೇಕು.
Verse 2
ओंकारेण समायोज्य चिच्छक्तिमभिमानिनीं निःसार्यात्मैकतां कृत्वा स्वस्मिन् सर्वगते विभौ
ಓಂಕಾರದಿಂದ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸಮಾಯೋಜಿಸಿ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಚಿತ್ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಂತರ್ಮುಖಗೊಳಿಸಿ, ಆತ್ಮೈಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸ್ವಯಂ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಭುಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಬೇಕು.
Verse 3
योजयेन्मरुतां पृथ्वीं वह्निवीजेन दीपयेत् संहरेद्वायुना चाग्निं वायुमाकाशतो नयेत्
ಪೃಥ್ವೀತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಾಯುತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಬೇಕು; ವಹ್ನಿಬೀಜದಿಂದ ಅಂತರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ದೀಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ವಾಯುವನ್ನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ನಯಿಸಬೇಕು.
Verse 4
मतिशालिनीमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कृत्वा पुंसीति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अधिभूतादिदेवैस्तु साध्याख्यैर् विभवैः सह तन्मात्रपात्रकान् कृत्वा संहरेत्तत् क्रमाद् बुधः
ಅಧಿಭೂತ ಮತ್ತು ಅಧಿದೇವತೆಗಳು—ಮತ್ತು ‘ಸಾಧ್ಯ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಭವಗಳೊಂದಿಗೆ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿ ಸಾಧಕನು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಲಯವನ್ನು (ಪುನಃಅವಶೋಷಣೆಯನ್ನು) ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 5
आकाशं मनसाहत्य मनोहङ्करणे कुरु अहङ्कारञ्च महति तञ्चाप्यव्याकृते नयेत्
ಆಕಾಶವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲಯಗೊಳಿಸಿ, ಆ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಅವ್ಯಾಕೃತದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು.
Verse 6
अव्याकृतं ज्ञानरूपे वासुदेवः स ईरितः स तामव्याकृतिं मायामभ्यष्ट सिसृक्षया
ಶುದ್ಧಜ್ಞಾನರೂಪವಾದ ಅವ್ಯಾಕೃತವೇ ವಾಸುದೇವನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವನು ಆ ಅವ್ಯಾಕೃತ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಚೇತನಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 7
सङ्कर्षणं सं शब्दात्मा स्पर्शाख्यमसृजत् प्रभुः क्षोभ्य मायां स प्रद्युम्नं तेजोरूपं स चासृजत्
ಪ್ರಭು ಶಬ್ದಾತ್ಮಕನಾದ ಸಂಕರ್ಷಣರೂಪದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಪರ್ಶ’ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ನಂತರ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಕ್ಷೋಭಗೊಳಿಸಿ ತೇಜೋರೂಪವಾದ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನನ್ನೂ ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 8
अनिरुद्धं रसमात्रं ब्रह्माणं गन्धरूपकं अनिरुद्धः स च ब्रह्मा अप आदौ ससर्ज ह
ಅನಿರುದ್ಧನು ರಸಮಾತ್ರ ತತ್ತ್ವ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಗಂಧರೂಪ ತತ್ತ್ವ. ಆ ಅನಿರುದ್ಧನೇ ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಜಲಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
Verse 9
तस्मिन् हिरण्मयञ्चाण्डं सो ऽसृजत् पञ्चभूतवत् तस्मिन् सङ्क्रामिते जीवे शक्तिरात्मोपसंहृता
ಅದರೊಳಗೆ ಅವನು ಪಂಚಮಹಾಭೂತಮಯವಾದ ಹಿರಣ್ಮಯ ಅಂಡವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಜೀವವು ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಸೃಜನಶಕ್ತಿ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸಂಹೃತವಾಯಿತು.
Verse 10
प्राणो जीवेन संयुक्तो वृत्तिमानिति शब्द्यते जीवोव्याहृतिसञ्ज्ञस्तु प्राणेष्वाध्यात्मिकः स्मृतः
ಜೀವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಪ್ರಾಣವು ‘ವೃತ್ತಿಮಾನ’ ಅಂದರೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ‘ವ್ಯಾಹೃತಿ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯ ಜೀವನು ಪ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 11
प्राणैर् युक्ता ततो बुद्धिः सञ्जाता चाष्टमूर्तिकी अहङ्कारस्ततो जज्ञे मनस्तस्मादजायत
ನಂತರ ಪ್ರಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಕವಾದ ಬುದ್ಧಿ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಅದರಿಂದ ಅಹಂಕಾರ ಜನಿಸಿತು; ಅದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಹುಟ್ಟಿತು.
Verse 12
अर्थाः प्रजज्ञिरे पञ्च सङ्कल्पादियुतास्ततः शब्दः स्पर्शश् च रूपञ्च रसो गन्ध इति स्मृता
ಅನಂತರ ಸಂಕಲ್ಪಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಐದು ವಿಷಯಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು—ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ ಮತ್ತು ಗಂಧ—ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 13
ज्ञानशक्तियुतान्येतैर् आरब्धानीन्द्रियाणि तु र् इति ङ, चिहिनितपुस्तकपाठः मनसाहृत्य मनो ऽहङ्करणे क्षरे इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः वासुदेवे समाहित इति ङ, इति चिह्नितपुस्तकपाठः सङ्क्रमते जीव इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः चाष्टवृत्तिकीति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः त्वक्श्रोत्रघ्राणचक्षूंषि जिह्वाबुद्धीन्द्रियाणि तु
ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಈ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಜೀವನು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಅವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಕ್ಷರವಾದ ಅಹಂಕಾರತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವಾಸುದೇವನಲ್ಲಿ ಸಮಾಹಿತನಾದಾಗ ಈ ಶಕ್ತಿಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು—ತ್ವಕ್, ಶ್ರೋತ್ರ, ಘ್ರಾಣ, ಚಕ್ಷು, ಜಿಹ್ವೆ ಮತ್ತು ಅಂತಃಕರಣರೂಪ ಬುದ್ಧಿ.
Verse 14
पादौ पायुःस् तथा पाणी वागुपस्थश् च पञ्चमः कर्मेन्द्रियाणि चैतानि पञ्चभूतान्यतः शृणु
ಪಾದಗಳು, ಪಾಯು, ಕೈಗಳು, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಐದನೆಯದಾಗಿ ಉಪಸ್ಥ—ಇವು ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು. ಇನ್ನು ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳು.
Verse 15
आकाशवायुतेजांसि सलिलं पृथिवी तथा स्थूलमेभिः शरीरन्तु सर्वाधारं प्रजायते
ಇವುಗಳಿಂದ—ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ತೇಜಸ್ಸು, ಜಲ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿ—ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಸಮಸ್ತ (ದೇಹಸ್ಥ) ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ।
Verse 16
एतेषां वाचका मन्त्रा न्यासायोच्यन्त उत्तमाः जीवभूतं मकारन्तु देवस्य व्यापकं न्यसेत्
ಈ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮಂತ್ರಗಳು ನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ‘ಮ’ಕಾರ—ಜೀವಸ್ವರೂಪವಾದುದು—ಅದನ್ನು ದೇವರ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ ಸನ್ನಿಧಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 17
प्राणतत्त्वं भकारन्तु जीवोपाधिगतं न्यसेत् हृदयस्थं बकारन्तु बुद्धितत्त्वं न्यसेद् बुधः
‘ಭ’ಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣತತ್ತ್ವವನ್ನು—ಜೀವೋಪಾಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ—ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಜ್ಞಾನಿ ಸಾಧಕನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ‘ಬ’ಕಾರವನ್ನು ಬುದ್ಧಿತತ್ತ್ವರূপವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 18
फकारमपि तत्रैव अहङ्कारमयं न्यसेत् मनस्तत्त्वं पकारन्तु न्यसेत्सङ्कल्पसम्भवं
ಅಲ್ಲಿಯೇ ‘ಫ’ಕಾರವನ್ನು ಅಹಂಕಾರಮಯ ತತ್ತ್ವರূপವಾಗಿ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಮತ್ತು ‘ಪ’ಕಾರವನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಮನಸ್ತತ್ತ್ವರূপವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 19
शब्दतन्मात्रतत्त्वन्तु नकारं मस्तके न्यसेत् स्पर्शात्मकं धकारन्तु वक्त्रदेशे तु विन्यसेत्
ಶಬ್ದ-ತನ್ಮಾತ್ರ ತತ್ತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ‘ನ’ಕಾರವನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಸ್ಪರ್ಶಸ್ವರೂಪ ತತ್ತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ‘ಧ’ಕಾರವನ್ನು ಮುಖಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು।
Verse 20
दकारं रूपतत्त्वन्तु हृद्देशे विनिवेशयेत् थकारं वस्तिदेशे तु रसतन्मात्रकं न्यसेत्
ಹೃದಯದೇಶದಲ್ಲಿ ರೂಪತತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪವಾದ ‘ದ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ವಸ್ತಿ-ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಸ-ತನ್ಮಾತ್ರಸ್ವರೂಪವಾದ ‘ಥ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 21
तकारं गन्धतन्मात्रं जङ्घयोर्विनिवेशयेत् णकारं श्रोत्रयोर् न्यस्य ढकारं विन्यसेत्त्वचि
ಎರಡು ಜಂಘೆಗಳಲ್ಲಿ (ಕಾಲಿನ ಕೆಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ) ಗಂಧ-ತನ್ಮಾತ್ರಸ್ವರೂಪವಾದ ‘ತ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಣ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ‘ಢ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 22
डकारं नेत्रयुग्मे तु रसनायां ठकारकं टकारं नासिकायान्तु ञकारं वाचि विन्यसेत्
ಕಣ್ಣುಗಳ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ‘ಡ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ನಾಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ ‘ಠ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು; ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ‘ಟ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು; ಮತ್ತು ವಾಕ್-ಇಂದ್ರಿಯದಲ್ಲಿ (ಬಾಯಿ/ವಾಣಿ) ‘ಞ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.
Verse 23
झकारं करयोर् न्यस्य पाणितत्त्वं विचक्षणः जकारं पदयोर् न्यस्य छं पायौ चमुपस्थके
ವಿಚಕ್ಷಣ ಸಾಧಕನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳ ಮೇಲೆ ‘ಝ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಿ ಪಾಣಿ-ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಎರಡೂ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ‘ಜ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು; ಗುದದಲ್ಲಿ ‘ಛ’ ಮತ್ತು ಉಪಸ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ಚ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಇಡಬೇಕು.
Verse 24
विन्यसेत् पृथिवीतत्त्वं ङकारं पादयुग्मके वस्तौ घकारं गं तत्त्वं तैजसं हृदि विन्यसेत्
ಪಾದಯುಗ್ಮದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವೀ-ತತ್ತ್ವವಾದ ಬೀಜ ‘ಙ’ ಅನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ಶ್ರೋಣಿ/ವಸ್ತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ‘ಘ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಇಡಬೇಕು; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ‘ಗ’ ಬೀಜದೊಂದಿಗೆ ತೈಜಸ (ಅಗ್ನಿ) ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.
Verse 25
मकारन्तद्देहस्येति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः विनियोजयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः खकारं वायुतत्त्वञ्च नासिकायां निवेशयेत् ककारं विन्यसेन्नित्यं खतत्त्वं मस्तके बुधः
“ಮಕಾರಾಂತದ್ದೇಹಸ್ಯೇತಿ”—ಇದು ಚಿಹ್ನಿತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ-ಪಾಠ; ಹಾಗೆಯೇ “ವಿನಿಯೋಜಯೇತ್”—ಇದೂ ಚಿಹ್ನಿತ ಪಾಠ. ಜ್ಞಾನಿ ಸಾಧಕನು ಖಕಾರವನ್ನು ವಾಯು-ತತ್ತ್ವದೊಂದಿಗೆ ನಾಸಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಕಕಾರವನ್ನು ಸದಾ ಖ-ತತ್ತ್ವ (ಆಕಾಶ-ತತ್ತ್ವ)ದೊಂದಿಗೆ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು।
Verse 26
हृत्पुण्डरीके विन्यस्य यकारं सूर्यदैवतं द्वासप्ततिसहस्राणि हृदयादभिनिःसृताः
ಹೃದಯ-ಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯದೈವತಾಧಿಷ್ಠಿತ ‘ಯ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ನ್ಯಾಸಮಾಡಿದಾಗ, ಹೃದಯದಿಂದ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳು (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರವಾಹಗಳು) ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ।
Verse 27
कलाषोडशसंयुक्तं मकारं तत्र विन्यसेत् तन्मध्ये चिन्तयेन्मन्त्री विन्दुं वह्नेस्तु मण्डलं
ಅಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಕಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ‘ಮ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಸಾಧಕನು ಅಗ್ನಿ-ಮಂಡಲರೂಪ ಬಿಂದುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 28
हकारं विन्यसेत्तत्र प्रणवेन सुरोत्तमः ॐ आं परमेष्ठ्यात्मने आं नमः पुरुषात्मने
ಅಲ್ಲಿ ದೇವೋತ್ತಮನು ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಜೊತೆಗೆ ‘ಹ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ನ್ಯಾಸಮಾಡಿ ಜಪಿಸಬೇಕು—“ಓಂ ಆಂ, ಪರಮೇಷ್ಠಿ-ಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ನಮಃ; ಆಂ, ಪುರುಷ-ಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ನಮಃ।”
Verse 29
ॐ वां मनोनिवृत्त्यात्मने नाञ्च विश्वात्मने नमः ॐ वं नमः सर्वात्मने इत्य् उक्ताः पञ्च शक्तयः
“ಓಂ ವಾಂ—ಮನೋನಿವೃತ್ತಿ-ಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ನಮಃ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕ್ಕೆ ನಮಃ. ಓಂ ವಂ—ಸರ್ವಾತ್ಮಕ್ಕೆ ನಮಃ।” ಹೀಗೆ ಐದು ಶಕ್ತಿಗಳು (ಶಕ್ತಿ-ಮಂತ್ರಗಳು) ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 30
स्थाने तु प्रथमा योज्या द्वितीया आसने मता तृतीया शयने तद्वच्चतुर्थी पानकर्मणि
ವಿಧಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು; ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಾಗ ದ್ವಿತೀಯವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಶಯನದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಪಾನಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥಿಯ ವಿಧಿ ಇದೆ.
Verse 31
प्रत्यर्चायां पञ्चमी स्यात्पञ्चोपनिषदः स्मृताः हूङ्कारं विन्यसेन्मध्ये ध्यात्वा मन्त्रमयं हरिं
ಪ್ರತ್ಯರ್ಚಾ (ಉಪಾರಾಧನೆ)ಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಮಿಯ ವಿಧಿ ಇದೆ; ಇದನ್ನು ‘ಪಂಚ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು’ (ಐದು ಗುಹ್ಯ ಅಂಗಗಳು) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಂತ್ರಮಯ ಹರಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಹೂಂ’ ಬೀಜವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.
Verse 32
यां मूर्तिं स्थापयेत्तस्मात् मूलमन्त्रं न्यसेत्ततः ॐ नमो भगवते वासुदेवाय मूलकं
ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅದರ ನಂತರ ಮೂಲಮಂತ್ರದ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮೂಲವಾಕ್ಯ—“ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ।”
Verse 33
शिरोघ्राणललाटेषु मुखकण्ठहृदि क्रमात् भुजयोर्जङ्घयोरङ्घ्य्रोः केशवं शिरसि न्यसेत्
ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಿರಸ್ಸು, ಮೂಗು ಮತ್ತು ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ; ಮುಖ, ಕಂಠ ಮತ್ತು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ; ಎರಡು ಭುಜಗಳು, ಎರಡು ಜಂಘೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ—ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೂ ಕೇಶವನನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 34
नारायणं न्यसेद्वक्त्रे ग्रीवायां माधवं न्यसेत् अने इत्य् उक्ताः पञ्चशक्तयः इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दानकर्मणि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अभ्यर्चायामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः क्षकारमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः या मूर्तिः स्थाप्यते तस्यामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गोविन्दं भुजयोर्न्यस्य विष्णुं च हृदये न्यसेत्
ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು, ಗ್ರೀವೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಧವನನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ಎರಡೂ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನೂ ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.
Verse 35
मधुसूदनकं पृष्ठे वामनं जठरे न्यसेत् कक्ष्यान्त्रिविक्रमं न्यस्य जङ्घायां श्रीधरं न्यसेत्
ನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ‘ಮಧುಸೂದನ’ನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಉದರದಲ್ಲಿ ‘ವಾಮನ’ನನ್ನು. ಕಕ್ಷ/ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ‘ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ’ನನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಿ, ಜಂಘೆಗಳ ಮೇಲೆ (ಕೆಳಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ) ‘ಶ್ರೀಧರ’ನನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.
Verse 36
हृषीकेशं दक्षिणायां पद्मनाभं तु गुल्फके दामोदरं पादयोश् च हृदयादिषडङ्गकं
ನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಹೃಷೀಕೇಶ’ನನ್ನು, ಗುಲ್ಫಕದಲ್ಲಿ (ಕಾಲುಗಂಟಿನಲ್ಲಿ) ‘ಪದ್ಮನಾಭ’ನನ್ನು, ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ‘ದಾಮೋದರ’ನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಹೃದಯಾದಿ ಷಡಂಗ-ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 37
एतत् साधारणं प्रोक्तमादिर्मूर्तेस्तु सत्तम अथवा यस्य देवस्य प्रारब्धं स्थापनं भवेत्
ಹೇ ಸತ್ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಮೂರ್ತಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಆದಿ ನಿಯಮ. ಅಥವಾ ಯಾವ ದೇವರ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೋ, ಆ ದೇವರಿಗೇ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು.
Verse 38
तस्यैव मूलमन्त्रेण सजीवकरणं भवेत् यस्या मूर्तेस्तु यन्नाम तस्याद्यं चाक्षरं च यत्
ಅದೇ ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ಸಜೀವಕರಣ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತು ಯಾವ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಯಾವ ಹೆಸರು ಇದ್ದರೂ, ಆ ರೂಪದ ಹೆಸರನ್ನೂ ಅದರ ಆದ್ಯಾಕ್ಷರವನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.
Verse 39
तत् स्वैरैर् द्वादशैर् भेद्य ह्य् अङ्गानि परिकल्पयेत् हृदयादीनि देवेश मूलञ्च दशमाक्षरं
ನಂತರ ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ದ್ವಾದಶವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಅಂಗಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು—ಹೇ ದೇವೇಶ! ಹೃದಯಾದಿ (ಷಡಂಗ) ಮತ್ತು ಮೂಲವನ್ನು ದಶಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರರೂಪವಾಗಿಯೂ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು.
Verse 40
यथा देवे तथा देहे तत्त्वानि विनियोजयेत् चक्राब्जमण्दले विष्णुं यजेद्गन्धादिना तथा
ದೇವತೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ತತ್ತ್ವ-ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಚಕ್ರಾಕಾರದ ಪದ್ಮಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಗಂಧಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಹಾಗೆಯೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 41
पूर्ववच्चासनं ध्यायेत्सगात्रं सपरिच्छदं शुभञ्चक्रं द्वादशारं ह्य् उपरिष्टाद्विचिन्तयेत्
ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಆಸನವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಅದು ಸಗಾತ್ರವೂ ಸಪರಿಚ್ಛದವೂ ಆಗಿರಲಿ. ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಅರೆಗಳಿರುವ ಶುಭಚಕ್ರವನ್ನೂ ಮತ್ತಷ್ಟು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.
Verse 42
त्रिनाभिचक्रं द्विनेमि स्वरैस्तच्च समन्वितं पृष्ठदेशे ततः प्राज्ञः प्रकृत्यादीन्निवेशयेत्
ನಂತರ ಸ್ವರಾಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾದ, ಮೂರು ನಾಭಿ ಮತ್ತು ಎರಡು ನೇಮಿಗಳಿರುವ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ ಬೆನ್ನಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿ ಸಾಧಕನು ಪ್ರಕೃತಿ ಮೊದಲಾದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು.
Verse 43
पूजयेदारकाग्रेषु सूर्यं द्वादशधा पुनः एदाहुतिभिस् तथा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ध्यायेत् तन्मात्रमिति ग, चिह्ह्नितपुस्तकपाठः ध्यायेत् समात्रमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजयेद् द्वादशाग्रेषु इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजयेद् द्वादशारेषु इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कलाषोडशसंयुक्तं सोमन्तत्र विचिन्तयेत्
ಹನ್ನೆರಡು ಅಗ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ವಿಧವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಆಹುತಿಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಕಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಸೋಮನನ್ನೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
Verse 44
सबलं त्रितयं नाभौ चिन्तयेद्देशिकोत्तमः पद्मञ्च द्वादशदलं पद्ममध्ये विचिन्तयेत्
ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇಶಿಕನು ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಸಹಿತ ತ್ರಿತಯವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ದಳಗಳ ಪದ್ಮವನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.
Verse 45
तन्मध्ये पौरुषीं शक्तिं ध्यात्वाभ्यर्च्य च दिशिकः प्रतिमायां हरिं न्यस्य तत्र तं पूजयेत् सुरान्
ಆ (ಯಜ್ಞಸ್ಥಾನ/ಮಂಡಲ) ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೌರುಷೀ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಿ; ನಂತರ ಪ್ರತಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು)ಯನ್ನು ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ದೇವಗಣಗಳೊಡನೆ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 46
गन्धपुष्पादिभिः सम्यक् साङ्गं सावरणं क्रमात् द्वादशाक्षरवीजैस्तु केशवादीन् समर्चयेत्
ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದೇವತೆಯನ್ನು ಸಾಂಗವಾಗಿ (ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಳೊಡನೆ) ಹಾಗೂ ಸಾವರಣವಾಗಿ (ಆವರಣ ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ) ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ ಬೀಜಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಕೇಶವ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಸಮರ್ಚಿಸಬೇಕು.
Verse 47
द्वादशारे मण्डले तु लौकपालादिकं क्रमात् प्रतिमामर्चयेत् पश्चाद्गन्धपुष्पादिभिर्द्विजः
ದ್ವಾದಶಾರ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಲೋಕಪಾಲಾದಿಗಳ ಪ್ರತಿಮைகளை ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಉಪಚಾರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 48
पौरुषेण तु सूक्तेन श्रियाः सूक्तेन पिण्डिकां जननादिक्रमात् पश्चाज्जनयेद्वैष्णवानलं
ಪೌರುಷ ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಸೂಕ್ತಗಳಿಂದ ಪಿಂಡಿಕೆಯನ್ನು (ಯಜ್ಞಪಿಂಡ) ನಿರ್ಮಿಸಿ; ನಂತರ ಜನನಾದಿ ವಿಧಿಕ್ರಮದಂತೆ ವೈಷ್ಣವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಬೇಕು/ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಬೇಕು.
Verse 49
हुत्वाग्निं हुतमिति कुण्डेग्निं प्रणयेद्बुधः अग्निप्रणयने मन्त्रस्त्वमग्ने ह्य् अग्निरुच्यते
‘ಹುತಮ್’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಆಹುತಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಣಯನ (ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು) ಮಾಡಬೇಕು. ಅಗ್ನಿ-ಪ್ರಣಯನ ಮಂತ್ರ ‘ತ್ವಮ್ ಅಗ್ನೇ …’; ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ‘ಅಗ್ನಿ’ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 50
दक्षिणेग्निं हुतमिति कुण्डेग्निं प्रणयेद्बुधः अग्निमग्नीति पूर्वे तु कुण्डेग्निं प्रणयेद्बुधः
ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ‘ಹುತಮ್ ಇತಿ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಪಂಡಿತ ಆಚಾರ್ಯನು ಕುಂಡಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು. ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ‘ಅಗ್ನಿಮ್ ಅಗ್ನಿ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಕುಂಡಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 51
उत्तरे प्रणयेदग्निमग्निमग्नी हवामहे अग्निप्रणयने मन्त्रस्त्वमग्ने ह्य् अग्निरुच्यते
ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ‘ಅಗ್ನಿಮ್ ಅಗ್ನಿ ಹವಾಮಹೇ’ ಎಂದು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು. ಅಗ್ನಿ-ಪ್ರಣಯನ ಮಂತ್ರ—‘ತ್ವಮ್ ಅಗ್ನೇ ಹ್ಯಗ್ನಿರುಚ್ಯತೇ’, ಅಂದರೆ ‘ಓ ಅಗ್ನೇ, ನೀನೇ ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತೀ’.
Verse 52
पलाशसमिधानान्तु अष्टोत्तरसहस्रकं कुण्डे कुण्डे होमयेच्च व्रीहीन् वेदादिकैस् तथा
ಪಲಾಶ ಸಮಿಧೆಗಳನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿ ಸಾವಿರದ ಎಂಟು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಂಡದಲ್ಲೂ ವೇದಪಠಣಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಕಿದಾಣಗಳನ್ನೂ ಹೋಮಿಸಬೇಕು.
Verse 53
साज्यांस्तिलान् व्याहृतिभिर्मूलमन्त्रेण वै घृतं कुर्यात्ततः शान्तिहोमं मधुरत्रितयेन च
ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತುಪ್ಪ ಮಿಶ್ರಿತ ಎಳ್ಳನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ಘೃತಾಹುತಿ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಮಧುರತ್ರಯದೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿಹೋಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 54
द्वादशार्णैः स्पृशेत् पादौ नाभिं हृन् मस्तकं ततः घृतं दधि पयो हुत्वा स्पृशेन्मूर्धन्यथो ततः
ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮೊದಲು ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ನಂತರ ನಾಭಿ, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಮಸ್ತಕವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ, ಮೊಸರು ಮತ್ತು ಹಾಲನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಶಿರೋಮಧ್ಯ (ಮೂರ್ಧ)ವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು.
Verse 55
ध्यात्वा पश्चात्तु देशिक इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तत्र तान् पूजयेत् सुरामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः स्पृष्ट्वा शिरोनाभिपादांश् चतस्रः स्थापयेन्नदीः गङ्गा च यमुना गोदा क्रमान्नाम्ना सरस्वती
ನಂತರ ಧ್ಯಾನಮಾಡಿ (ಚಿಹ್ನಿತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ-ಪಾಠದಲ್ಲಿ ‘ದೇಶಿಕ…’ ಮತ್ತು ‘ಸುರಾಂ…’ ಎಂಬ ಪಾಠಭೇದ ಸೂಚನೆ) ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಶಿರ, ನಾಭಿ, ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು—ಗಂಗಾ, ಯಮುನಾ, ಗೋದಾವರಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸರಸ್ವತಿ।
Verse 56
दहेत्तु विष्णुगायत्र्या गायत्र्या श्रपयेच्चरुं होमयेच्च बलिं दद्यादुत्तरे भोजयेद्द्विजान्
ವಿಷ್ಣು-ಗಾಯತ್ರಿಯಿಂದ (ಆಹುತಿ/ಅಗ್ನಿ) ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು (ಸಾಮಾನ್ಯ) ಗಾಯತ್ರಿಯಿಂದ ಚರುವನ್ನು ಬೇಯಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು, ಬಲಿ ನೀಡಬೇಕು, ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು।
Verse 57
सामाधिपानां तुष्ट्यर्थं हेमगां गुरवे ददेत् दिक्पतिभ्यो बलिं दत्त्वा रात्रौ कुर्याच्च जागरं ब्रह्मगीतादिशब्देन सर्वभागधिवासनात्
ಸಮಾಧಿ-ವಿಧಿಯ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಗುರುವಿಗೆ ಹೇಮಗೋವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ದಿಕ್ಪತಿಗಳಿಗೆ ಬಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿ ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಗೀತಾದಿ ಪವಿತ್ರ ಜಪ/ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳ ಅಧಿವಾಸನ (ಸಂಸ್ಕಾರ) ಮಾಡಬೇಕು।
A highly specific nyāsa taxonomy: seed-syllables are installed onto precise body regions to encode tattvas (tanmātras, indriyas, mahābhūtas) and then overlaid with Vaiṣṇava nāma-nyāsa (Keśava–Dāmodara), forming a ritual ‘subtle-body architecture’ prior to icon installation and homa.
It turns metaphysics into sādhana: by dissolving the elements back to the unmanifest Vāsudeva and then reinstalling them as mantra-structured reality, the practitioner aligns inner consciousness (mukti orientation) with precise consecratory action in space and community (bhukti orientation).