Adhyaya 56
Vastu-Pratishtha & Isana-kalpaAdhyaya 5631 Verses

Adhyaya 56

Chapter 56 — दिक्पालयागकथनम् (Account of the Worship of the Guardians of the Directions)

ಭಗವಾನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ-ಪಂಚಕವನ್ನು ತತ್ತ್ವತ್ರಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಪ್ರತಿಮೆ ಪುರುಷನಿಂದ ಪ್ರಾಣಿತ, ಪಿಂಡಿಕಾ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಸಮಾನ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಕರ್ಮದ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಇವರ ಸಂಯೋಗವೇ ‘ಯೋಗಕ’. ಇಷ್ಟಫಲಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಯಾಗ ಆರಂಭವಾಗಿ ವಾಸ್ತು-ಪೂರ್ವಕರ್ಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ—ಗರ್ಭಸೂತ್ರ ಅಕ್ಷರೇಖೆ ಹೊರತೆಗೆಯುವುದು, ಮಂಡಪದ ಭೇದ-ಮಾಪನ ನಿರ್ಣಯ, ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಕಲಶ ಕಾರ್ಯಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ, ಯಾಗದ್ರವ್ಯ ಸಿದ್ಧತೆ. ವೇದಿಯನ್ನು ಒಂದು-ಮೂರನೇ/ಅರ್ಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಕಲಶ, ಘಟಿಕಾ, ಛತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಂಚಗವ್ಯದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುರು ವಿಷ್ಣುಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ ತನ್ನನ್ನೇ ಯಜ್ಞಾಧಿಷ್ಠಾನವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆತ್ಮಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಂಡದಲ್ಲೂ ಯೋಗ್ಯ ಮೂರ್ತಿಪಾಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಿಕ್ಕಿನಂತೆ ತೋರಣ-ಸ್ತಂಭಗಳಿಗೆ ಮರದ ವಿಧಗಳು, “ಸ್ಯೋನಾ ಪೃಥಿವೀ” ಮಂತ್ರಪೂಜೆ, ಸ್ತಂಭಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಕುರಾರೋಪಣ, ಸುದರ್ಶನ ಚಿಹ್ನೆ, ಧ್ವಜವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಬಹು ಕಲಶಸ್ಥಾಪನೆ ಇವೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲಶಗಳಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಪಾಲರನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜೆ—ಪೂರ್ವ ಇಂದ್ರ, ಆಗ್ನೇಯ ಅಗ್ನಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಯಮ, ನೈಋತ್ಯ ನೈಋತ, ಪಶ್ಚಿಮ ವರುಣ, ವಾಯವ್ಯ ವಾಯು, ಉತ್ತರ ಸೋಮ/ಕುಬೇರ, ಈಶಾನ ಈಶಾನ; ಊರ್ಧ್ವ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧಃ ಅನಂತ—ಎಂದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ತನ್ನ ದ್ವಾರ-ದಿಕ್ಕಿನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಿ ಯಾಗಸ್ಥಳವನ್ನು ರಕ್ಷಿತ ವಿಶ್ವಮಂಡಲವಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पिण्डिकालक्षणं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः अथ षट्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः दिक्पालयागकथनं भगवानुवाच प्रतिष्ठापञ्चकं वक्ष्ये प्रतिमात्मा तु पूरुषः प्रकृतिः पिण्डिका लक्ष्मीः प्रतिष्ठा योगकस्तयोः

ಇಂತೆ ಆದಿಮಹಾಪುರಾಣವಾದ ಅಗ್ನಿಪುರಾಣದಲ್ಲಿ “ಪಿಂಡಿಕಾ-ಲಕ್ಷಣ” ಎಂಬ ಪಂಚಪಂಚಾಶತ್ತಮ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ “ದಿಕ್ಪಾಲ-ಯಾಗಕಥನ” ಎಂಬ ಷಟ್ಪಂಚಾಶತ್ತಮ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ-ಪಂಚಕವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರತಿಮೆಯ ಅಂತರಾತ್ಮ ಪುರುಷನು; ಪಿಂಡಿಕಾ ಪ್ರಕೃತಿ; ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ; ಮತ್ತು ಇವರ ಸಂಯೋಗವೇ ‘ಯೋಗಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 2

इच्छाफलार्थिभिस्तस्मात्प्रतिष्ठा क्रियते नरैः गर्भसूत्रं तु निःसार्य प्रासादस्याग्रतो गुरुः

ಆದ್ದರಿಂದ ಇಷ್ಟಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ-ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗರ್ಭಸೂತ್ರವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಆಚಾರ್ಯನು ಅದನ್ನು ಪ್ರಾಸಾದದ (ದೇವಾಲಯದ) ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾನೆ.

Verse 3

अष्टषोडशविंशान्तं मण्डपञ्चाधमादिकम् स्नानं कलशार्थञ्च यागद्रव्यार्थमर्धतः

ಎಂಟು, ಹದಿನಾರು, ಇಪ್ಪತ್ತು ತನಕ (ಮಾಪನ) ಪ್ರಕಾರ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಅಧಮಾದಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಪಂಚವಿಧ ವಿಭಾಗ; ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ನಾನವಿಧಿ, ಕಲಶದ ಪ್ರಯೋಜನ, ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಯಾಗದ್ರವ್ಯಗಳ ಅಗತ್ಯ (ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ)।

Verse 4

त्रिभागेणार्धभागेन वेदिं कुर्यात्तु शोभनाम् प्रतिमाद्रव्यमुच्यते इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः गर्भसूत्रन्तु निर्मायेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कलशैर् घटिकाभिश् च वितानाद्यैश् च भूषयेत्

ಒಂದು ಮೂರನೇ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಭಾಗ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ವೇದಿಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಕಲಶಗಳು, ಘಟಿಕೆಗಳು, ವಿತಾನಗಳು ಮೊದಲಾದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಭೂಷಿಸಬೇಕು.

Verse 5

पञ्चगव्येन सम्प्रोक्ष्य सर्वद्रव्याणि धारयेत् अलङ्कृतो गुरुर्विष्णुं ध्यात्वात्मानं प्रपूजयेत्

ಪಂಚಗವ್ಯದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ (ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ) ಸಮಸ್ತ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಂತರ ಅಲಂಕೃತನಾದ ಗುರುವು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ತನ್ನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 6

अङ्गुलीयप्रभृतिभिर्मूर्तिपान् वलयादिभिः कुण्डे कुण्डे स्थापयेच्च मूर्तिपांस्तत्र पारगान्

ಉಂಗುರ ಮೊದಲಾದ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಲಯಾದಿ ಆಭರಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಂಡದಲ್ಲೂ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾದ ಮೂರ್ತಿಪರು (ಅಂದರೆ ನಿಪುಣ ಋತ್ವಿಜರು) ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।

Verse 7

चतुष्कोणे चार्धकोणे वर्तुले पद्मसन्निभे पूर्वादौ तोरणार्थन्तु पिप्पलोडुम्बरौ वटं

ಚತುಷ್ಕೋಣ, ಅರ್ಧಚತುಷ್ಕೋಣ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಸನ್ನಿಭ ವೃತ್ತಾಕಾರ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ, ತೋರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಪೂರ್ವಾದಿ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಪ್ಪಲ, ಉದುಂಬರ ಮತ್ತು ವಟ (ಆಲ) ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।

Verse 8

प्लक्षं सुशोभनं पूर्वं सुभद्रन्दक्षतोरणं सुकर्म च सुहोत्रञ्च आप्ये सौम्ये समुच्छ्रयम्

ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ಲಕ್ಷವು ಅತ್ಯಂತ ಶುಭಕರ. ದಕ್ಷಿಣ ತೋರಣಕ್ಕೆ ಸುಭದ್ರವೆಂದು ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸುಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಸುಹೋತ್ರವೂ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಮುಚ್ಚ್ರಯ (ಎತ್ತರದ ರಚನೆ)ಕ್ಕಾಗಿ ಆಪ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು।

Verse 9

पञ्चहस्तं तु संस्थाप्य स्योनापृथ्वीति पूजयेत् तोरणस्तम्भमूले तु कलशान्मङ्गलाङ्कुरान्

ಐದು ಹಸ್ತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ‘ಸ್ಯೋನಾ ಪೃಥ್ವೀ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ತೋರಣಸ್ತಂಭಗಳ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಾಂಕುರಗಳೊಡನೆ ಕಲಶಗಳನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು।

Verse 10

प्रदद्यादुपरिष्टाच्च कुर्याच्चक्रं सुदर्शनं पञ्चहस्तप्रमाणन्तु ध्वजं कुर्याद्द्विचक्षणः

ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಧ್ವಜವು ಐದು ಹಸ್ತ ಪ್ರಮಾಣದಾಗಿರಲಿ; ನಿಪುಣ ಶಿಲ್ಪಿ ಅದನ್ನು ದ್ವಿಚಕ್ಷಣ (ಎರಡು ಕಣ್ಣಿನಂತ ಗುರುತು/ರಂಧ್ರ) ಸಹಿತ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು।

Verse 11

वैपुल्यं चास्य कुर्वीत षोडशाङ्गुलसन्मितं सप्तहस्तोच्छ्रितं वास्य कुर्यात् कुण्डं सुरोत्तम

ಹೇ ದೇವೋತ್ತಮ, ಇದರ ವೈಪೂಲ್ಯವನ್ನು ಹದಿನಾರು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಇದರಿಗಾಗಿ ಏಳು ಹಸ್ತ ಎತ್ತರದ ಅಗ್ನಿಕುಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು।

Verse 12

अरुणोग्निनिभश् चैव कृष्णः शुक्लोथ पीतकः रक्तवर्णस् तथा श्वेतः श्वेतवर्णादिकक्रमात्

ಅವನು ಅರುಣ—ಅಗ್ನಿಸಮಾನ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು; ಹಾಗೆಯೇ ಕೃಷ್ಣ, ಶುಕ್ಲ, ನಂತರ ಪೀತ; ಮತ್ತೆ ರಕ್ತವರ್ಣ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತ—ಇಂತೆ ಶ್ವೇತವರ್ಣಾದಿ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ।

Verse 13

कुमुदः कुमुदाक्षश् च पुण्डरीकोथ वामनः शङ्कुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्ठितः

‘ಕುಮುದ’, ‘ಕುಮುದಾಕ್ಷ’ (ಪದ್ಮನೇತ್ರ), ‘ಪುಂಡರೀಕ’ (ಶ್ವೇತಪದ್ಮಸದೃಶ) ಮತ್ತು ‘ವಾಮನ’; ‘ಶಂಕುಕರ್ಣ’ (ಶಂಖಕರ್ಣ), ‘ಸರ್ವನೇತ್ರ’ (ಸರ್ವದೃಷ್ಟ), ‘ಸುಮುಖ’ (ಮಂಗಳಮುಖ) ಮತ್ತು ‘ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ’ (ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತ)।

Verse 14

पूज्या कोटिगुणैर् युक्ताः पूर्वाद्या ध्वजदेवताः जलाढकसुपूरास्तु पक्वविम्बोपमा घटाः

ಪೂರ್ವಾದಿ ಧ್ವಜದೇವತೆಗಳು ಕೋಟಿಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪೂಜ್ಯರು. ಹಾಗೆಯೇ ಘಟಗಳು ಆಢಕ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಂಬಿ, ಪಕ್ವ ಬಿಂಬಫಲದಂತೆ ವೃತ್ತವೂ ಪೂರ್ಣವೂ ಆಗಿರಬೇಕು।

Verse 15

समाहित इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः श्वेतवर्नक्रमात् ध्वजा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कृष्णवर्णः क्रमाद्ध्वजा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अष्टाविंशाधिकशतं कालमण्डनवर्जिताः सहिरण्या वस्त्रकण्ठाः सोदकास्तोरणाद्वहिः

‘ಸಮಾಹಿತ’ ಎಂದು ಙ-ಚಿಹ್ನಿತ ಪಾಂಡುಲಿಪಿ ಪಾಠ. ‘ಧ್ವಜಗಳು ಶ್ವೇತವರ್ಣಕ್ರಮದಲ್ಲಿ’ ಎಂದು ಙ-ಚಿಹ್ನಿತ ಪಾಠ; ‘ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧ್ವಜಗಳು ಕೃಷ್ಣವರ್ಣದವು’ ಎಂದು ಕೂಡ ಙ-ಚಿಹ್ನಿತ ಪಾಠ. (ಅವು) ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು, ಕಾಳಮಂಡನರಹಿತ; ಹಿರಣ್ಯಯುಕ್ತ, ವಸ್ತ್ರಕಂಠಬಂಧಗಳಿರುವ, ಜಲಸಹಿತ; ತೋರಣದ ಹೊರಗೆ ಸ್ಥಾಪಿತ।

Verse 16

घटाः स्थाप्याश् च पूर्वादौ वेदिकायाश् च कोणगान् चतुरः स्थापयेत् कुम्भानाजिघ्रेति च मन्त्रतः

ಪೂರ್ವದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಘಟಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ವೇದಿಕೆಯ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕುಂಭಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ವಿಧಿವಿಹಿತ ಮಂತ್ರಾನುಸಾರ ‘ಆಜಿಘ್ರೇತಿ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಘ್ರಾಣ/ವಾಯನ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 17

कुम्भेष्वावाह्य शक्रादीन् पूर्वादौ पूजयेत् क्रमात् इन्द्रागच्छ देवराज वज्रहस्त गजस्थित

ಕುಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ, ಪೂರ್ವ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. (ಆವಾಹನ:) “ಇಂದ್ರಾ, ಬಾ—ದೇವರಾಜ, ವಜ್ರಹಸ್ತ, ಗಜಸ್ಥಿತ!”

Verse 18

पूर्वद्वारञ्च मे रक्ष देवैः सह नमोस्तु ते त्रातारमिन्द्रमन्त्रेण अर्चयित्वा यजेद् बुधः

“ದೇವರೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಪೂರ್ವದ್ವಾರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಇಂದ್ರಮಂತ್ರದಿಂದ ರಕ್ಷಕ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿ ನಂತರ ಯಜನ/ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 19

आगच्छाग्रे शक्तियुत च्छागस्थ बलसंयुत रक्षाग्नेयीं दिशं देवैः पूजां गृह नमोस्तु ते

“ಮುಂದೆ ಬಾ—ಶಕ್ತಿಯುತ, ಛಾಗಸ್ಥ (ಮೇಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಸೀನ), ಬಲಸಂಯುತ. ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ಈ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.”

Verse 20

अग्निमूर्धेतिमन्त्रेण यजेद्वा आग्नेय नमः महिषस्थ यमागच्छ दण्डहस्त महाबल

‘ಅಗ್ನಿಮೂರ್ಧಾ…’ ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಯಜಿಸಬೇಕು, ಅಥವಾ ‘ಆಗ್ನೇಯ ನಮಃ’ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ (ಆವಾಹನ:) “ಮಹಿಷಸ್ಥ ಯಮಾ, ಬಾ; ದಂಡಹಸ್ತ, ಮಹಾಬಲ!”

Verse 21

रक्ष त्वं दक्षिणद्वारं वैवस्वत नमोस्तु ते वैवस्वतं सङ्गमनमित्यनेन यजेद्यमं

ಹೇ ವೈವಸ್ವತ (ಯಮ)! ನೀನು ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ‘ವೈವಸ್ವತಂ ಸಂಗಮನಂ’ ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಯಮನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 22

नैरृतागच्छ खड्गाढ्य बलवाहनसंयुत इदमर्घ्यमिदं पाद्यं रक्ष त्वं नैरृतीं दिशं

ಹೇ ನೈಋತ ದಿಕ್ಪಾಲ! ಖಡ್ಗಧಾರಿ, ಬಲಿಷ್ಠ ವಾಹನಸಹಿತ ಬಾ. ಇದು ಅರ್ಘ್ಯ, ಇದು ಪಾದ್ಯ; ನೀನು ನೈಋತಿ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.

Verse 23

एष ते नैरृते मन्त्रेण यजेदर्घ्यादिभिर् नरः मकरारूढ वरुण पाशहस्त महाबल

ಈ ನೈಋತ-ದಿಕ್ಕಿನ ಮಂತ್ರದಿಂದ ನರನು ಅರ್ಘ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು— ‘ಮಕರಾರೂಢ ವರుణ! ಪಾಶಹಸ್ತ! ಮಹಾಬಲ!’

Verse 24

आगच्छ पश्चिमं द्वारं रक्ष रक्ष नमोस्तु ते उरुं हि राजा वरुणं यजेदर्घ्यादिभिर्गुरुः

ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಬಾ; ರಕ್ಷಿಸು, ರಕ್ಷಿಸು—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಗುರುವಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಾಜನು (ಯಜಮಾನ) ಅರ್ಘ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ವರుణನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 25

आगच्छ वायो सबल ध्वजहस्त सवाहन वायव्यं रक्ष देवैस्त्वं समरुद्भिर् नमोस्तु ते

ಹೇ ವಾಯು! ಬಲಿಷ್ಠನಾಗಿ, ಧ್ವಜವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ವಾಹನಸಹಿತ ಬಾ. ದೇವರುಗಳೂ ಮರುದ್ಗಣಗಳೂ ಜೊತೆಗೆ ವಾಯವ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 26

शक्तिहस्त इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निमूर्ध्वेति अर्घ्याद्यैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः नरवाहनसंयुत इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वात इत्य् आदिभिश्चार्वेदोन्नमो वायवेपि वा आगच्छ सोम सबला गदाहस्त सवाहन

ಪಾಠಾಂತರದ ಪ್ರಕಾರ ದೇವರನ್ನು ‘ಶಕ್ತಿಹಸ್ತ’ ಹಾಗೂ ‘ನರವಾಹನಸಂಯುತ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ವಾತ…’ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಅಥವಾ ‘ಓಂ ನಮೋ ವಾಯವೇ’ ಎಂದು ಜಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ—‘ಹೇ ಸೋಮ, ಸಬಲವಾಗಿ ಬಾ; ಗದಾಹಸ್ತನಾಗಿ, ವಾಹನಸಹಿತ ಬಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.

Verse 27

रक्ष त्वमुत्तरद्वारं सकुवेर नमोस्तु ते सोमं राजानमिति वा यजेत्सोमाय वै नमः

‘ಉತ್ತರ ದ್ವಾರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ಕುಬೇರನೊಡನೆ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.’ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ‘ಸೋಮಂ ರಾಜಾನಂ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ—‘ಸೋಮಾಯ ವೈ ನಮಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.

Verse 28

आगच्छेशान सबल शूलहस्त वृषस्थित यज्ञमण्डपस्यैशानीं दिशं रक्ष नमोस्तु ते

ಹೇ ಈಶಾನ, ಬಾ—ಸಬಲನಾಗಿ, ಶೂಲಹಸ್ತನಾಗಿ, ವೃಷಭಾರೂಢನಾಗಿ. ಈ ಯಜ್ಞಮಂಡಪದ ಈಶಾನೀ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 29

ईशानमस्येति यजेदीशानाय नमोपि वा ब्रह्मन्नागच्छ हंसस्थ स्रुक्स्रुवव्यग्रहस्तक

‘ಈಶಾನಮಸ್ಯ…’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಅಥವಾ ‘ಈಶಾನಾಯ ನಮಃ’ ಎಂದೂ. ನಂತರ—‘ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಬಾ; ಹಂಸಾರೂಢನಾಗಿ, ಸ್ರುಕ್-ಸ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತ ಕೈಗಳೊಂದಿಗೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.

Verse 30

सलोकोर्ध्वां दिशं रक्ष यज्ञस्याज नमोस्तु ते हिरण्यगर्भेति यजेन्नमस्ते ब्रह्मणेपि वा

‘ಸ್ವಲೋಕದೊಡನೆ ಮೇಲ್ದಿಕ್ಕನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ಹೇ ಯಜ್ಞಸ್ವಾಮಿ; ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.’ ‘ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಅಥವಾ ‘ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ’ ಎಂದೂ.

Verse 31

अनन्तागच्छ चक्राढ्य कूर्मस्थाहिगणेश्वर अधोदिशं रक्ष रक्ष अनन्तेश नमोस्तु ते नमोस्तु सर्पेति यजेदनन्ताय नमोपि वा

ಹೇ ಅನಂತ, ಬಾ—ಚಕ್ರಧರ, ಕೂರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತ ನಾಗಗಣೇಶ್ವರ! ಅಧೋದಿಕ್ಕನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ರಕ್ಷಿಸು. ಹೇ ಅನಂತೇಶ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ನಮಸ್ಕಾರ. ‘ನಮಃ ಸರ್ಪ’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದಲೋ, ಅಥವಾ ‘ನಮೋऽನಂತಾಯ’ ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಿಯೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।

Frequently Asked Questions

It is a fivefold consecration framework where the icon is grounded in Puruṣa, the piṇḍikā base corresponds to Prakṛti, Lakṣmī signifies the stabilizing consecration, and their conjunction is termed yogaka—linking metaphysics to ritual installation.

It functions as the sanctum’s guiding axis-line; drawing it out establishes orientation and ritual alignment before the mandapa/vedi arrangements and dikpāla protections are installed.

By invoking guardians into kalaśas and assigning them to protect each gate and quarter (including zenith and nadir), the ritual space becomes a sealed cosmic mandala, ensuring stability, auspiciousness, and efficacy of consecration.