Adhyaya 44

Verse 1

इत्य् आदि महापुराणे आग्नेये शान्त्यादिवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः अथ चतुश् चत्वारिंशो ऽध्यायः वासुदेवादिप्रतिमालक्षणविधिः भगवानुवाच वासुदेवादिप्रतिमालक्षणं प्रवदामि ते प्रासादस्योत्तरे पूर्वमुखीं वा चोत्तराननां

ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಶಾಂತ್ಯಾದಿ-ವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ನಲವತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ನಲವತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭ—‘ವಾಸುದೇವಾದಿ (ವ್ಯೂಹ) ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಲಕ್ಷಣವಿಧಿ’. ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ನಿಮಗೆ ವಾಸುದೇವಾದಿ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು—ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಲಿ.

Verse 2

संस्थाप्य पूज्य च बलिं दत्वाथो मध्यसूचकं शिलां शिल्पी तु नवधा विभज्य नवमे ऽंशके

ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜಿಸಿ, ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಶಿಲ್ಪಿ ಮಧ್ಯಸೂಚಕ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬೇಕು; ಒಂಬತ್ತನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ/ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

Verse 3

सूर्पभक्तैः शिलायां तु भागं स्वाङ्गुलमुच्यते द्व्यङ्गुलं गोलकं नाम्ना कालनेत्रं तदुच्यते

ಮಾಪಿನ ಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಪ (ಚಾಟಿ) ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ‘ಸ್ವಾಂಗುಲ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ಅಂಗುಲಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ‘ಗೋಲಕ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಅದೇ ‘ಕಾಲನೇತ್ರ’ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 4

भागमेकं त्रिधा भक्त्वा पार्ष्णिभागं प्रकल्पयेत् भागमेकं तथा जानौ ग्रीवायां भागमेव च

ಒಂದು ಮಾಪಭಾಗವನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಹಿಮ್ಮಡಿ (ಪಾರ್ಷ್ಣಿ) ಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಮೊಣಕಾಲಿಗೆ ಒಂದು ಭಾಗ, ಕಂಠ/ಗ್ರೀವೆಗೆ ಕೂಡ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು.

Verse 5

मुकुटं तालमात्रं स्यात्तालमात्रं तया मुखं तालेनैकेन कण्ठन्तु तालेन हृदयं तथा

ಮುಕುಟವು ಒಂದು ತಾಳ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರಬೇಕು; ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮುಖವೂ ಒಂದು ತಾಳ. ಕಂಠವು ಒಂದು ತಾಳ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೃದಯಪ್ರದೇಶ (ವಕ್ಷಸ್ಥಳ)ವೂ ಒಂದು ತಾಳವಾಗಿರಬೇಕು.

Verse 6

नाभिमेढ्रान्तरन्तालं द्वितालावूरुकौ तथा तालद्वयेन जङ्घा स्यात् सूत्राणि शृणु साम्प्रतं

ನಾಭಿ ಮತ್ತು ಮೇಢ್ರದ ಮಧ್ಯದ ಅಂತರವನ್ನು ಒಂದು ತಾಳವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಊರುಗಳು ಎರಡು ತಾಳ; ಜಂಘೆಗಳು (ಕಾಲಿನ ಕೆಳಭಾಗ) ಕೂಡ ಎರಡು ತಾಳ. ಈಗ ಪ್ರಮಾಣಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳು.

Verse 7

कार्यं सूत्रद्वयं पादे जङ्घामध्ये तथापरं जानौ सूत्रद्वयं कार्यमूरूमध्ये तथापरं

ಪಾದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮಾಣಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಜಂಘೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಜೋಡಿ. ಮೊಣಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಊರಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮತ್ತೊಂದು ಜೋಡಿ ಇರಿಸಬೇಕು.

Verse 8

मेढ्रे तथापरं कार्यं कट्यां सूत्रन्तथापरं मेखलाबन्धसिद्ध्यर्थं नाभ्यां चैवापरन्तथा

ಮೇಢ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮತ್ತೊಂದು ಗುರುತು/ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಮತ್ತು ಕಟಿಯಲ್ಲಿ (ನಡು) ಒಂದು ಸೂತ್ರವನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು. ಮೇಖಲಾ ಬಂಧನ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಲು ನಾಭಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 9

हृदये च तथा कार्यं कण्ठे सूत्रद्वयं तथा ललाते चापरं कार्यं मस्तके च तथापरं

ಹೃದಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು; ಮತ್ತು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು. ಲಲಾಟದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 10

मुकुटोपरि कर्तव्यं सूत्रमेकं विचक्षणैः सूत्राण्यूर्ध्वं प्रदेयानि सप्तैव कमलोद्भव

ವಿಚಕ್ಷಣರು ಮುಕುಟದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏಳು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು, ಓ ಕಮಲೋದ್ಭವ (ಬ್ರಹ್ಮಾ).

Verse 11

कक्षात्रिकान्तरेणैव घट् सूत्राणि प्रदापयेत् मध्यसूत्रं तु सन्त्यज्य सूत्राण्येव निवेदयेत्

ಮೂರು ಕಕ್ಷ (ಕೈಮಾಪ) ಅಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಘಟದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮಧ್ಯಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 12

ललाटं नासिकावक्त्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलं ग्रीवाकर्णौ तु कर्तव्यौ आयामाच्चतुरङ्गुलौ

ಲಲಾಟ, ನಾಸಿಕಾ, ವಕ್ತ್ರ—ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಗ್ರೀವೆಯೂ ಕರ್ಣಗಳೂ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲವಾಗಿರಬೇಕು.

Verse 13

द्व्यङ्गुले हनुके कार्ये विस्ताराच्चिबुकन्तथा अष्टाङ्गुलं ललाटन्तु विस्तारेण प्रकीर्तितम्

ಹನು (ದವಡೆ) ಅಗಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಂಗುಲವಾಗಿರಬೇಕು; ಚಿಬುಕ (ಗಡ್ಡದ ತುದಿ) ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ. ಲಲಾಟದ ಅಗಲ ಎಂಟು ಅಂಗುಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 14

परेण द्व्यङ्गुलौ शङ्खौ कर्तव्यावलकान्वितौ चतुरङ्गुलमाख्यातमन्तरं कर्णनेत्रयोः

ಮುಂದೆ ಶಂಖ (ಕನಪಟಿ) ಎರಡು ಅಂಗುಲವಾಗಿದ್ದು, ಯೋಗ್ಯ ವಕ್ರತೆ (ಅವಲಕ) ಸಹಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಕರ್ಣ ಮತ್ತು ನೇತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 15

द्व्यङ्गुलौ पृथुकौ कर्णौ कर्णापाङ्गार्धपञ्चमे भ्रूसमेन तु सूत्रेण कर्णश्रोत्रं प्रकीर्तितम्

ಕರ್ಣಗಳು ಎರಡು ಅಂಗುಲ ಅಗಲದ (ಪೃಥು) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭ್ರೂಗಳಿಗೆ ಸಮವಾದ ಮಾಪಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಳೆಯುವಾಗ ಕರ್ಣಶ್ರೋತ್ರ (ಕಿವಿಯ ರಂಧ್ರ) ಕರ್ಣ ಮತ್ತು ಅಪಾಂಗ (ಕಣ್ಣಿನ ಹೊರಕೋನ)ಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.

Verse 16

विद्धं षडङ्गुलं कर्णमविद्धञ्चतुरङ्गुलम् चिवुकेन समं विद्धमविद्धं वा षडङ्गुलम्

ಕಿವಿಯ ವಿದ್ಧ ಭಾಗವು ಆರು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರಲಿ; ಅವಿದ್ಧ ಭಾಗವು ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ. ಚಿಬುಕದ ಸಮರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಸಮವಾಗಿ ವಿದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು; ಇಲ್ಲವೇ ವಿದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ ಇಟ್ಟರೆ ಅದು ಆರು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಗಣಿಸಬೇಕು.

Verse 17

गन्धपात्रं तथावर्तं शष्कुलीं कल्पयेत्तथा द्व्यङ्गुलेनाधरः कार्यस्तस्यार्धेनोत्तराधरः

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಗಂಧಪಾತ್ರ, ಆವರ್ತ (ಸುತ್ತು/ವಲಯ ಅಲಂಕಾರ) ಮತ್ತು ಶಷ್ಕುಲೀ ರೂಪವನ್ನೂ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಕೆಳ ತುಟಿ ಎರಡು ಅಂಗುಲ, ಮೇಲ್ತುಟಿ ಅದರ ಅರ್ಧ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರಲಿ.

Verse 18

अर्धाङ्गुलं तथा नेत्रं वक्त्रन्तु चतुरङ्गुलम् आयामेन तु वैपुल्यात् सार्धमङ्गुलमुच्यते

ಕಣ್ಣು ಅರ್ಧ ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಮುಖವು ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ. ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅಗಲದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಒಂದೂವರೆ ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 19

अव्यात्तमेवं स्याद्वक्त्रं व्यात्तं त्र्यङ्गुलमिष्यते नासावंशसमुच्छ्रायं मूले त्वेकाङ्गुलं मतम्

ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ತೋರಿಸಿದರೆ ಹಾಗೆಯೇ ಇರಲಿ; ಬಾಯಿ ತೆರೆದಂತೆ ತೋರಿಸಿದರೆ ಮೂರು ಅಂಗುಲದ ತೆರವು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾಸಾವಂಶ (ಮೂಗಿನ ದಂಡ)ದ ಉನ್ನತಿ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಗುಲವೆಂದು ಮತವಾಗಿದೆ.

Verse 20

उच्छ्राया द्व्यङ्गुलं चाग्रे करवीरोपमाः स्मृताः मुकुटोपरि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तथा गोजी इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अन्तरं चक्षुषोः कार्यं चतुरङ्गुलमानतः

ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತಿ ಎರಡು ಅಂಗುಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದು ಕರವೀರ (ಕಣೇರು) ಮೊಗ್ಗಿನಂತಿದೆ. ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳ ಮಧ್ಯದ ಅಂತರವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 21

द्व्यङ्गुलं चाक्षिकोणं च द्व्यङ्गुलं चान्तरं तयोः तारा नेत्रत्रिभागेण दृक्तारा पञ्चमांशिका

ಕಣ್ಣಿನ ಕೋನವು ಎರಡು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರಲಿ; ಎರಡೂ ಕೋನಗಳ ಮಧ್ಯದ ಅಂತರವೂ ಎರಡು ಅಂಗುಲವೇ. ನೇತ್ರತಾರಾ (ಐರಿಸ್) ಕಣ್ಣಿನ ಮೂರನೇ ಭಾಗ; ದೃಕ್ತಾರಾ (ಪುಪಿಲ್) ತಾರೆಯ ಐದನೇ ಭಾಗವಾಗಿರಲಿ.

Verse 22

त्र्यङ्गुलं नेत्रविस्तारं द्रोणी चार्धाङ्गुला मता तत्समाणा भ्रुवोर्लेखा भ्रुवौ चैव समे मते

ಕಣ್ಣಿನ ಅಗಲವನ್ನು ಮೂರು ಅಂಗುಲವೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು (ಕಣ್ಣಿನ) ದ್ರೋಣೀ ಒಂದೂವರೆ ಅಂಗುಲವೆಂದು ಮನ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭ್ರೂಗಳ ವಕ್ರರೇಖೆಯೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರಲಿ; ಎರಡೂ ಭ್ರೂಗಳು ಸಮ ಹಾಗೂ ಸಮಮಿತವಾಗಿರಲಿ.

Verse 23

भ्रूमध्यं द्व्यङ्गुलं कार्यं भ्रूदैर्घ्यं चतुराङ्गुलम् षट्त्रिंशदङ्गुलायामम्मस्तकस्य तु वेष्टनम्

ಭ್ರೂಮಧ್ಯದ ಅಂತರವನ್ನು ಎರಡು ಅಂಗುಲವಾಗಿರಿಸಬೇಕು; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭ್ರೂವಿನ ದೈರ್ಘ್ಯ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ. ಮಸ್ತಕದ ವೇಷ್ಟನ (ಪರಿಧಿ) ಮுப்பತ್ತಾರು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರಲಿ.

Verse 24

मूर्तीनां केशवादीनां द्वात्रिंशद्वेष्टनं भवेत् पञ्चनेत्रा त्वधोग्रीवा विस्ताराद्वेष्टनं पुनः

ಕೇಶವ ಮೊದಲಾದ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮೂವತ್ತೆರಡು ವೇಷ್ಟನ (ಸುತ್ತಳತೆ-ಮಾಪ) ಇರಬೇಕು. ಆದರೆ ಪಂಚನೇತ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅಧೋಗ್ರೀವಾ (ಕೆಳಗೆ ಇರುವ ಕತ್ತು) ಇದ್ದರೆ, ವೇಷ್ಟನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿಸ್ತಾರ (ಅಗಲ) ಅನುಸಾರವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕು.

Verse 25

त्रिगुणन्तु भवेदूर्ध्वं विस्तृताष्टाङ्गुलं पुनः ग्रीवात्रिगुणमायामं ग्रीवावक्षोन्तरं भवेत्

ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ತ್ರಿಗುಣವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಅಗಲವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎಂಟು ಅಂಗುಲವಾಗಿರಿಸಬೇಕು. ಕತ್ತಿನ ದೈರ್ಘ್ಯ ತ್ರಿಗುಣವಾಗಿರಲಿ; ಕತ್ತು ಮತ್ತು ವಕ್ಷಸ್ಥಲದ ನಡುವಿನ ಅಂತರವೂ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರಲಿ.

Verse 26

स्कन्धावष्टाङ्गुलौ कार्यौ त्रिकलावंशकौ शुभौ सप्तनेत्रौ स्मृतौ बाहू प्रबाहू षोडशाङ्गुलौ

ಸ್ಕಂಧಗಳು (ಭುಜಸಂಧಿಗಳು) ಎಂಟು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಊರ್ಧ್ವಬಾಹುಗಳು ಮೂರು ಕಲಾ ಮತ್ತು ಒಂದು ವಂಶ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಶುಭವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಬಾಹುಗಳು ಏಳು ನೇತ್ರ-ಪ್ರಮಾಣ, ಪ್ರಬಾಹುಗಳು ಹದಿನಾರು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣ.

Verse 27

त्रिकलौ विस्तृतौ बाहू प्रबाहू चापि तत्समौ बाहुदण्डोर्ध्वतो ज्ञेयः परिणाहः कला नव

ಬಾಹುಗಳು ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಲಾ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರಬೇಕು; ಪ್ರಬಾಹುಗಳೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣ. ಬಾಹುದಂಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಪರಿನಾಹ (ಗೇರ) ಒಂಬತ್ತು ಕಲಾ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 28

सप्तदशाङ्गुलो मध्ये कूर्पारोर्धे च षोडश कूर्पारस्य भवेन्नाहः त्रिगुणः कमलोद्भव

ಹೇ ಕಮಲೋದ್ಭವನೇ! ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹದಿನೇಳು ಅಂಗುಲ, ಕೂರ್ಪರ (ಮೊಣಕೈ) ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಅಂಗುಲ. ಕೂರ್ಪರ ಪ್ರದೇಶದ ನಾಹ (ಗೇರ) ತ್ರಿಗುಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 29

नाहः प्रबाहुमध्ये तु षोडशाङ्गुल उच्यते अग्रहस्ते परीणाहो द्वादशाङ्गुल उच्यते

ಪ್ರಬಾಹುವಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಹ (ಗೇರ) ಹದಿನಾರು ಅಂಗುಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಗ್ರಹಸ್ತದಲ್ಲಿ (ಕೈಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ) ಪರಿನಾಹ (ಗೇರ) ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 30

विस्तरेण करतलं कीर्तितं तु षडङ्गुलम् दैर्घ्यं सप्ताङ्गुलं कार्यं मध्या पज्चाङ्गुला मता

ಕರತಲ (ಹಸ್ತತಲ) ಅಗಲದಲ್ಲಿ ಆರು ಅಂಗುಲ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಉದ್ದ ಏಳು ಅಂಗುಲ ಮಾಡಬೇಕು; ಮಧ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ ಐದು ಅಂಗುಲ ಎಂದು ಮತವಾಗಿದೆ.

Verse 31

तर्जन्यनामिका चैव तस्मादर्धाङ्गुलं विना कनिष्ठाङ्गुष्ठकौ कार्यौ चतुरङ्गुलसम्मितौ

ತರ್ಜನಿ ಮತ್ತು ಅನಾಮಿಕೆಯನ್ನು ಆ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಅರ್ಧ ಅಂಗುಲ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಕನಿಷ್ಠಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಂಗುಷ್ಟವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು।

Verse 32

भ्रूदैर्घ्याच्चतुरङ्गुला इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्विपर्वोङ्गुष्ठकः कार्यः शेषागुल्यस्त्रिपर्विकाः सर्वासां पर्वणोर्धेन नखमानं विधीयते

‘ಭ್ರೂದೈರ್ಘ್ಯದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ’—ಎಂದು ಚಿಹ್ನಿತ ಗ್ರಂಥಪಾಠದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅಂಗುಷ್ಟವನ್ನು ಎರಡು ಪರ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಉಳಿದ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಮೂರು ಪರ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ; ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ನಖದ ಪ್ರಮಾಣವು ಪ್ರತಿಪರ್ವದ ಅರ್ಧವೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 33

वक्षसो यत् प्रमाणन्तु जठरं तत्प्रमाणतः अङ्गुलैकं भवेन्नाभी वेधेन च प्रमाणतः

ವಕ್ಷಸ್ಥಳದ ಪ್ರಮಾಣ ಯಾವದೋ, ಜಠರವೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ನಾಭಿ ಒಂದು ಅಂಗುಲ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರಲಿ; ಮತ್ತು ವೇಧ ವಿಧಾನದಿಂದಲೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಿಸಬೇಕು।

Verse 34

ततो मेढ्रान्तरं कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः नाभिमध्ये प्रीणाहो द्विचत्वारिंशदङ्गुलैः

ನಂತರ ಮೇಢ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅಂತರವನ್ನು ಒಂದು ತಾಳಮಾತ್ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ನಾಭಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಧಿ/ಗಿರ್ಥದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಲವತ್ತೆರಡು ಅಂಗುಲವೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 35

अन्तरं स्तनयोः कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः चिवुकौ यवमानौ तु मण्डलं द्विपदं भवेत्

ಸ್ತನಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಯುಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಾಳಮಾತ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಎರಡು ಚಿವುಕುಗಳು (ಉಬ್ಬಿದ ಭಾಗಗಳು) ಯವಮಾನವಾಗಿರಲಿ; ಮತ್ತು ಮಂಡಲ (ವೃತ್ತಾಕಾರ ಫಲಕ) ಎರಡು ಪದ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರಲಿ।

Verse 36

चतुःषष्ट्यङ्गुलं कार्यं वेष्टनं वक्षसःस्फुटम् चतुर्मुखञ्च तदधोवेष्टनं परिकीर्तितम्

ವಕ್ಷಸ್ಥಳದ ವಿಶಾಲ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ವೇಷ್ಠನವನ್ನು ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದರ ಕೆಳಗಿನ ವೇಷ್ಠನವನ್ನು ‘ಚತುರ್ಮುಖ’ ಅಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ಮಡಚು/ನಾಲ್ಕು ಬದಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 37

परिणाहस् तथा कट्या चतुःपञ्चाशदङ्गुलैः विस्तारश्चोरुमूले तु प्रोच्यते द्वादशङ्गुलः

ಕಟಿಯ ಪರಿಧಿ ನಲವತ್ತನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲವಾಗಿರಬೇಕು. ಮತ್ತು ಊರುಮೂಲದಲ್ಲಿ (ತೊಡೆಯ ಬೇರುಭಾಗದಲ್ಲಿ) ವಿಸ್ತಾರವು ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 38

तस्मादभ्यधिकं मध्ये ततो निम्नतरं क्रमात् विस्तृताष्टाङ्गुलं जानुत्रिगुणा परिणाहतः

ಆದ್ದರಿಂದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎತ್ತಾಗಿ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸಬೇಕು. ವಿಸ್ತಾರ ಎಂಟು ಅಂಗುಲ; ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಧಿ ಅದರ ಮೂರರಷ್ಟು ಇರಬೇಕು.

Verse 39

जङ्घामध्ये तु विस्तारः सप्ताङ्गुल उदाहृतः त्रिगुणा परिधिश्चास्य जङ्घाग्रं पञ्चविस्तरात्

ಜಂಘೆಯ (ಕೀಳ್ಕಾಲಿನ) ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರ ಏಳು ಅಂಗುಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಧಿ ಮೂರರಷ್ಟು; ಮತ್ತು ಜಂಘಾಗ್ರದಲ್ಲಿ (ಶಿನ್‌ನ ಮುಂಭಾಗ/ಮೇಲಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ) ವಿಸ್ತಾರ ಐದು ಅಂಗುಲ.

Verse 40

त्रिगुणा परिधिश्चास्य पादौ तालप्रमाणकौ आयामादुत्थितौ पादौ चतुरङ्गुलमेव च

ಇದರ ಪರಿಧಿ ಮೂರರಷ್ಟು ಇರಬೇಕು. ಪಾದಗಳು ತಾಳ-ಪ್ರಮಾಣದಾಗಿರಬೇಕು. ಮತ್ತು ಆಯಾಮ ಅಕ್ಷದಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೊರಚಾಚುವ ಪಾದಗಳು ನಿಖರವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಮಾತ್ರ ಮುಂದಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು.

Verse 41

गुल्फात् पूर्वं तु कर्तव्यं प्रमाणाच्चतुरङ्गुलम् त्रिकलं विस्तृतौ पादौ त्र्यङ्गुलो गुह्यकः स्मृतः

ಗುಲ್ಫ (ಕಣಕಾಲು)ದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮಾಣಾನುಸಾರ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಎರಡು ಪಾದಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಿದಾಗ ಅಗಲ ಮೂರು ಕಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಗುಹ್ಯಕ (ಜನನ ಪ್ರದೇಶ) ಮೂರು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 42

पञ्चाङ्गुलस्तु नाहोस्य दीर्घा तद्वत् प्रदेशिनी अष्टमाष्टांशतोन्यूनः शेषाङ्गुल्यः क्रमेण तु

ನಾಭಿ-ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮಾಣ ಐದು ಅಂಗುಲ. ಪ್ರದೇಶಿನೀ (ತರ್ಜನಿ) ಕೂಡ ಅದೇ ದೀರ್ಘವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಉಳಿದ ಬೆರಳುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಷ್ಟಮದ ಅಷ್ಟಮಾಂಶದಷ್ಟು ಅಲ್ಪವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಹೋಗಬೇಕು.

Verse 43

सपादाङ्गुलमुत्सेधमङ्गुष्टस्य प्रकीर्तितं यवोनमङ्गुलं कार्यमङ्गुष्ठस्य नखं तथा

ಅಂಗುಷ್ಟದ ಉತ್ಸೇಧ (ಎತ್ತರ/ಉಬ್ಬು) ಸಪಾದ ಅಂಗುಲವೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ. ಅಂಗುಷ್ಟದ ನಖವನ್ನೂ ಒಂದು ಅಂಗುಲದಿಂದ ಒಂದು ಯವ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 44

चूचुकौ इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अर्धाङ्गुलं तथान्यासां क्रमान् न्यूनं तु कारयेत् अङ्गुलौ वृषणौ कार्यौ मेढ्रं तु चतुरङ्गुलम्

“ಚೂಚುಕೌ (ಎರಡು ಸ್ತನಾಗ್ರಗಳು)”—ಎಂದು ಚಿಹ್ನಿತ ಪುಸ್ತಕಪಾಠ. ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರ್ಧ ಅಂಗುಲದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತ ಮಾಡಬೇಕು. ವೃಷಣಗಳು (ಅಂಡಕೋಶ) ಎರಡು ಅಂಗುಲ, ಮೇಢ್ರ (ಲಿಂಗ) ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 45

परिणाहोत्र कोषाग्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलम् षडङ्गुलपरीणाहौ वृषणौ परिकीर्तितौ

ಪರಿಣಾಹ (ಪರಿಧಿ)ದಂತೆ ಕೋಷಾಗ್ರ (ಅಗ್ರಚರ್ಮದ ತುದಿ) ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ವೃಷಣಗಳು (ಅಂಡಕೋಶ) ಆರು ಅಂಗುಲ ಪರಿಘವಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಕೀರ್ತಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 46

प्रतिमा भूषणाढ्या स्यादेतदुद्देशलक्षणम् अनयैव दिशा कार्यं लोके दृष्ट्वा तु लक्षणम्

ಪ್ರತಿಮೆ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು—ಇದೇ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಲಕ್ಷಣಚಿಹ್ನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಇದೇ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 47

दक्षिणे तु करे चक्रमधस्तात् पद्ममेव च वामे शङ्खं गदाधस्ताद्वासुदेवस्य लक्षणात्

ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರ, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಪದ್ಮ. ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಶಂಖ, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಗದೆ—ಇವು ವಾಸುದೇವನ ಗುರುತು-ಲಕ್ಷಣಗಳು.

Verse 48

श्रीपुष्टौ वापि कर्तव्ये पद्मवीणाकरान्विते ऊरुमात्रोच्छितायामे मालाविद्याधरौ तथा

ಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು; ಅವರ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಪದ್ಮ ಮತ್ತು ವೀಣೆ ಇರಲಿ. ಅವರ ಎತ್ತರ ‘ಊರು-ಮಾತ್ರ’ವಾಗಿರಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯಾಧರರನ್ನು ಮಾಲಾಧಾರಿಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸಬೇಕು.

Verse 49

प्रभामण्डलसंस्थौ तौ प्रभा हस्त्यादिभूषणा पद्माभं पादपीठन्तु प्रतिमास्वेवमाचरेत्

ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಪ್ರಭಾಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಪ್ರಭೆ (ಹ್ಯಾಲೋ)ಯನ್ನು ಆನೆ ಮೊದಲಾದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು. ಪಾದಪೀಠವು ಪದ್ಮಸಮಾನವಾಗಿರಲಿ—ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆಯೇ ಆಚರಿಸಬೇಕು.