Adhyaya 106
Chapter 106 — नगरादिवास्तुः (Vāstu Concerning Towns and Related Settlements)
ಈಶ್ವರರೂಪನಾದ ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿ ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಗರ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ನಗರವಿನ್ಯಾಸದ ವಾಸ್ತುಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಯೋಜನಾಮಾನದಂತೆ ಸ್ಥಳ ಆಯ್ಕೆ, ನಂತರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ-ಪೂರ್ವಕರ್ಮವಾಗಿ ವಾಸ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಬಲಿ ಅರ್ಪಣೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಳಿಕ 30-ಪದ ವಾಸ್ತುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ದ್ವಾರಸ್ಥಾಪನೆ: ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ವಿಭಾಗ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ವರುಣ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸೌಮ್ಯ—ಎಂದು ಸೂಚನೆ. ಆನೆಗಳು ಸಾಗುವಂತೆ ದ್ವಾರದ ಪ್ರಮಾಣ, ಅಶುಭ ದ್ವಾರರೂಪಗಳ ನಿಷೇಧ, ನಗರರಕ್ಷಣೆಗೆ ಶಾಂತಿಕರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿ/ಆಡಳಿತ ವಲಯ—ಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ನಟ-ಗಾಯಕರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ವೈದ್ಯರು, ಅಶ್ವಾರೋಹಿಗಳು—ಮತ್ತು ಶ್ಮಶಾನ, ಗೋಶಾಲೆ/ಪಶುಕಟ್ಟೆ, ಕೃಷಿಕರ ಸ್ಥಳ ನಿಗದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ದೇವಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಇಲ್ಲದ ವಸತಿ ‘ನಿರ್ದೈವತ’ವಾಗಿ ಉಪದ್ರವಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ; ದೇವರಕ್ಷಿತ ನಗರ ಜಯ, ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೃಹಾಂತರ್ವಿಭಾಗ—ಅಡಿಗೆಮನೆ, ಕೋಶ/ಖಜಾನೆ, ಧಾನ್ಯಾಗಾರ, ದೇವಕೋಣೆ—ಮತ್ತು ಗೃಹಪ್ರಕಾರಗಳು—ಚತುಃಶಾಲೆ, ತ್ರಿಶಾಲೆ, ದ್ವಿಶಾಲೆ, ಏಕಶಾಲೆ; ಆಲಿಂದ/ದಲಿಂದ ಭೇದಗಳು—ವರ್ಣಿತವಾಗಿವೆ.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे गृहादिवास्तुर्नाम पञ्चाधिकशततमो ऽध्यायः अथ षडधिकशततमो ऽध्यायः नगरादिवास्तुः ईश्वर उवाच नगरादिकवास्तुश् च वक्ष्ये राज्यादिवृद्धये योजनं योजनार्धं वा तदर्थं स्थानमाश्रयेत्
ಇಂತೆ ಅগ্নಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಗೃಹಾದಿ-ವಾಸ್ತು’ ಎಂಬ 105ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ 106ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ—‘ನಗರಾದಿ-ವಾಸ್ತು’ ಆರಂಭ. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು: ರಾಜ್ಯಾದಿಗಳ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಾನು ನಗರಾದಿಗಳ ವಾಸ್ತುನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಯೋಜನ ಅಥವಾ ಅರ್ಧ ಯೋಜನ ಪ್ರಮಾಣದ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು।
Verse 2
हनमिति घ धर्मः कलिश्चेत्यादिः, मृतिर्धनमित्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति आयुः प्रावाह्यशस्यानीति ख , छ च भोगं च पत्यं चेति ख , छ च द्वारतः प्रोक्त इति घ भोजनार्धन्तदर्धं च इति घ , ङ च अभ्यर्च्य वास्तु नगरं प्राकाराद्यन्तु कारयेत् ईशादित्रिंशत्पदके पूर्वद्वारं च सूर्यके
“ಹನಾ” (ಎಂದು): ಘ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠ “ಧರ್ಮಃ, ಕಲಿಃ ಇತ್ಯಾದಿ”ಯಿಂದ ಆರಂಭ; “ಮೃತಿಃ, ಧನಮ್” ಎಂಬ ಅಂತ್ಯಪಾಠ ಝ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಖ ಮತ್ತು ಛ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ “ಆಯುಃ ಪ್ರಾವಾಹ್ಯಶಸ್ಯಾನೀ” ಹಾಗೂ “ಭೋಗಂ ಚ ಪತ್ಯಂ ಚ” ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರಗಳೂ ಇವೆ. ಘ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ “ದ್ವಾರತಃ ಪ್ರೋಕ್ತ” ಎಂದು, ಘ ಮತ್ತು ಙ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ “ಭೋಜನಾರ್ಧಂ ತದರ್ಧಂ ಚ” ಎಂದು ಇದೆ. ವಾಸ್ತು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯರ್ಚಿಸಿ ಪ್ರಾಕಾರಾದಿ ರಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಈಶಾನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ತ್ರಿಂಶತ್ಪದ ವಾಸ್ತುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದ್ವಾರವನ್ನು ಸೂರ್ಯಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 3
गन्धर्वाभ्यां दक्षिणे स्याद्वारुण्ये पश्चिमे तथा सौम्यद्वारं सौम्यपदे कार्या हट्टास्तु विस्तराः
ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರವು ಗಂಧರ್ವಪದದಲ್ಲಿ ಇರಲಿ; ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ವಾರುಣ್ಯಪದದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಉತ್ತರದ್ವಾರವನ್ನು ಸೌಮ್ಯಪದದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು; ಹಟ್ಟೆಗಳು (ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೀದಿಗಳು) ವಿಶಾಲವಾಗಿರಲಿ।
Verse 4
येनेभादि सुखं गच्छेत् कुर्याद् द्वारं तु षट्करं छिन्नकर्णं विभिन्नञ्च चन्द्रार्धाभं पुरं न हि
ಆನೆ ಮೊದಲಾದವು ಸುಖವಾಗಿ ಹೋಗುವಂತೆ ದ್ವಾರವನ್ನು ಷಟ್ಕರ (ಆರು ಹಸ್ತ) ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಆದರೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ‘ಛಿನ್ನಕರ್ಣ’ (ಬದಿಗಳ ದೋಷ), ‘ವಿಭಿನ್ನ’ (ಚೀರಿ ಹೋದ) ಅಥವಾ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ದ್ವಾರ ಮಾಡಬಾರದು।
Verse 5
वज्रसूचीमुखं नेष्टं सकृद् द्वित्रिसमागमं चापाभं वज्रनागाभं पुरारम्भे हि शान्तिकृत्
‘ವಜ್ರಸೂಚೀಮುಖ’ ಪ್ರಕಾರ ಇಷ್ಟವಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ದ್ವಿ/ತ್ರಿ-ಸಮಾಗಮವಿರುವದು, ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಲ್ಲಿನಾಕಾರದ (ಚಾಪಾಭ) ಮತ್ತು ‘ವಜ್ರನಾಗಾಭ’ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಇಷ್ಟ. ಪಟ್ಟಣದ ಆಕ್ರಮಣ/ಮುತ್ತಿಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇವು ಶಾಂತಿಕರ (ಅಪಶಕುನ ನಿವಾರಕ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 6
प्रार्च्य विष्णु हरार्कादीन्नत्वा दद्याद् बलिं बली आग्नेये स्वर्णकर्मारान् पुरस्य विनिवेशयेत्
ವಿಷ್ಣು, ಹರ (ಶಿವ), ಸೂರ್ಯ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಯಜಮಾನನು ಬಲಿ (ಅರ್ಪಣೆ) ನೀಡಬೇಕು. ನಗರದ ಆಗ್ನೇಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ) ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಕಾರರು ಮತ್ತು ಲೋಹಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 7
दक्षिणे नृत्यवृत्तीनां वेश्यास्त्रीणां गृहाणि च नटानाञ्चक्रिकादीनां कैवर्तादेश् च नैरृते
ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವನ ಮಾಡುವವರ ಹಾಗೂ ವೇಶ್ಯಾ-ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ನೈಋತ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಟರು, ಚಕ್ರಿಕಾ ಮೊದಲಾದ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಕೈವರ್ತ (ಮೀನುಗಾರ) ಮೊದಲಾದ ಸಮುದಾಯಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು।
Verse 8
रथानामायुधानाञ्च कृपाणाञ्च वारुणे शौण्डिकाः कर्माधिकृता वायव्ये परिकर्मणः
ವಾರುಣ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಥಗಳು, ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಪಾಣಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು; ವಾಯವ್ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಪರಿಕರ್ಮಣರು (ಪರಿಚಾರಕರು) ನೇಮಿಸಬೇಕು।
Verse 9
ब्राह्मणा यतयः सिद्धाः पुण्यवन्तश् च चोत्तरे फलाद्यादिविक्रयिण ईशाने च वणिग्जनाः
ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು—ಯತಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯವಂತರು—ನಿವಸಿಸಬೇಕು; ಈಶಾನ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಹಾಗೂ ವಣಿಗರು (ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು) ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 10
पूर्वतश् च बलाध्यक्षा आग्नेये विविधं बलं स्त्रीणामादेशिनो दक्षे काण्डारान्नैरृते न्यसेत्
ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಲಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು (ಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಗಳನ್ನು) ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಆಗ್ನೇಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬೇಕು. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ವಸತಿ ವಿಭಾಗದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು; ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಂಡಾರಗಳನ್ನು (ಗೋದಾಮು/ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ) ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 11
पश्चिमे च महामात्यान् कोषपालांश् च कारुकान् व्यायतं वज्रनासाभमिति घ चापाभं चक्रनाभाभमिति ङ स्तुत्वा नत्वा बलिं बली इति ङ आग्नेये तु कर्मकारानिति ख दक्षिणे भृत्यधूर्तानामिति छ नटानां वाह्लिकादीनामिति ख , ज च परिकर्मण इति छ , ज च उत्तरे दण्डनाथांश् च नायकद्विजसङ्कुलान्
ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾಮಾತ್ಯರು, ಕೋಷಪಾಲರು (ಖಜಾನೆ ರಕ್ಷಕರು) ಮತ್ತು ಕಾರುಕರು (ಕಾರಿಗರು) ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ದೇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಬಲಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಕಾರರು (ಶಿಲ್ಪಿ/ಕಾರ್ಮಿಕ) ಇರಬೇಕು; ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಭೃತ್ಯರು ಮತ್ತು ಧೂರ್ತರು, ನಟರು ಹಾಗೂ ವಾಹ್ಲಿಕಾದಿ ಜನರು, ಹಾಗೆಯೇ ಸೇವಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪರಿಕರ್ಮಣರು ಇರಬೇಕು. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ದಂಡನಾಥರು (ದಂಡ-ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿಗಳು), ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 12
पूर्वतः क्षत्रियान् दक्षे वैश्याञ्छून्द्रांश् च पश्चिमे दिक्षु वैद्यान् वाजिनश् च बलानि च चतुर्दिशं
ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವೈಶ್ಯರನ್ನು, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು. ಇತರ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಅಶ್ವಾರೋಹಿ ದಳವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ನಾಲ್ಕೂ ಕಡೆ ಬಲಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬೇಕು.
Verse 13
पूर्वेण चरलिङ्ग्यादीञ्छ्मशानादीनि दक्षिणे पश्चिमे गोधनाद्यञ्च कृषिकर्तॄंस्तथोत्तरे
ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಚರಲಿಂಗಿ ಮೊದಲಾದ ಸಂಚಾರಿ ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಶ್ಮಶಾನಾದಿ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಗೋಧನಾದಿ (ಪಶುಧನ-ಆವರಣ)ವನ್ನು, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರ್ತೃಗಳನ್ನು (ರೈತರನ್ನು) ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 14
न्यसेन्म्लेच्छांश् च कोणेषु ग्रामादिषु तथा स्मृतिं श्रियं वैश्रवणं द्वारि पूर्वे तौ पश्यतां श्रियं
ಗ್ರಾಮಾದಿಗಳ ಕೋಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಲೇಚ್ಛರನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಪೂರ್ವದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತಿ, ಶ್ರೀ ಮತ್ತು ವೈಶ್ರವಣ (ಕುಬೇರ)ರನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು; ಅವರನ್ನು ನೋಡುವವರು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 15
देवादीनां पश्चिमतः पूर्वास्यानि गृहाणि हि पूर्वतः पश्चिमास्यानि दक्षिणे चोत्तराननान्
ದೇವತೆಗಳ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಗೃಹಗಳು ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿರಬೇಕು; ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಮುಖವಾಗಿರಬೇಕು; ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಮುಖ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 16
नाकेशविष्ण्वादिधामानि रक्षार्थं नगरस्य च निर्दैवतन्तु नगरग्रामदुर्गगृहादिकं
ನಗರರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾಕೇಶ (ಇಂದ್ರ), ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳ ಧಾಮ/ಆಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಅಧಿದೇವತೆ ಇಲ್ಲದ ನಗರ, ಗ್ರಾಮ, ದುರ್ಗ, ಗೃಹ ಇತ್ಯಾದಿ ‘ದೈವ ರಕ್ಷಣೆ’ಯಿಲ್ಲದವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 17
भुज्यते तत् पिशाचाद्यै रोगाद्यैः परिभूयते नगरादि सदैवं हि जयदं भुक्तिमुक्तिदं
ಆ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಗೃಹವು ಪಿಶಾಚಾದಿಗಳಿಂದ ‘ಭಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ’ ಆಗಿ, ರೋಗಾದಿ ಉಪದ್ರವಗಳಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಗರಾದಿ ಸಮ್ಯಕ್ ದೈವ ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದರೆ ಅದು ಸದಾ ಜಯಪ್ರದವಾಗಿ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ।
Verse 18
पूर्वायां श्रीगृहं प्रोक्तमाग्नेय्यां वै महानसं शनयं दक्षिणस्यान्तु नैरृत्यामायुधाश्रयं
ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಗೃಹ (ಮಂಗಳಕಕ್ಷ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆಗ್ನೇಯ ಕೋಣದಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಮನೆ; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಕೋಣೆ/ಭಂಡಾರ; ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಯುಧಾಶ್ರಯ, ಅಂದರೆ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ ಇರಬೇಕು।
Verse 19
भोजनं पश्चिमायान्तु वायव्यां धान्यसङ्ग्रहः उत्तरे द्रव्यसंस्थानमैशान्यां देवतागृहं
ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಭೋಜನಸ್ಥಳವನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು; ವಾಯವ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯಸಂಗ್ರಹ; ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯ/ಧನಸಂಸ್ಥಾನ; ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ದೇವತಾಗೃಹ/ಮಂದಿರ ಇರಬೇಕು।
Verse 20
चतुःशालं त्रिशालं वा द्विशालं चैकशालकं चतुःशालगृहाणान्तु शालालिन्दकभेदतः
ಮನೆ ಚತುಃಶಾಲ, ತ್ರಿಶಾಲ, ದ್ವಿಶಾಲ ಅಥವಾ ಏಕಶಾಲ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಚತುಃಶಾಲ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಅಲಿಂದ (ವರಾಂಡಾ/ಪೋರ್ಟಿಕೊ) ಭೇದಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಉಪಪ್ರಕಾರಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 21
इ इति ग पूर्वत इति ख दक्षिणे चोत्तरेण चेति ख , ग , घ च नगरस्य हीति ख , छ च रोगाद्यैर् अभिभूयते इति ज दक्षिणायां त्विति ग , घ , झ च देवतालयमिति झ शालालिन्दप्रभेदत इति क शतद्वयन्तु जायन्ते पञ्चाशत् पञ्च तेष्वपि त्रिशालानि तु चत्वारि द्विशालानि तु पञ्चधा
ಶಾಲಾ ಮತ್ತು ಅಲಿಂದ (ವರಾಂಡಾ) ಭೇದಗಳಿಂದ ಎರಡು ನೂರು ವಿಧಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಇನ್ನೂ ಐವತ್ತೈದು ವಿಧಗಳೂ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶಾಲ ನಾಲ್ಕು ವಿಧ, ದ್ವಿಶಾಲ ಐದು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 22
एकशालानि चत्वारि एकालिन्दानि वच्मि च अष्टाविंशदलिन्दानि गृहाणि नगराणि च
ನಾನು ಏಕಶಾಲಾ (ಒಂದು ಮಂಡಪ/ಕಕ್ಷ) ಗೃಹಗಳ ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಏಕ-ಆಲಿಂದ ವಿಧವನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇನ್ನೂ ಗೃಹಗಳಿಗೂ ನಗರಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ದಲಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।
Verse 23
चतुर्भिः सप्रभिश् चैव पञ्चपञ्चाशदेव तु षडलिन्दानि विंशैव अष्टाभिर्विंश एव हि
ನಾಲ್ಕು (ಮಾತ್ರೆ/ಅಕ್ಷರ-ಗಣ)ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಏಳು ‘ಪ್ರಭಾ’ಗಳೊಡನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಐವತ್ತೈದು (ವಿನ್ಯಾಸ)ಗಳೂ ಇವೆ; ಆರು ಆಲಿಂದಗಳಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು (ಪ್ರಕಾರ), ಎಂಟು ಆಲಿಂದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತೇ।
Verse 24
अष्टालिन्दं भवेदेवं नगरादौ गृहाणि हि
ಹೀಗೆ ನಗರ-ವಿನ್ಯಾಸದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟ-ಆಲಿಂದ (ಎಂಟು ಭಾಗದ ವರಾಂಡಾ/ಪ್ರವೇಶ ವಿನ್ಯಾಸ) ಪ್ರಕಾರವೇ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು।
Frequently Asked Questions
Directional planning using a 30-pada vāstu-maṇḍala: fixed gate sectors (east–Sūrya, south–Gandharva, west–Varuṇa, north–Saumya), gate sizing for elephant passage, and avoidance of defective gate shapes; plus systematic zoning of occupations and civic functions by quarter.
By making civic space a ritualized, deity-protected field: devārcana and bali sacralize the settlement, while installing shrines and aligning functions by direction reduces afflictions and supports dharma—so prosperity and security (bhukti) become supports for devotion and liberation (mukti).