Adhyaya 103

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे ध्वजारोहणादिविधिर्नाम द्व्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ त्र्यधिकशततमो ऽध्यायः जीर्णोद्धारः ईश्वर उवाच जीर्णादीनाञ्च लिङ्गानामुद्धारं विधिना वदे लक्ष्मोज्झितञ्च भग्नञ्च स्थूलं वज्रहतं तथा

ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ “ಧ್ವಜಾರೋಹಣಾದಿ ವಿಧಿ” ಎಂಬ ೧೦೨ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ೧೦೩ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ “ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ” ಆರಂಭ. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಜೀರ್ಣಾದಿ ದೋಷಯುಕ್ತ ಲಿಂಗಗಳ ಉದ್ಧಾರದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಲಕ್ಷ್ಮೀಹೀನ, ಭಗ್ನ, ಅತಿಸ್ಥೂಲ ಅಥವಾ ವಜ್ರಾಹತವಾದ ಲಿಂಗಗಳು.

Verse 2

संपुटं स्फुटितं व्यङ्गं लिङ्गमित्येवमादिकं इत्यादिदुष्टलिङ्गानां योज्या पिण्डी तथा वृषः

ಸಂಪುಟಿತ (ಆವೃತ), ಸ್ಫುಟಿತ (ಬಿರುಕುಬಿದ್ದ), ವ್ಯಂಗ (ವಿಕೃತ/ದೋಷಯುಕ್ತ) ಲಿಂಗ ಇತ್ಯಾದಿ ದೋಷಗಳಿರುವ ಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡಿ (ಆಧಾರಪೀಠ) ಹಾಗೂ ವೃಷ (ನಂದಿ) ಯನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಬೇಕು.

Verse 3

चालितञ्चलितं लिङ्गमत्यर्थं विषमस्थितं दिड्मूढं पातितं लिङ्गं मध्यस्थं पतितं तथा

ಚಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಅಸ್ಥಿರವಾದ ಲಿಂಗ; ಅತ್ಯಂತ ಅಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು; ವಿಷಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದದ್ದು; ದಿಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತು ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿರುವುದು; ಬಿದ್ದ ಲಿಂಗ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೂ ಉರುಳಿದದ್ದು—ಇವೆಲ್ಲ ದೋಷಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣನೆ.

Verse 4

एवंविधञ्च संस्थाप्य निर्ब्रणञ्च भवेद्यदि नद्यादिकप्रवाहेन तदपाक्रियते यदि

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ ಅದು ಬಿರುಕು/ಗಾಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಆಗಿ, ನದಿ ಮುಂತಾದ ಹರಿವಿನಿಂದ ಆ ದೋಷ ಅಥವಾ ಅಶುದ್ಧಿ ತೊಲಗಿಹೋದರೆ, ಸ್ಥಾಪನೆ ಶುದ್ಧವೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.

Verse 5

ततो ऽन्यत्रापि संस्थाप्य विधिदृष्टेन कर्मणा न्यूनादिदोषनाशार्थं कृत्वेति झ न्यूनादिदोषनाशाय हुत्वेति घ , ज च कर्तर्भोगवत इति ख , छ च त्याज्या पिण्डीति घ निम्नमित्यर्थमिति ज सन्त्याज्यमिति झ सुस्थितं दुस्थितं वापि शिवलिङ्गं न चालयेत्

ನಂತರ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಕರ್ಮದಂತೆ ಅದನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೂ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನ್ಯೂನತೆ ಮುಂತಾದ ದೋಷನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಶಿವಲಿಂಗ ಸುಸ್ಥಿತವಾಗಿರಲಿ ದುಸ್ಥಿತವಾಗಿರಲಿ—ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಚಲಿಸಬಾರದು.

Verse 6

शतेन स्थापनं कुर्यात् सहस्रेण तु चालनं पूजादिभिश् च संयुक्तं जीर्णाद्यमपि सुस्थितं

ಶತ (ನಿಯತ ವ್ಯಯ/ದಕ್ಷಿಣೆ)ದಿಂದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಸಹಸ್ರದಿಂದ ಪ್ರತಿಮೆ/ರಚನೆಯ ಚಲನ (ಸ್ಥಾನಾಂತರ) ಮಾಡಬೇಕು. ಪೂಜಾದಿ ವಿಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾದರೆ ಜೀರ್ಣಾದಿಯೂ ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 7

याम्ये मण्डपमीशे वा प्रत्यग्द्वारैकतोरणं विधाय द्वारपूजादि स्थण्डिले मन्त्रपूजनं

ಯಾಮ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ—ಅಥವಾ ಐಶಾನ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ—ಮಂಡಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ತೋರಣವನ್ನು ಮಾಡಿ, ದ್ವಾರಪೂಜಾದಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಂಡಿಲದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 8

मन्त्रान् सन्तर्प्य सम्पूज्य वास्तुदेवातुं पूर्ववत् दिग्बलिं च वहिर्दत्वा समाचम्य स्वयं गुरुः

ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂತರ್ಪಿಸಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಿ, ಪೂರ್ವವತ್ ವಾಸ್ತು-ದೇವತೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಹೊರಗೆ ದಿಗ್ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಗುರು ಸ್ವತಃ (ವಿಧಿಯನ್ನು) ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು.

Verse 9

ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु शम्भुं विज्ञापयेत्ततः दुष्टलिङ्गमिदं शंभोः शान्तिरुद्धारणस्य चेत्

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ ನಂತರ ಶಂಭುವಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾಪಿಸಬೇಕು— “ಹೇ ಶಂಭೋ! ಈ ಲಿಂಗವು ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ; ಶಾಂತಿ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ, ಅದು ಉದ್ದಾರಣ (ತೆಗೆದು) ಮತ್ತು ಪುನಃಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಆಗಬೇಕು.”

Verse 10

रुसिस्तवादिविधिना अधितिष्ठस्व मां शिव एवं विज्ञाप्य देवेशं शान्तिहोमं समाचरेत्

“ಆವಾಹನ ಮತ್ತು ಸ್ತವವಿಧಿಯಂತೆ— ‘ಹೇ ಶಿವ, ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮಾಡು (ಈ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಿಸು)’”— ಎಂದು ದೇವೇಶನಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ಶಾಂತಿಹೋಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 11

मध्वाज्यक्षीरदूर्वाभिर्मूलेनाष्टाधिकं शतं ततो लिङ्गं च संस्थाप्य पूजयेत् स्थिण्डिले तथा

ಜೇನು, ತುಪ್ಪ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ದೂರ್ವಾ—ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೂಲದೊಂದಿಗೆ—ನೂರ ಎಂಟು ಬಾರಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಿಣ್ಡಿಲ (ವೇದಿ-ಮಂಚ) ಮೇಲೆ ಹಾಗೆಯೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 12

ॐ व्यापकेश्वरायेति नाट्यन्तं शिववादिना अकेश्वरायेति तत्त्वेनाभ्यन्तरादिने इति ख ॐ व्यापकेश्वरायेति नात्यन्तशिववाचिनेति घ ॐ व्यापकेश्वरायेति तत्त्वेनात्यन्तवादिने इति छ ॐ व्यापकं हृदयेश्वराय नमः ॐ व्यापकेश्वराय शिरसे नमः इत्य् आद्यङ्गमन्त्राः ततस्तत्राश्रितं तत्त्वं श्रावयेदस्त्रमस्ततः

“ಓಂ ವ್ಯಾಪಕೇಶ್ವರಾಯ” ಎಂದು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಪಾಠಾಂತರಗಳೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—“ನಾತ್ಯಂತಶಿವವಾದಿನೇ”, “ನಾಟ್ಯಂತಶಿವವಾಚಿನೇ”, “ತತ್ತ್ವೇನಾತ್ಯಂತವಾದಿನೇ”. ನಂತರ ಆದ್ಯ ಅಂಗಮಂತ್ರಗಳು—“ಓಂ ವ್ಯಾಪಕಂ ಹೃದಯೇಶ್ವರಾಯ ನಮಃ”, “ಓಂ ವ್ಯಾಪಕೇಶ್ವರಾಯ ಶಿರಸೇ ನಮಃ”. ಆಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಿತ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಶ್ರಾವ್ಯ/ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು.

Verse 13

सत्त्वः कोपीह यः कोपिलिङ्गमाश्रित्य तिष्ठति लिङ्गन्त्यक्त्वा शिवाज्ञाभिर्यत्रेष्टं तत्र गच्छतु

ಇಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಂಡು ಕೋಪ-ಲಿಂಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಿಂತಿರುವವನು, ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಿವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ತಾನು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿ.

Verse 14

विद्याविद्येश्वरैर् युक्तः स भवोत्र भविष्यति सहस्रं प्रतिभागे च ततः पाशुपताणुना

ವಿದ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅವಿದ್ಯಾ (ಗೂಢವಿದ್ಯೆ) ಯ ಈಶ್ವರರೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾದವನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಭವ (ಶಿವ)ನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಗುಣ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಪಾಶುಪತ ‘ಅಣು’ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬೀಜ-ತತ್ತ್ವ) ಮೂಲಕ.

Verse 15

हुत्वा शान्त्यम्बुना प्रोक्ष्य स्पृष्ट्वा कुशैर् जपेत्ततः दत्वार्घं च विलोमेन तत्त्वतत्त्वाधिपांस् तथा

ಹೋಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಶಾಂತಿಜಲದಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಮಾಡಬೇಕು; ನಂತರ ಕುಶದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಜಪಿಸಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ ವಿಲೋಮ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಅರ್ಘ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತತ್ತ್ವದ ಅಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 16

अष्टमूर्तीश्वरान् लिङ्ग पिण्डिकासंस्थितान् गुरुः विसृज्य स्वर्णपाशेन वृषस्कन्धस्थया तथा

ಆಚಾರ್ಯನು ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಪಿಂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತೀಶ್ವರರನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಿ, ನಂತರ ಸ್ವರ್ಣಪಾಶದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅದನ್ನೂ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ವೃಷಭದ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಇಡಬೇಕು।

Verse 17

रज्वा वध्वा तया नीत्वा शिवमन्तं गृणन् जनैः तज्जले निक्षिपेन् मन्त्री पुष्ठ्यर्थं जुहुयाच्छतं

ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಅದೇ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕರೆದೊಯ್ದು, ಜನರು ಶಿವಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಮಂತ್ರಿಯು ಅದನ್ನು ಆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಪುಷ್ಟ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನೂರು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು।

Verse 18

तृप्तये दिक्पतीनाञ्च वास्तुशुद्धौ शतं शतं रक्षां विधाय तद्धाम्नि महापाशुपता ततः

ದಿಕ್ಪತಿಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶುದ್ಧಿ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಹ, ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನೂರು ನೂರು ಬಾರಿ ರಕ್ಷಾವಿಧಾನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ನಂತರ ಅದೇ ಪವಿತ್ರ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಾಶುಪತ (ಶೈವ ವಿಧಿ/ಮಂತ್ರ)ವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು।

Verse 19

लिङ्गमन्यत्ततस्तत्र विधिवत् स्थापयेद् गुरुः असुरैर् मुनिभिर्गोत्रस्तन्त्रविद्भिः प्रतिष्ठितं

ನಂತರ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು—ಅದು ಅಸುರರು, ಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಗೋತ್ರ-ತಂತ್ರವಿಧಿ ತಿಳಿದವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದದ್ದಾಗಿರಬೇಕು।

Verse 20

प्रभुरत्रेति ख , छ च पाशुपतात्मनेति ख , ग , छ च दर्भैर् जपेत्तत इति ङ मूर्तिमूर्तीश्वरान् लिङ्गे इति ख , घ , ङ , छ च वास्तुमध्ये घ तत्त्वविद्भिरिति ख , घ , छ , ज च जीर्णं वाप्यथवा भग्नं विधिनापि नचालयेत् एष एव विधिः कार्योजीर्णधामसमुद्धृतौ

ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಧಾಮ/ದೇವಾಲಯ ಜೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಭಗ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಧಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬಾರದು. ಜೀರ್ಣಧಾಮದ ಉದ್ಧಾರ/ಪುನರುತ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಏಕೈಕ ವಿಧಿ.

Verse 21

खड्गे मन्त्रगणं न्यस्य कारयेत् मन्दिरान्तरं सङ्कोचे मरणं प्रोक्तं विस्तारो तु धनक्षयः

ಖಡ್ಗದ ಮೇಲೆ ಮಂತ್ರಗಣದ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಂದಿರದ ಒಳಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಅತಿಸಂಕೋಚದಿಂದ ಮರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅತಿವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ಧನಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.