
Chapter 244 — चामरादिलक्षणम् / आयुधलक्षणादि (Characteristics of the Fly-whisk and Related Royal Emblems; Weapon Characteristics)
ಅಗ್ನಿದೇವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅವಲೋಕನದಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಚಾಮರ ಮತ್ತು ಛತ್ರದ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಭಾ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಧನುರ್ವೇದ ಶೈಲಿಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳು—ದಂಡ/ಸಂಧಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಆಸನ-ಸಿಂಹಾಸನದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಧನುಸ್ಸಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ನಿಯಮಗಳು (ವಸ್ತು, ಅನುಪಾತ, ತಪ್ಪಿಸಬೇಕಾದ ದೋಷಗಳು, ತಂತಿ ಕಟ್ಟುವಿಕೆ, ಕೊಂಬು-ತುದಿ ಆಕಾರ)—ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ರಾಜಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಷೇಕಗಳಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸು-ಬಾಣಗಳ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ಉಪಯೋಗವಲ್ಲ, ಪವಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೂ ಪಾತ್ರವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಲೋಹದ ದೈತ್ಯ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಂದಕ ಖಡ್ಗಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ, ಹತದೇಹಗಳ ಲೋಹರೂಪಾಂತರ ಎಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಾರಣಕಥೆ ಲೋಹವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ದೈವ ಮೂಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಖಡ್ಗ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಾನದಂಡಗಳು—ಉದ್ದದ ವಿಧಗಳು, ಮಧುರ ನಾದ, ಬ್ಲೇಡ್ ಆಕಾರದ ಆದರ್ಶ—ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಿ/ಶಿಸ್ತಿನ ನಿಷೇಧಗಳು (ರಾತ್ರಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ನೋಡುವುದು, ಬೆಲೆ ಮಾತುಕತೆ) ಹೇಳಿ ನೀತಿ, ಶಕುನ, ರಾಜ್ಯಧರ್ಮವನ್ನು ಒಂದೇ ಕೈಪಿಡಿಯಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे स्त्रीलक्षणं नाम त्रिचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुश् चत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः चामरादिलक्षणम् अग्निर् उवाच चामरो रुक्मादण्डो ऽग्र्यः छत्रं राज्ञः प्रशस्यते हंसपक्षैर् विरचितं मयूरस्य शुकस्य च
ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ತ್ರೀಲಕ್ಷಣಂ’ ಎಂಬ 243ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ 244ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಚಾಮರಾದಿಲಕ್ಷಣಂ’ ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದರು—ರುಕ್ಮದಂಡ (ಸುವರ್ಣದಂಡ) ಹೊಂದಿದ ಚಾಮರವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ರಾಜನಿಗೆ ಛತ್ರವು ಪ್ರಶಂಸನೀಯ, ಅದು ಹಂಸಪಕ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಮಯೂರ ಮತ್ತು ಶುಕ (ಗಿಳಿ) ಪಿಂಚಗಳಿಂದಲೂ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
Verse 2
पक्षैर् वाथ बलाकाया न कार्यं मिश्रपक्षकैः न शथेति छ जठरमित्यादिः, ततो गुणा इत्य् अन्तः पाठः घ , ञ , पुस्तकद्वये नास्ति चतुरस्यं ब्राह्मणस्य वृत्तं राज्ञश् च शुक्लकं
ಬಲಾಕಾ (ಕೊಕ್ಕರೆ/ಸಾರಸ) ಪಕ್ಷದ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದಲೇ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು; ಮಿಶ್ರ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು. ಕೆಲವು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ನ ಶಥೇತಿ… ಜಠರಮಿತ್ಯಾದಿ’ ಎಂಬ ಪಾಠಭೇದಗಳಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡು ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಃಪಾಠ ‘ತತೋ ಗುಣಾಃ’ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಚತುರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮತ್ತು ರಾಜನ ವೃತ್ತ/ಆಚರಣ ಕುರಿತು ‘ಶುಕ್ಲಕ’ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 3
त्रिचतुःपञ्चषट्सप्ताष्टपर्वश् च दण्डकः भद्रासनं क्षीरवृक्षैः पञ्चाशदङ्गुलोच्छ्रयैः
ದಂಡಕ (ದಂಡ) ಮೂರು, ನಾಲ್ಕು, ಐದು, ಆರು, ಏಳು ಅಥವಾ ಎಂಟು ಪರ್ವಗಳು (ಗಂಟುಗಳು)ಳ್ಳದಾಗಿರಬೇಕು. ಭದ್ರಾಸನವನ್ನು ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಗಳ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿ, ಎತ್ತರವು ಐವತ್ತು ಅಂಗುಲವಾಗಿರಲಿ.
Verse 4
विस्तारेण त्रिहस्तं स्यात् सुवर्णाद्यैश् च चित्रितं धनुर्द्रव्यत्रयं लोहं शृङ्गं दारु द्विजोत्तम
ಪೂರ್ಣ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ (ಧನುಸ್ಸು) ಮೂರು ಹಸ್ತ ಉದ್ದವಾಗಿರಲಿ; ಸ್ವರ್ಣಾದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಚಿತ್ರಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ಧನುಸ್ಸಿನ ಮೂರು ದ್ರವ್ಯಗಳು—ಲೋಹ, ಶೃಂಗ ಮತ್ತು ದಾರು (ಮರ).
Verse 5
ज्याद्रव्यत्रितयञ्चैव वंशभङ्गत्वचस् तथा दारुचापप्रमाणन्तु श्रेष्ठं हस्तचतुष्टयं
ಜ್ಯಾ (ನಾರು)ಗೆ ಮೂರು ದ್ರವ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಬಿದಿರಿನ ಚೀರು/ತ್ವಚೆ (ಬಂಧನ-ಬಲಪಡಿಸಲು) ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮರದ ಧನುಸ್ಸಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣ ನಾಲ್ಕು ಹಸ್ತ.
Verse 6
तदेव समहीनन्तु प्रोक्तं मध्यकनीयसि मुष्टिग्राहनिमित्तानि मध्ये द्रव्याणि कारयेत्
ಅದೇ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಠ ಬಲದ ಪ್ರತಿದ್ವಂದ್ವಿಗೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮುಷ್ಟಿಗ್ರಾಹ (ಹಿಡಿದು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು)ಗಾಗಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.
Verse 7
स्वल्पकोटिस्त्वचा शृङ्गं शार्ङ्गलोहमये द्विज कामिनीभ्रूलताकारा कोटिः कार्या सुसंयुता
ಓ ದ್ವಿಜ, ಶೃಂಗದ ಕೋಟಿ (ಮುನೆ) ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿರಿಸಿ ಚರ್ಮದಿಂದ ಮುಚ್ಚಬೇಕು. ಶಾರ್ಙ್ಗ-ಲೋಹಮಯ ಧನುಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೋಟಿಯನ್ನು ಸುಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಕಾಮಿನಿಯ ಭ್ರೂಲತೆಯಂತೆ ಲತಾಕಾರವಾಗಿರಿಸಬೇಕು.
Verse 8
पृथग्वा विप्र मिश्रं वा लौहं शार्ङ्गन्तु कारयेत् शार्ङ्गं समुचितं कार्यं रुक्मविन्दुविभूषितं
ಕೇವಲ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ವಿಪ್ರ-ಧಾತು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದಲೋ ಶಾರ್ಙ್ಗ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಅದು ಸಮುಚಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡು, ಸ್ವರ್ಣಬಿಂದು-ಜಡಿತ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತವಾಗಿರಲಿ.
Verse 9
कुटिलं स्फुटितञ्चापं सच्छिद्रञ्च न शस्यते सुवर्णं रजतं ताम्रं कृष्णायो धनुषि स्मृतं
ವಕ್ರವಾದ, ಬಿರುಕು ಬಿದ್ದ ಅಥವಾ ರಂಧ್ರಯುಕ್ತ ಧನುಸ್ಸು ಶ್ಲಾಘನೀಯವಲ್ಲ. ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣ, ರಜತ, ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾಯಸ್ (ಕಪ್ಪು ಕಬ್ಬಿಣ) ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 10
माहिषं शारभं शार्ङ्गं रौहिषं वा धनुःशुभं चन्दनं वेतसं सालं धावलङ्ककुभन्तरुः
ಉತ್ತಮ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಮಾಹಿಷ, ಶಾರಭ, ಶಾರ್ಙ್ಗ ಅಥವಾ ರೌಹಿಷ ಮರವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಚಂದನ, ವೇತಸ, ಸಾಲ, ಧಾವಲ, ಲಙ್ಕಕ ಮತ್ತು ಕುಭಂತ ಎಂಬ ವೃಕ್ಷಗಳೂ ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 11
सर्वश्रेष्ठं धनुर्वंशैर् गृहीतैः शरदि श्रितैः पूजयेत्तु धनुः खड्गमन्त्रैस्त्रैलोक्यमोहनैः
ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ವಂಶ/ಬಿದಿರುಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುರ್ಧಂಡಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮೋಹನವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಖಡ್ಗಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 12
अयसश्चाथ वंशस्य शरस्याप्यशरस्य च ऋत्विजो हेमवार्णाभाः स्नायुश्लिष्टाः सुपत्रकाः
ಭಾಗಗಳು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದಲೂ ವಂಶ/ಬಿದಿರಿನಿಂದಲೂ ಮಾಡಬಹುದು; ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಣ ಮತ್ತು ಅಬಾಣ (ಬಾಣವಲ್ಲದ ಬೋಲ್ಟ್/ಡಾರ್ಟ್) ಕುರಿತೂ ವಿಧಿ ಇದೆ. ಸ್ನಾಯುಬಂಧಗಳು ದೃಢವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡು, ಸ್ವರ್ಣವರ್ಣದ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವುಗಳಾಗಿ, ಉತ್ತಮ ರೆಕ್ಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರಬೇಕು.
Verse 13
चतुरस्रमित्यादिः, पञ्चाशदङ्गुलोच्छ्रयैर् इत्यन्तः पाठः जपुस्तके नास्ति द्विहस्तमिति ट पूजयेत्तद्धनुरिति ग , घ , ञ च रुक्मपुङ्खाः सुपङ्कास्ते तैलधौताः सुवर्णकाः यात्रायामभिषेकादौ यजेद्वाणधनुर्मुखान्
“ಚತುರಸ್ರಂ” ಎಂದು ಆರಂಭಿಸಿ “ಐವತ್ತು ಅಂಗುಲ ಎತ್ತರ” ಎಂದು ಅಂತ್ಯವಾಗುವ ಪಾಠ ಜಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಇನ್ನೊಂದು ಪಾಠದಲ್ಲಿ “ಎರಡು ಕೈ” ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಇದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ (ಗ, ಘ, ಞ) “ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು” ಎಂದು ಓದುತ್ತಾರೆ. ಬಾಣಗಳು ಸ್ವರ್ಣ-ಪುಂಖಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸುಸಂಯೋಜಿತ, ಮೃದುವಾದ, ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಸ್ವರ್ಣಾಭವಾಗಿವೆ; ಯಾತ್ರೆ, ಅಭಿಷೇಕಾದಿ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಣ, ಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಧನುಸ್ಸಿನ ಮುಖ/ನಾಕ್ ಅನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 14
सपताकास्त्रसङ्ग्राहसांवत्सरकरान्नृपः ब्रह्मा वै मेरुशिखरे स्वर्गगङ्गातटे ऽयजत्
ಓ ನೃಪ, ‘ಸಪತಾಕಾ’ ಎಂಬ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ವರ್ಷವನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೇರೂಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಸ್ವರ್ಗಗಂಗೆಯ ತಟದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು।
Verse 15
लौहदैत्यं स ददृशे विध्नं यज्ञे तु चिन्तयन् तस्य चिन्तयतो वह्नेः पुरुषो ऽभूद्वली महान्
ಯಜ್ಞದ ವಿಘ್ನವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನು ‘ಲೌಹದೈತ್ಯ’ ಎಂಬ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ಕಂಡನು; ಹಾಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠನಾದ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು।
Verse 16
ववन्दे ऽजञ्च तन्देवा अभ्यनन्दन्त हर्षिताः तस्मात्स नन्दकः कड्गो देवोक्तो हरिरग्रहीत्
ಅವನು ಅಜ (ಅಜನ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮ)ನಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು; ದೇವರುಗಳು ಹರ್ಷಿತರಾಗಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವರುಗಳು ‘ನಂದಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಿದ ಆ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಗ್ರಹಿಸಿದನು।
Verse 17
तं जग्राह शनैर् देवो विकोषः सो ऽभ्यपद्यत खड्गो नीलो रत्नमुष्टिस्ततो ऽभूच्छतबाहुकः
ದೇವನು ಅದನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿದನು; ಕವಚದಿಂದ ಎಳೆದು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು. ಖಡ್ಗವು ನೀಲವರ್ಣವಾಗಿ, ರತ್ನಜಡಿತ ಹಿಡಿತವಿತ್ತು; ನಂತರ ಅವನು ‘ಶತಬಾಹುಕ’—ನೂರು ಭುಜಗಳವನು—ಎಂದು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು।
Verse 18
दैत्यः स गदया देवान् द्रावयामास वै रणे विष्णुना खड्गच्छिन्नानि दैत्यगात्राणि भूतले
ಆ ದೈತ್ಯನು ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಓಡಿಸಿದನು; ಆದರೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಛಿನ್ನವಾದ ದೈತ್ಯಾಂಗಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು।
Verse 19
पतितानि तु संस्पर्शान्नन्दकस्य च तानि हि लोहभूतानि सर्वाणि हत्वा तस्मै हरिर्वरं
ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಅವೆಲ್ಲವೂ ನಂದಕದ ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಕಬ್ಬಿಣರೂಪವಾದವು; ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಹರಿಸಿ ಹರಿ ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು।
Verse 20
ददौ पवित्रमङ्गन्ते आयुधाय भवेद्भुवि हरिप्रसादाद् ब्रह्मापि विना विघ्नं हरिं प्रभुं
ಅವನು ‘ಪವಿತ್ರ’ವನ್ನು ನೀಡಿದನು—ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಬೇಕಾದ ರಕ್ಷಾಸೂತ್ರ/ತಾಯಿತ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ರಕ್ಷಣೋಪಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹರಿಯ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ವಿಘ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಹರಿಯೇ ಪ್ರಭು।
Verse 21
पूजयामास यज्ञेन वक्ष्ये ऽथो खड्गलक्षणं खटीखट्टरजाता ये दशनीयास्तुते स्मृताः
ಅವನು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಅದನ್ನು/ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು. ಈಗ ನಾನು ಖಡ್ಗದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಖಟೀ ಮತ್ತು ಖಟ್ಟರ ಲೋಹಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಖಡ್ಗಗಳು, ಓ ಸ್ತುತ್ಯ, ‘ದಶನೀಯ’ ಅಂದರೆ ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 22
कायच्छिदस्त्वाषिकाः स्युर्दृढाः सूर्पारकोद्भवाः तीक्ष्णाश्छेदसहा वङ्गास्तीक्ष्णाःस्युश्चाङ्गदेशजाः
ಸೂರ್ಪಾರಕದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಆಷಿಕಾ (ಧಾರೆಗಳು) ದೃಢವಾಗಿದ್ದು ದೇಹಛೇದನಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಂಗದೇಶದ ಧಾರೆಗಳು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಛೇದನದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತವೆ; ಅಂಗದೇಶದ ಧಾರೆಗಳೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ।
Verse 23
शतार्धमङ्गुलानाञ्च श्रेष्ठं खद्गं प्रकीर्तितं लोहदैत्यमित्यादिः, हर्षिता इत्य् अन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति तस्मात्तु नन्दक इति घ , ञ च महादेव इति ज तदर्धं मध्यमं ज्ञेयं ततो हीनं न धारयेत्
ಶತಾರ್ಧ ಅಂಗುಲ (ಶತಾರ್ಧಮಙ್ಗುಲ) ಉದ್ದದ ಖಡ್ಗವು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪಾಠಭೇದಗಳಿವೆ—‘ಲೋಹದೈತ್ಯಂ’ ಇತ್ಯಾದಿ; ‘ಹರ್ಷಿತಾ’ ಎಂಬ ಪಾಠ ‘ಜ’ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ನಂದಕ’ ಎಂದು, ‘ಜ’ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಮಹಾದೇವ’ ಎಂದು ಇದೆ. ಆ ಪ್ರಮಾಣದ ಅರ್ಧವನ್ನು ‘ಮಧ್ಯಮ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಚಿಕ್ಕ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಧರಿಸಬಾರದು.
Verse 24
दीर्घं सुमधुरं शब्दं युस्य खड्गस्य सत्तम किङ्किणीसदृशन्तस्य धारणं श्रेष्ठमुच्यते
ಹೇ ಸತ್ತಮ! ಯಾವ ಖಡ್ಗದ ಧ್ವನಿ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಮಧುರವಾಗಿ, ಕಿಂಕಿಣಿ (ಚಿಕ್ಕ ಗಂಟೆ) ನಾದದಂತೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೋ—ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವುದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 25
खड्गः पद्मपलाशाग्रो मण्डलाग्रश् च शस्यते करवीरदलाग्राभो घृतगन्धो वियत्प्रभः
ಪದ್ಮಪಲಾಶದ ಅಗ್ರದಂತೆ ಮುನಿಯುಳ್ಳದು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಭಾಗ ಮಂಡಲ (ಚಕ್ರ)ದಂತೆ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿರುವ ಖಡ್ಗವು ಶ್ಲಾಘ್ಯ. ಅದರ ಧಾರೆ ಕರವೀರದ ಎಲೆಯ ಅಗ್ರದಂತೆ, ತುಪ್ಪದ ಸುಗಂಧವಂತಾಗಿ, ಆಕಾಶದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕాంతಿಯುಳ್ಳದು।
Verse 26
समाङ्गुलस्थाः शस्यन्ते व्रणाः खद्गेषु लिङ्गवत् काकोलूकसवर्णाभा विषमास्ते न शोभनाः
ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಸಮಾನ ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಾಯಗಳು ಖಡ್ಗಚಿಹ್ನೆಯಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಶ್ಲಾಘ್ಯವೆಂದು ಎಣೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅಸಮವಾಗಿದ್ದು ಕಾಗೆ ಅಥವಾ ಗೂಬೆ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುವವು ಶುಭಕರವಲ್ಲ।
Verse 27
खड्गे न पश्येद्वदनमुच्छिष्टो न स्पृशेदसिं मूल्यं जातिं न कथयेन्निशि कुर्यान्न शीर्षके
ಖಡ್ಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಖದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ನೋಡಬಾರದು. ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು. ರಾತ್ರಿ ಅದರ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ/ಪ್ರಕಾರ (ಉತ್ಪತ್ತಿ-ಪರಂಪರೆ) ಹೇಳಬಾರದು; ಹಾಗೆಯೇ ಅದನ್ನು ತಲೆಯ ಕಡೆ (ಹಾಸಿಗೆಯ ತಲಭಾಗದಲ್ಲಿ) ಇಡಬಾರದು।
Precise weapon metrics and quality-control: bow materials (metal/horn/wood), recommended woods, defects to reject (crooked/cracked/holed), best wooden bow measure (four hastas), sword best length (150 aṅgulas) with a minimum carry-length threshold, and even ‘sweet ringing’ sound as a diagnostic of excellence.
It sacralizes state power: royal insignia and weapons are treated as Dharma-instruments requiring worship, purity, restraint, and auspicious testing—turning governance and protection into disciplined service aligned with righteous kingship.