Adhyaya 222

Verse 1

आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम एकविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः तान्न हिंस्याद्यदैव तु इति ज सत्यवान् सुव्रतेन चेति घ , ञ च अथ द्वाविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच ग्रामस्याधिपतिं कुर्याद्दशग्रामाधिपं नृपः शतग्रामाधिपञ्चान्यं तथैव विषयेश्वरं

ಆಗ್ನೇಯ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ರಾಜಧರ್ಮ’ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯ (221) ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಪಾಠಚಿಹ್ನಾದಿಗಳು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ನಂತರ ‘ರಾಜಧರ್ಮಾಃ’ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯ (222) ಆರಂಭ. ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನು ಒಂದು ಗ್ರಾಮದ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನು, ಹತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನು, ನೂರು ಗ್ರಾಮಗಳ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷಯ (ಜಿಲ್ಲೆ/ಪ್ರಾಂತ್ಯ)ದೇಶ್ವರನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.

Verse 2

तेषां भोगविभागश् च भवेत् कर्मानुरूपतः नित्यमेव तथा कार्यं तेषाञ्चारैः परीक्षणं

ಅವರ ಭೋಗಭಾಗ ಮತ್ತು ವೇತನವನ್ನು ಅವರ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹಂಚಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಚರರು/ಪರಿಶೀಲಕರು ಅವರ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

Verse 3

ग्रामे दोषान् समुत्पन्नान् ग्रामेशः प्रसमं नयेत् अशक्तो दशपालस्य स तु गत्वा निवेदयेत्

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳು/ಅಪರಾಧಗಳು ಉಂಟಾದರೆ ಗ್ರಾಮೇಶನು ಅವನ್ನು ಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು. ಅವನು ಅಶಕ್ತನಾದರೆ ದಶಪಾಲನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 4

श्रुत्वापि दशपालो ऽपि तत्र युक्तिमुपाचरेत् वित्ताद्याप्नोति राजा वै विषयात्तु सुरक्षितात्

ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆಯೂ ದಶಪಾಲನು ಅಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತಿ/ನೀತಿಯನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜನು ಧನಾದಿಗಳನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಿಷಯ (ಪ್ರಾಂತ್ಯ)ದಿಂದಲೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

धनवान्धर्ममाप्नोति धनवान् काममश्नुते उच्छिद्यन्ते विना ह्य् अर्थैः क्रिया ग्रीष्मे सरिद्यथा

ಧನವಂತನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಧನವಂತನೇ ಕಾಮಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳು ಗ್ರೀಷ್ಮದಲ್ಲಿ ನದಿ ಒಣಗುವಂತೆ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತವೆ.

Verse 6

विशेषो नास्ति लोकेषे पतितस्याधनस्य च पतितान्न तु गृह्णन्ति दरिद्रो न प्रयच्छति

ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪತಿತನಿಗೂ ಧನಹೀನನಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಜನರು ಪತಿತನಿಂದ ಏನನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ದರಿದ್ರನು ದಾನ ನೀಡಲಾರನು.

Verse 7

धनहीनस्य भार्यापि नैका स्यादुपवर्तिनी राष्ट्रपीडाकरो राजा नरके वसते चिरं

ಧನಹೀನನ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಸದಾ ಏಕನಿಷ್ಠ ಸಹಚರಿಣಿಯಾಗಿರದೆ ಇರಬಹುದು; ಹಾಗೆಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಪೀಡಿಸುವ ರಾಜನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ನರಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 8

नित्यं राज्ञा तथा भाव्यं गर्भिणी सहधर्मिणी यहा स्वं सुखमुत्सृज्य गर्भस्य सुखमावहेत्

ರಾಜನು ಸದಾ ಹೀಗಿರಲು ನೋಡಬೇಕು: ಅವನ ಗರ್ಭಿಣಿ ಸಹಧರ್ಮಿಣಿ ತನ್ನ ಸೌಖ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಗರ್ಭಸ್ಥ ಶಿಶುವಿನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಿ.

Verse 9

विना ह्य् अर्थमिति घ , ञ च नैव स्याद्वशवर्तिनीति ख , ट च नैव स्याद्वशवर्तिनीति घ , ज , ञ च सुखमाहरेदिति ज , ट च किं यज्ञैस्तपसा तस्य प्रजा यस्य न रक्षिताः सुरक्षिताः प्रजा यस्य स्वर्गस्तस्य गृहोपमः

ಕೆಲವು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ’ ಎಂದು; ಕೆಲವುಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅವಳು ವಶವર્તಿನಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವೆಡೆ ‘ಸೌಖ್ಯ-ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ತರಲಿ’ ಎಂದು ಓದುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಜೆಗಳು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡದ ರಾಜನಿಗೆ ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಯೋಜನವೇನು? ಆದರೆ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತರಾಗಿರುವ ರಾಜನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವು ತನ್ನ ಮನೆಯಂತೆಯೇ.

Verse 10

अरक्षिताः प्रजा यस्य नरकं तस्य मन्दिरं राजा षड्भागमादत्ते सुकृताद्दुष्कृतादपि

ಯಾವ ರಾಜನ ಪ್ರಜೆಗಳು ರಕ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುತ್ತಾರೋ, ಅವನಿಗೆ ನರಕವೇ ನಿವಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಯ ಪುಣ್ಯದಿಂದಲೂ ಪಾಪದಿಂದಲೂ ಆರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 11

धर्मागमो रक्षणाच्च पापमाप्नोत्यरक्षणात् सुभगा विटभीतेव राजवल्लभतस्करैः

ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಧರ್ಮವು ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ; ರಕ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪಾಪವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ದಲಾಲಿಯ ಭಯದಲ್ಲಿರುವ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ ಸ್ತ್ರೀ ರಾಜನ ಪ್ರಿಯರೂ ಕಳ್ಳರೂ ಬೆದರಿಸುವಂತೆ.

Verse 12

भक्ष्यमाणाः प्रजा रक्ष्याः कायस्थैश् च विशेषतः

ಪೀಡನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ‘ಆಹಾರ’ವಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಯಸ್ಥರು (ರಾಜ್ಯ ಲಿಖಕರು/ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು) ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

Verse 13

रक्षिता तद्भयेभ्यस्तु राज्ञो भवति सा प्रजाअप्_२२२०१२च्दरक्षिता सा भवति तेषामेवेह भोजनं दुष्टसम्मर्दनं कुर्याच्छास्त्रोक्तं करमाददेत्

ಆ ಭಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ರಕ್ಷಿತರಾದರೆ ಅವರು ನಿಜವಾಗಿ ರಾಜನವರಾಗುತ್ತಾರೆ; ರಕ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ದುಷ್ಟರ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ದುಷ್ಟರನ್ನು ದಮನ ಮಾಡಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.

Verse 14

कोषे प्रवेशयेदर्धं नित्यञ्चार्धं द्विजे ददेत् निधिं द्विजोत्तमः प्राप्य गृह्णीयात्सकलं तथा

ಅರ್ಧವನ್ನು ಖಜಾನೆಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಅರ್ಧವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನಿಧಿ (ಧನಸಂಪತ್ತು) ಕಂಡುಹಿಡಿದರೆ ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು.

Verse 15

चतुर्थमष्टमं भागं तथा षोडशमं द्विजः वर्णक्रमेण दद्याच्च निधिं पात्रे तु धर्मतः

ದ್ವಿಜನು ವರ್ಣಕ್ರಮದಂತೆ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಪಾತ್ರನಿಗೆ ನಿಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವಾಗ ಚತುರ್ಥಭಾಗ, ಅಷ್ಟಮಭಾಗ ಹಾಗೂ ಷೋಡಶಭಾಗವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು।

Verse 16

अनृतन्तु वदन् दण्ड्यः सुवित्तस्यांशमष्टमं प्रणष्टस्वामिकमृक्थं राजात्र्यब्दं निधापयेत्

ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವವನು ದಂಡನೀಯನು; ಅವನ ಸಂಪತ್ತಿನ ಅಷ್ಟಮಭಾಗವನ್ನು ದಂಡವಾಗಿ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಸ್ವಾಮಿ ನಷ್ಟವಾದ/ಅಜ್ಞಾತವಾದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ರಾಜನು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಠೇವಣಿಯಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಬೇಕು।

Verse 17

अर्वाक् त्र्यब्दाद्धरेत् स्वामी परेण नृपतिर्हरेत् ममेदमिति यो ब्रूयात् सो ऽर्थयुक्तो यथाविधि

ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮುನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ತಾನೇ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಬಹುದು; ನಂತರ ನೃಪತಿ ವಿಧಿಪ್ರಕಾರ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ/ಮರುಪಡೆಯಿಸಬೇಕು. ‘ಇದು ನನ್ನದು’ ಎನ್ನುವವನು ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಸಮರ್ಥ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಬೇಕು।

Verse 18

सम्पाद्य रूपसङ्ख्यादीन् स्वामी तद् द्रव्यमर्हति सत्प्रजा इति घ , ञ च सुभगा विटभीतेवेत्यादिः, करमाददेदित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति द्विजे ऽर्पयेदिति ञ , ट च अमृतं वदतो ग्राह्यमिति ट बालदायादिकमृक्थं तावद्राजानुपालयेत्

ರೂಪ, ಸಂಖ್ಯೆ ಮೊದಲಾದ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ ಬಳಿಕ ನಿಜವಾದ ಸ್ವಾಮಿ ಆ ದ್ರವ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು. ಬಾಲ ವಾರಸುದಾರರು ಮುಂತಾದವರು ಸಮರ್ಥರಾಗುವವರೆಗೆ ರಾಜನು ಅವರ ವಾರಸತ್ವ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು।

Verse 19

यावत्स्यात्स समावृत्तो यावद्वातीतशैशवः बालपुत्रासु चैवं स्याद्रक्षणं निष्कलासु च

ಅವನು ಸಮಾವರ್ತನ (ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಸಮಾಪ್ತಿ) ಮುಗಿಸುವವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಶೈಶವವನ್ನು ದಾಟುವವರೆಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಇರಬೇಕು. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬಾಲಕನ್ಯೆಯರಿಗೂ, ಹಾಗೂ ಪುರುಷ ಸಂರಕ್ಷಕವಿಲ್ಲದ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೂ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು।

Verse 20

पतिव्रतासु च स्त्रीषु विधबास्वातुरासु च जीवन्तीनान्तु तासां ये संहरेयुः स्ववान्धवाः

ಪತಿವ್ರತಾ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ವಿಧವೆಯರು ಹಾಗೂ ಅಸ್ವಸ್ಥ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವಾಗಲೇ ಅವರ ಸ್ವಬಂಧುಗಳೇ ಅವರ ಧನವನ್ನು ಅಥವಾ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರೆ, ಅವರು ದಂಡನೀಯರು।

Verse 21

ताञ्छिष्याच्चौरदण्डेन धार्मिकः पृथिवीपतिः सामान्यतो हृतञ्चौरैस्तद्वै दद्यात् स्वयं नृपः

ಧಾರ್ಮಿಕ ಭೂಪತಿ ಅವರನ್ನು ಕಳ್ಳರ ದಂಡದಿಂದ ಶಿಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳ್ಳರು ಕಸಿದುಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ರಾಜನು ಸ್ವತಃ ಪೀಡಿತರಿಗೆ ಮರಳಿ ಕೊಡಬೇಕು।

Verse 22

चौररक्षाधिकारिभ्यो राजापि हृतमाप्नुयात् अहृते यो हृतं ब्रूयान्निःसार्यो दण्ड्य एव सः

ಕಳ್ಳರ ರಕ್ಷಣಾ-ನಿಗಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದಲೂ ರಾಜನು ಕದ್ದ ವಸ್ತುವನ್ನು ವಾಪಸು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಕಳ್ಳತನವಾಗದೇ ಇದ್ದರೂ ‘ಕಳ್ಳತನವಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುವವನು ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟು ದಂಡನೀಯನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 23

न तद्राज्ञा प्रदातव्यं गृहे यद् गृहगैर् हृतं स्वराष्ट्रपण्यादादद्याद्राजा विंशतिमं द्विज

ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಮನೆಯೊಳಗೆ ಮನೆಯವರೇ ಕಸಿದುಕೊಂಡ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ರಾಜನು ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬಾರದು. ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸರಕುಗಳಿಂದ ರಾಜನು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು।

Verse 24

शुल्कांशं परदेशाच्च क्षयव्ययप्रकाशकं ज्ञात्वा सङ्कल्पयेच्छुल्कं लाभं वणिग्यथाप्नुयात्

ವಿದೇಶದಿಂದ ಬಂದ ಸರಕುಗಳ ಮೇಲೂ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸುಂಕದ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ, ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ ನ್ಯಾಯವಾದ ಲಾಭ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಸುಂಕವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು।

Verse 25

विंशांशं लाभमादद्याद्दण्डनीयस्ततो ऽन्यथा स्त्रीणां प्रव्रजितानाञ्च तरशुल्कं विवर्जयेत्

ಲಾಭದ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಭಾಗವನ್ನು ರಾಜಸ್ವವಾಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕು; ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದರೆ ದಂಡನೀಯನು. ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವ್ರಜಿತರು (ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು) ಇವರಿಗೆ ತಾರ/ಫೇರಿ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿನಾಯಿತಿ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 26

तरेषु दासदोषेण नष्टं दासांस्तु दापयेत् शूकधान्येषु षड्भागं शिम्बिधान्ये तथाष्टमं

ತಾರ/ದೋಣಿ ದಾಟುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದಾಸ/ಸೇವಕನ ದೋಷದಿಂದ ನಷ್ಟವಾದರೆ, ಆ ದಾಸರಿಂದಲೇ ಪರಿಹಾರ ವಸೂಲಿಸಬೇಕು. ಶೂಕಧಾನ್ಯಗಳಿಗೆ ಷಡ್ಭಾಗ, ಶಿಂಬಿಧಾನ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟಮಭಾಗ (ಬಾಧ್ಯತೆ/ಹಂಚಿಕೆ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 27

राजा वन्यार्थमादद्याद्देशकालानुरूपकं पञ्चषड्भागमादद्याद् राजा पशुहिरण्ययोः

ರಾಜನು ಅರಣ್ಯೋತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ದೇಶ-ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಪಶುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಿರಣ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜನು ಐದನೇ ಅಥವಾ ಆರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು.

Verse 28

गन्धौषधिरसानाञ्च पुष्पमूलफलस्य च बालदायादिकं युक्तमिति ख , ग , घ , ञ च स्त्रीणाञ्चैव द्विजातीनामिति ट पत्रशाकतृणानाञ्च वंशवैणवचर्मणां

ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ಔಷಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ರಸಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಪುಷ್ಪ, ಮೂಲ, ಫಲಗಳು—ಇವು ತೆರಿಗೆಗೆ ಒಳಪಡುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಮಕ್ಕಳ, ದಾಯಾದ (ವಾರಸತ್ವ) ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಬೇಕು; ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ದ್ವಿಜರ ವಿಷಯಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಇನ್ನೂ ಎಲೆಕಾಯಿ/ಸೊಪ್ಪು, ಹುಲ್ಲು, ಬಿದಿರು/ವೇಣು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಮವೂ (ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ) ಸೇರಬೇಕು.

Verse 29

वैदलानाञ्च भाण्डानां सर्वस्याश्ममयस्य च षड्भागमेव चादद्यान् मधुमांसस्य सर्पिषः

ಬಿದಿರು/ಬಾಂಬಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳು, ಪಾತ್ರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೇವಲ ಆರನೇ ಭಾಗವನ್ನೇ ಪಡೆಯಬೇಕು; ಜೇನು, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಿಂದಲೂ ಆರನೇ ಭಾಗವೇ.

Verse 30

म्रियन्नपि न चादद्याद् ब्राह्मणेभ्यस् तथा करं यस्य राज्ञस्तु विषये श्रोत्रियः सीदति क्षुधा

ಸಾಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಅಂಥ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು; ಯಾರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೋತ್ರಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕಂಗೆಡುತ್ತಾನೋ।

Verse 31

तस्य सीदति तद्राष्ट्रं व्याधिदुर्भिक्षतस्करैः श्रुतं वृत्तन्तु विज्ञाय वृत्तिं तस्य प्रकल्पयेत्

ಅವನ ರಾಜ್ಯವು ರೋಗ, ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳರಿಂದ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ನಡೆದ ನಿಜವಾದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿ ತಿಳಿದು, ರಾಜನು ಅವನ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 32

रक्षेच्च सर्वतस्त्वेनं पिता पुत्रमिवौरसं संरक्ष्यमणो राज्ञा यः कुरुते धर्ममन्वहं

ರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು, ತಂದೆ ತನ್ನ ಔರಸ ಪುತ್ರನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ; ರಾಜನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವನು ಪ್ರತಿದಿನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 33

तेनायुर्वर्धते राज्ञो द्रविणं राष्ट्रमेव च कर्म कुर्युर् नरेन्द्रस्य मासेनैकञ्च शिल्पिनः

ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ರಾಜನ ಆಯುಷ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ರಾಜನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಲಾ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 34

भुक्तमात्रेण ये चान्ये स्वशरीरोपजीयिनः

ಮತ್ತು ಇತರರು, ತಿಂದಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಬದುಕುವವರು—ತಮ್ಮ ದೇಹಶ್ರಮದಿಂದಲೇ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರು—ಅವರನ್ನೂ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ರಾಜಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು।