Adhyaya 365

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे ब्रह्मवर्गो नाम चतुःषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः क्षत्रविट्शूद्रवर्गाः अग्निर् उवाच मूर्धाभिशिक्तो राजन्यो बाहुजः क्षत्रियो विराट् राजा तु प्रणताशेषसामन्तः स्यादधीश्वरः

ಇಂತೆ ಅগ্নಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಗ’ ಎಂಬ ೩೬೪ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು. ಈಗ ೩೬೫ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಕ್ಷತ್ರಿಯ–ವೈಶ್ಯ–ಶೂದ್ರ ವರ್ಗಗಳು’ ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ಶಿರೋಭಿಷೇಕ ಪಡೆದವನು ರಾಜನ್ಯ; ಭುಜಜನ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ‘ವಿರಾಟ್’; ಯಾರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಸಾಮಂತರು ನಮಿಸುವರೋ ಆ ರಾಜನು ಅಧೀಶ್ವರನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 2

चक्रवर्ती सार्वभौमो नृपो ऽन्यो मण्डलेश्वरः मन्त्री धीसचिवो ऽमात्यो महामात्राः प्रधानकाः

ಸರ್ವಭೌಮ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ‘ಚಕ್ರವರ್ತಿ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜನು ‘ಸಾರ್ವಭೌಮ’; ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧದ ರಾಜನು ‘ಮಂಡಲೇಶ್ವರ’ (ಪ್ರಾಂತಾಧಿಪತಿ). ಸಲಹೆಗಾರನು ಮಂತ್ರಿ; ಬುದ್ಧಿವಂತ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಧೀ-ಸಚಿವ; ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿ ಅಮಾತ್ಯ; ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಹಾಮಾತ್ರರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಧಾನಕರು।

Verse 3

द्रष्टरि व्यवहाराणां प्राड्विवाकाक्षदर्शकौ भौरिकः कनकाध्यक्षो ऽथाध्यक्षाधिकृतौ समौ

ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಪ್ರಾಡ್ವಿವಾಕ (ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕಾರಿ) ಮತ್ತು ಅಕ್ಷದರ್ಶಕ (ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೀಲಕ) ಇರಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಭೌರಿಕ (ತೂಕ-ಮಾಪನ ಅಧೀಕ್ಷಕ) ಮತ್ತು ಕನಕಾಧ್ಯಕ್ಷ (ಚಿನ್ನ/ಖಜಾನೆ ಅಧೀಕ್ಷಕ) ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನರು; ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತರೂ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಮಾನರೆಂದು ಗಣ್ಯರು।

Verse 4

अन्तःपुरे त्वधिकृतः स्यादन्तर्वंशिको जनः सौविदल्लाः कञ्चुकिनः स्थापत्याः सौविदाश् च ते

ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ (ಅಂತರಂಗ ಅರಮನೆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ) ನೇಮಿತ ಅಧಿಕಾರಿ ಅಂತರ್ವಂಶಿಕ (ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ನಪುಂಸಕ/ಅಂತಃಪುರಾಧಿಕಾರಿ) ಆಗಿರಬೇಕು. ಅವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಸೌವಿದಲ್ಲ ಸೇವಕರು, ಕಂಚುಕಿನರು (ಅಂತಃಪುರ ರಕ್ಷಕರು), ಸ್ಥಾಪತ್ಯರು (ನಿರ್ಮಾಣ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು) ಮತ್ತು ಸೌವಿದರು (ಅರಮನೆ ಸೇವಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ) ಇರುತ್ತಾರೆ।

Verse 5

षण्डो वर्षवरस्तुल्याः सेवकार्थ्यनुजीविनः विषयानन्तरो राजा शत्रुर्मित्रमतः परं

ಷಂಡ (ನಪುಂಸಕ)ನು ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಿಗೆ ಸಮಾನನೆಂದು ಪರಿಗಣಿತನು; ಹಾಗೆಯೇ ಸೇವೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರು—ಸೇವಕರು ಮತ್ತು ವಿನಂತಿ/ಅರ್ಥನೆ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ ಅನುಜೀವಿಗಳು—ಅವರೂ ಅದೇ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನ ವಿಷಯ (ಸೀಮೆ)ಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ರಾಜನು ಶತ್ರು; ಅವನ ಆಚೆಯ ರಾಜನು ಮಿತ್ರನೆಂದು ಮತವಾಗಿದೆ।

Verse 6

उदासीनः परतरः पार्ष्णिग्राहस्तु पृष्ठतः चरः स्पर्शः स्यात्प्रणिधिरुत्तरः काल आयतिः

‘ಉದಾಸೀನ’ನು ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ; ‘ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹ’ನು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ‘ಚರ’ನನ್ನು ‘ಸ್ಪರ್ಶ’ (ಸಂಪರ್ಕ-ಸೂಚನೆ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ‘ಪ್ರಣಿಧಿ’ಯನ್ನು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಕಾಲ’ ಮತ್ತು ‘ಆಯತಿ’ ಕೂಡ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು.

Verse 7

तत्कालस्तु तदात्वं स्यादुदर्कः फलमुत्तरं अदृष्टं वह्नितोयादि दृष्टं स्वपरचक्रजम्

‘ತತ್ಕಾಲ’ ಎಂದರೆ ತಕ್ಷಣ ಫಲಕೊಡುವುದು; ‘ಉದರ್ಕ’ ಎಂದರೆ ನಂತರದ ಫಲ. ‘ಅದೃಷ್ಟ’ ಅಗ್ನಿ, ಜಲ ಮೊದಲಾದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವುದು; ‘ದೃಷ್ಟ’ ಸ್ವಪಕ್ಷ ಅಥವಾ ಶತ್ರುಪಕ್ಷದ ಚಕ್ರ/ಸೇನೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಫಲ.

Verse 8

भद्रकुम्भः पूर्णकुम्भो भृङ्गारः कनकालुका प्रभिन्नो गर्जितो मातो वमथुः करशीकरः

‘ಭದ್ರಕುಂಭ’, ‘ಪೂರ್ಣಕುಂಭ’, ‘ಭೃಂಗಾರ’, ‘ಕನಕಾಲುಕಾ’, ‘ಪ್ರಭಿನ್ನ’, ‘ಗರ್ಜಿತ’, ‘ಮಾತ’, ‘ವಮಥು’, ‘ಕರಶೀಕರ’—ಇವು ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೋಗಸ್ಥಿತಿಗಳು/ಲಕ್ಷಣಸಮೂಹಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಹೆಸರುಗಳು.

Verse 9

स्त्रियां शृणिस्त्वङ्कुशो ऽस्त्री परिस्तोमः कुथो द्वयोः कर्णीरथः प्रवहणं दोला प्रेङ्खादिका स्त्रियां

‘ಶೃಣಿ’ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ. ‘ಅಂಕುಶ’ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವಲ್ಲ (ಪುಲ್ಲಿಂಗ). ‘ಪರಿಸ್ತೋಮ’ ಮತ್ತು ‘ಕುಥ’ ದ್ವಿಲಿಂಗ (ಪುಂ/ನಪುಂಸಕ). ‘ಕರ್ಣೀರಥ’ ಮತ್ತು ‘ಪ್ರವಹಣ’ ವಾಹನ/ರಥಾರ್ಥಕ. ‘ದೋಲಾ’, ‘ಪ್ರೇಂಖಾ’ ಮೊದಲಾದವು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ.

Verse 10

आधोरणा हस्तिपका हस्त्यारोहा निषादिनः भटा योधाश् च योद्धारः कञ्चुको वारणो ऽस्त्रियां

‘ಆಧೋರಣಾ’, ‘ಹಸ್ತಿಪಕಾ’, ‘ಹಸ್ತ್ಯಾರೋಹಾ’, ‘ನಿಷಾದಿನಃ’—ಇವು ಆನೆಸವಾರ/ಮಹಾವತ್‌ರನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದಗಳು. ‘ಭಟಾ’, ‘ಯೋಧಾಃ’, ‘ಯೋದ್ಧಾರಃ’—ಸೈನಿಕರು/ಯೋಧರು. ‘ಕಂಚುಕ’ ಮತ್ತು ‘ವಾರಣ’—ಆನೆಗೆ ಹೆಸರುಗಳು; ಇವು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವಲ್ಲ (ಪುಂ/ನಪುಂ).

Verse 11

शीर्षण्यञ्च शिरस्त्रे ऽथ तनुत्रं वर्म दंशनं आमुक्तः प्रतिमुक्तश् च पिनद्धश्चापिनद्धवत्

‘ಶೀರ್ಷಣ್ಯ’ ಮತ್ತು ‘ಶಿರಸ್ತ್ರ’ ಎಂಬ ಪದಗಳು ತಲೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ‘ತನುತ್ರ’, ‘ವರ್ಮ’, ‘ದಂಶನ’ ಎಂಬವು ದೇಹಕವಚವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕವಚಧಾರಣದಲ್ಲಿ ‘ಆಮುಕ್ತ’ ಎಂದರೆ ಧರಿಸಿದುದು, ‘ಪ್ರತಿಮುಕ್ತ’ ಎಂದರೆ ತೆಗೆದುದು, ‘ಪಿನದ್ಧ’ ಎಂದರೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದುದು, ‘ಅಪಿನದ್ಧವತ್’ ಎಂದರೆ ಕಟ್ಟದಂತೆಯೇ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಇರುವುದೆಂದು ಅರ್ಥ.

Verse 12

व्यूहस्तु बलविन्यासश् चक्रञ्चानीकमस्त्रियां एकेभैकरथा त्र्यश्वाः पत्तिः पञ्चपदातिकाः

‘ವ್ಯೂಹ’ ಎಂದರೆ ಸೇನೆಯ ತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಬಲವಿನ್ಯಾಸ. ಸೈನಿಕ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ‘ಚಕ್ರ’ ಮತ್ತು ‘ಅನೀಕ’ ಎಂಬವು ಮಾನ್ಯವಾದ ಸಾಲುಗಟ್ಟಣೆ-ರೂಪಗಳು. ಒಂದು ಮೂಲ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆನೆ, ಒಂದು ರಥ, ಮೂರು ಕುದುರೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ; ‘ಪತ್ತಿ’ ಎಂದರೆ ಐದು ಕಾಲಾಳುಗಳ ಗುಂಪು.

Verse 13

पत्त्यङ्गैस्त्रिगुणैः सर्वैः क्रमादाख्या यथोत्तरं सेनामुखं गुल्मगणौ वाहिनी पृतना चमूः

ಈ ಎಲ್ಲ ದಳವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವೂ (ಪತ್ತ್ಯಂಗ) ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂರರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮಾನುಸಾರ ಹೆಸರುಗಳು—ಸೇನಾಮುಖ, ಗುಲ್ಮ, ಗಣ, ವಾಹಿನೀ, ಪೃತನಾ ಮತ್ತು ಚಮೂ.

Verse 14

अनीकिनी दशानीकिन्यो ऽक्षोहिण्यो गजादिभिः धनुः कोदण्ड+इष्वासौ कोटिरस्याटनी स्मृता

ಹತ್ತು ‘ಅನೀಕಿನೀ’ಗಳು ಸೇರಿ, ಆನೆ ಮೊದಲಾದ ದಳಗಳೊಂದಿಗೆ, ಒಂದು ‘ಅಕ್ಷೌಹಿಣೀ’ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ—ಕೋದಂಡ ಮತ್ತು ಇಷ್ವಾಸ ಸಹಿತ—ಒಂದು ಕೋಟಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಈ ಪ್ರಮಾಣಗಣನೆಯನ್ನು ‘ಆಟನೀ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 15

नस्तकस्तु धनुर्मध्यं मौर्वी ज्या शिञ्जिनी गुणः पृषत्कवाणविशिखा अजिह्मगखगाशुगाः

ಧನುಸ್ಸಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ‘ನಸ್ತಕ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಧನುರ್ಜ್ಯೆಯನ್ನು ‘ಮೌರ್ವೀ’ ಅಥವಾ ‘ಜ್ಯಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಝಂಕಾರ ಧ್ವನಿ ಮಾಡುವ ಜ್ಯೆ ‘ಶಿಞ್ಜಿನೀ’; ಜ್ಯೆಗೆ ‘ಗುಣ’ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಬಾಣಗಳು ‘ಪೃಷತ್’, ‘ಕವಾಣ’, ‘ವಿಶಿಖಾ’ ಎಂದು; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಅಜಿಹ್ಮ’, ‘ಗ’, ‘ಖಗ’, ‘ಆಶುಗ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 16

तूणोपासङ्गतूणीरनिषङ्गा इषुधिर्द्वयोः असिरृष्टिश् च निस्त्रिंशः करवालः कृपालःकृपाणवत्

‘ತೂಣ’, ‘ಉಪಾಸಂಗ’, ‘ತೂಣೀರ’, ‘ನಿಷಂಗ’—ಇವು ತೂಣೀರ/ಬಾಣದ ಚೀಲದ (ಅದರ ಭೇದಗಳ) ಹೆಸರುಗಳು; ‘ಇಷುಧಿ’ ಪದವೂ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ತೂಣೀರ ಮತ್ತು ಶರಧಾರಕ ಪಾತ್ರ, ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಧಾರಾಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅಸಿ’ ಮತ್ತು ‘ಋಷ್ಟಿ’ (ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಾಲ), ‘ನಿಸ್ತ್ರಿಂಶ’, ‘ಕರವಾಲ’, ‘ಕೃಪಾಲ’, ‘ಕೃಪಾಣ’—ಇವೆಲ್ಲ ಖಡ್ಗಸಮಾನ ಆಯುಧಗಳ ಹೆಸರುಗಳು.

Verse 17

सरुः खड्गस्य सुष्टौ स्यादीली तु करपालिका द्वयोः कुठारः सुधितिः छुरिका चासिपुत्रिका

‘ಸರು’ ಖಡ್ಗದ ಹೆಸರು; ‘ಸುಷ್ಟಿ’ಯೂ ಖಡ್ಗವೇ. ‘ಈಲೀ’ ಎಂದರೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುವ ಕರಪಾಲಿಕಾ—ಕಪಾಲಪಾತ್ರ. ಜೋಡಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ—‘ಕುಠಾರ’ ಎಂದರೆ ಕೊಡಲಿ; ‘ಸುಧಿತಿ’ ಎಂದರೆ ಚೂರಿ/ಖಂಜರ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಚುರಿಕಾ’ಯನ್ನೇ ‘ಆಸಿಪುತ್ರಿಕಾ’ (ಸಣ್ಣ ಚೂರಿ, “ಖಡ್ಗದ ಪುತ್ರಿ”) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 18

प्रासस्तु कुन्तो विज्ञेयः सर्वला तोमरो ऽस्त्रियां वैतालिका बोधकरा मागधा वन्दिनस्तुतौ

‘ಪ್ರಾಸ’ ಅನ್ನು ‘ಕುಂತ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ‘ಸರ್ವಲಾ’ ಎಂಬುದು ‘ತೋಮರ’ಕ್ಕೂ ಹೆಸರು. ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ‘ವೈತಾಲಿಕಾ’, ‘ಬೋಧಕರಾ’, ‘ಮಾಗಧಾ’—ಇವು ವಂದಿನಿ/ಸ್ತುತಿಕಾರಿಣಿ (ಚಾರಣ) ಸೂಚಕಗಳು; ‘ವಂದಿನ್’ ಮತ್ತು ‘ಸ್ತುತಿ’—ಇವು ಪ್ರಶಂಸೆ (ಸ್ತವ) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಹೆಸರುಗಳು.

Verse 19

संशप्तकास्तु समयात्सङ्ग्रामादनिवर्तिनः पताका वैजयन्ती स्यात्केतनं धजमिस्त्रियां

‘ಸಂಶಪ್ತಕರು’ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗದವರು. ‘ಪತಾಕಾ’ಗೆ ‘ವೈಜಯಂತೀ’ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಕೇತನ’ವನ್ನು ‘ಧಜ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ—ಇವು ವ್ಯಾಕರಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಪದಗಳು.

Verse 20

अहं पूर्वमहं पूर्वमित्यहंपूर्विका स्त्रियां अहमहमिका सास्याद्यो ऽहङ्कारः परस्परम्

“ನಾನೇ ಮೊದಲು, ನಾನೇ ಮೊದಲು”—ಇಂತಹ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ‘ಅಹಂಪೂರ್ವಿಕಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ‘ಅಹಮಹಮಿಕಾ’ ಎಂದರೆ ಪರಸ್ಪರ ‘ನಾನೇ’ ಎಂದು ಪೈಪೋಟಿ ಮಾಡುವ ಆ ಪರಸ್ಪರ ಅಹಂಕಾರ.

Verse 21

शक्तिः पराक्रमः प्राणः शौर्यं स्थानसहोबलं मूर्छा तु कश्मलं मोहो ऽप्यवर्मद्दस्तु पीडनं

ಶಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ದೇಹಸಾಮರ್ಥ್ಯ; ಪರಾಕ್ರಮ ಎಂದರೆ ತೀವ್ರ ಪ್ರಯತ್ನ; ಪ್ರಾಣ ಎಂದರೆ ಜೀವವಾಯು; ಶೌರ್ಯ ಎಂದರೆ ವೀರತ್ವ; ಸ್ಥಾನ ಎಂದರೆ ಸ್ಥಿರತೆ/ಆಸನ; ಸಹೋ ಎಂದರೆ ಸಹನಶಕ್ತಿ; ಬಲ ಎಂದರೆ ದೇಹಬಲ. ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಎಂದರೆ ಅಚೇತನತೆ; ಕಶ್ಮಲ ಎಂದರೆ ವಿಷಾದಜನ್ಯ ದೈನ್ಯ; ಮೋಹ ಎಂದರೆ ಭ್ರಮೆ; ಅವರ್ಮದ್ದ ಎಂದರೆ ಪೀಡನರೂಪವಾದ ನೋವಿನ ಕ್ಲೇಶ.

Verse 22

अभ्यवस्कन्दनन्त्वभ्यासादनं विजयो जयः निर्वासनं संज्ञपनं सारणं प्रतिघातनं

ಅಭ್ಯವಸ್ಕಂದನ ಎಂದರೆ ಅಚಾನಕ್ ಧಾಳಿ/ಆಕ್ರಮಣ; ಅಭ್ಯಾಸಾದನ ಎಂದರೆ ಪುನಃಪುನಃ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸುವುದು; ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಜಯ—ವಿಜಯದ ರೂಪಗಳು. ನಿರ್ವಾಸನ ಎಂದರೆ ಶತ್ರುವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದು; ಸಂಜ್ಞಾಪನ ಎಂದರೆ ವಶಪಡಿಸಿ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ತರುವುದು; ಸಾರಣ ಎಂದರೆ ಚದುರಿಸಿ ಓಡಿಸುವುದು; ಪ್ರತಿಘಾತನ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಆಘಾತ/ಪ್ರತಿರೋಧ—ಇವು ತಂತ್ರಕರ್ಮಗಳು.

Verse 23

स्यात्पञ्चता कालधर्मो दिष्टान्तः प्रलयो ऽत्ययः विशो भूमिस्पृषो वैश्या वृत्तिर्वर्तनजीवने

‘ಪಂಚತಾ’ ಎಂದರೆ ಮರಣ—ಪಂಚಭೂತತ್ವಕ್ಕೆ ಲೀನವಾಗುವುದು. ‘ಕಾಲಧರ್ಮ’ ಎಂದರೆ ಕಾಲದ ನಿಯಮ. ‘ದಿಷ್ಟಾಂತ’, ‘ಪ್ರಲಯ’, ‘ಅತ್ಯಯ’ ಎಂಬವು ವಿನಾಶ/ವಿಪತ್ತಿನ ಪದಗಳು. ‘ವಿಶಃ’ ಎಂದರೆ ವೈಶ್ಯರು; ಅವರು ‘ಭೂಮಿಸ್ಪೃಶಃ’—ಭೂಮಿಯ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ (ಕೃಷಿ ಇತ್ಯಾದಿ) ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರು. ‘ವೃತ್ತಿ’ ಎಂದರೆ ಜೀವನೋಪಾಯ—ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಬದುಕುವುದು.

Verse 24

कृष्यादिवृत्तयो ज्ञेयाः कुसीदं वृद्धिजीविका उद्धरो ऽर्थप्रयोगः स्यात्कणिशं सस्यमञ्जरी

ಕೃಷಿ ಮೊದಲಾದ ವೃತ್ತಿಗಳು (ಉಪಜೀವಿಕೆಗಳು) ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗಿವೆ. ‘ಕುಸೀದ’ ಎಂದರೆ ಬಡ್ಡಿಯಿಂದ ಜೀವನ (ಸೂದು). ‘ಉದ್ಧಾರ’ ಎಂದರೆ ಅರ್ಥಪ್ರಯೋಗ—ಹಣವನ್ನು ಮುಂಗಡವಾಗಿ ನೀಡುವುದು/ವಿನಿಯೋಗ. ‘ಕಣಿಶ’ ಎಂದರೆ ಧಾನ್ಯಶಸ್ಯಗಳ ಕಾಳುಬಾಲೆ/ಮಂಜರಿ.

Verse 25

किंशारुः सस्यशूकं स्यात् स्तम्बो गुत्सस्तृणादिनः धाम्यं व्रीहिः स्तम्बकरिः कडङ्गरो वुपं स्मृतं

‘ಕಿಂಶಾರು’ ಎಂದರೆ ಶಸ್ಯದ ಶೂಕयुक्त ಕಾಳುಬಾಲೆ/ಶಿರಸ್ಸು. ‘ಸ್ತಂಬ’ ಎಂದರೆ ಹುಲ್ಲು ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಗುಚ್ಛ. ‘ಧಾಮ್ಯ’ ಎಂದರೆ ಅಕ್ಕಿ/ವ್ರೀಹಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೊಂದು. ‘ಸ್ತಂಬಕರೀ’ ಎಂಬ ಪದವೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ‘ಕಡಂಗರ’ಕ್ಕೆ ‘ವುಪ’ ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯನಾಮ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 26

माषादयः शमीधान्ये शुकधान्ये यवादयः तृणधान्यानि नीवाराः शूर्पं प्रस्फोटनं स्मृतं

ಮಾಷಾದಿ ಕಾಳುಗಳು ‘ಶಮೀ-ಧಾನ್ಯ’ವೆಂದು; ಯವಾದಿ ‘ಶುಕ-ಧಾನ್ಯ’ವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ನೀವಾರ (ಕಾಡು ಅಕ್ಕಿ) ‘ತೃಣ-ಧಾನ್ಯ’ವೆಂದು ಗಣ್ಯ; ಶೂರ್ಪ (ಸೂಪು) ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ‘ಪ್ರಸ್ಫೋಟನ’ವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 27

स्यूतप्रसेवौ कण्डोलपिटौ कटकिनिञ्जकौ समानौ रसवत्यान्तु पाकस्थानमहानसे

‘ಸ್ಯೂತ’ ಮತ್ತು ‘ಪ್ರಸೇವ’ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಕಂಡೋಲ’–‘ಪಿಟ’, ಮತ್ತು ‘ಕಟಕಿನ್’–‘ನಿಞ್ಜಕ’ ಕೂಡ ಒಂದೇ ಅರ್ಥದ ಪದಗಳು. ರಸವತೀ (ಅಡುಗೆ ಸಂದರ್ಭ) ಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಸ್ಥಳ ‘ಪಾಕ-ಸ್ಥಾನ’, ದೊಡ್ಡ ಅಡುಗೆಮನೆ ‘ಮಹಾನಸ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 28

पौरोगवस्तदध्यक्षः सूपकारास्तु वल्लवाः आरालिका आन्धसिकाः सूदा औदनिका गुणाः

ಪೌರೋಗವನು ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ; ಹಾಗೆಯೇ ಸೂಪಕಾರರು (ಅಡುಗೆಗಾರರು) ಮತ್ತು ವಲ್ಲವರು (ಗೋಪಾಲಕರು). ಆರಾಲಿಕರು (ಚಟ್ನಿ/ಮಸಾಲೆ ತಯಾರಕರು), ಆಂಧಸಿಕರು (ರಸ/ಸಾಸ್ ತಯಾರಕರು), ಸೂದರು (ಅಡುಗೆಮನೆ ಸೇವಕರು) ಮತ್ತು ಔದನಿಕರು (ಅನ್ನ ಬೇಯಿಸುವವರು)—ಇವರೆಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಗುಣಗಳು (ಗುಣಾಃ) ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 29

क्लीवे ऽम्बरीषं भ्राष्टो ना कर्कर्यालुर्गलन्तिका आलिञ्जरः स्यान्मणिकं सुषवी कृषजीरके

ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ‘ಅಂಬಾರೀಷ’ ಪದ; ‘ಭ್ರಾಷ್ಟ’ ಪುಂಲಿಂಗ ಪದವಾಗಿದೆ. ‘ಕರ್ಕರ್ಯಾ’, ‘ಆಲು’, ‘ಗಲಂತಿಕಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು; ‘ಆಲಿಞ್ಜರ’ ಎಂಬುದೂ ಪರ್ಯಾಯ. ಕೃಷಜೀರಕ (ಕಪ್ಪು ಜೀರಿಗೆ)ಕ್ಕೆ ‘ಮಣಿಕ’ ಮತ್ತು ‘ಸುಷವೀ’ ಎಂಬ ನಾಮಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.

Verse 30

आरनालस्तु कुल्माषं वाह्लीकं हिङ्गु रामठं निशा हरिद्रा पीता स्त्री खण्डे मत्स्यण्डिफाणिते

‘ಆರನಾಲ’ ಎಂಬುದು ಕುಲ್ಮಾಷ (ಹುಳಿ ಗಂಜಿ/ಕಿಣ್ವಿಸಿದ ಕಾಳು ತಯಾರಿ)ಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು. ‘ವಾಹ್ಲೀಕ’ ಎಂದರೆ ಹಿಂಗು (ಅಸಫೋಟಿಡಾ), ಇದನ್ನು ‘ರಾಮಠ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ‘ನಿಶಾ’ ಎಂದರೆ ಹರಿದ್ರಾ (ಅರಿಶಿನ); ‘ಪೀತಾ’ ಮತ್ತು ‘ಸ್ತ್ರೀ’ ಎಂಬ ನಾಮಗಳೂ ಇವೆ. ‘ಖಂಡ’ ಎಂದರೆ ಮತ್ಸ್ಯಂಡೀ-ಫಾಣಿತ (ಬೆಲ್ಲ/ಮೋಲಾಸಿಸ್ ವಿಧ) ಎಂಬುದರ ಹೆಸರು.

Verse 31

कूर्चिका क्षिरविकृतिः स्निग्धं मसृणचिक्कणं पृथुकः स्याच्चिपिटको धाना भ्रष्टयवास्त्रियः

ಕೂರ್ಚಿಕಾ ಕ್ಷೀರವಿಕೃತಿ, ಅಂದರೆ ಹಾಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪದಾರ್ಥ; ಅದು ಸ್ನಿಗ್ಧ, ಮಸೃಣ, ಚಿಕ್ಕಣ (ಮೃದುವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ) ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪೃಥುಕವು ಚಪ್ಪಟೆ ಧಾನ್ಯ; ಹಾಗೆಯೇ ಚಿಪಿಟಕ, ಧಾನಾ ಮತ್ತು ಮೂರ ಬಾರಿ ಭಜಿಸಿದ ಯವಕಣಗಳು (ಭ್ರಷ್ಟ-ಯವ) ಕೂಡ (ಪದಗಳು).

Verse 32

जेमनं लेप आहारो माहेयी सौरभी च गौः युगादीनाञ्च बोढारो युग्यप्रसाङ्ग्यशाटकाः

ಜೇಮನಂ, ಲೇಪ, ಆಹಾರ—ಇವು ಪದಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಹೇಯೀ ಮತ್ತು ಸೌರಭೀ ಎಂಬವು ಗೋವಿನ ಹೆಸರುಗಳು. ಯುಗಾದಿಗಳನ್ನು ಹೊರುವವು ‘ಬೋಢಾರ’ ಎಂದು; ಇನ್ನೂ ‘ಯುಗ್ಯ’, ‘ಪ್ರಸಾಂಗ್ಯ’, ‘ಶಾಟಕ’ ಎಂಬ ಇತರ ಸಂಜ್ಞೆಗಳೂ ಇವೆ.

Verse 33

चिरसूता वष्कयणी धेनुः स्यान्नवसूतिका सन्धिनी वृषभाक्रान्ता वेहद्गर्भोपघातिनी

ಹಸುವಿನ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು—(1) ಚಿರಸೂತಾ: ಬಹುಕಾಲ ಹಿಂದೆ ಕರುಹಾಕಿದದು; (2) ವಷ್ಕಯಣೀ: ಹಾಲು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿ ದೋಷ/ಅಡ್ಡಿಯಿರುವದು; (3) ನವಸೂತಿಕಾ: ಹೊಸದಾಗಿ ಕರುಹಾಕಿದದು; (4) ಸಂಧಿನೀ: ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಸೇರಿದದು/ಋತುಮತಿ ಅಥವಾ ಗರ್ಭಿಣಿ; (5) ವೃಷಭಾಕ್ರಾಂತಾ: ಎತ್ತಿನಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತ/ಏರಿಸಲ್ಪಟ್ಟದು; (6) ವೇಹದ್-ಗರ್ಭೋಪಘಾತಿನೀ: ವಂಧ್ಯ ಅಥವಾ ಗರ್ಭಹಾನಿ/ಗರ್ಭಪಾತಗೊಂಡದು.

Verse 34

पण्याजीवो ह्य् आपणिको न्यासश्चोपनिधिः पुमान् विपणो विक्रयः सङ्ख्या सङ्ख्येये ह्य् आदश त्रिषु

ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವನು ‘ಆಪಣಿಕ’ (ಅಂಗಡಿಗ/ವ್ಯಾಪಾರಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಉಪನಿಧಿ—ನಿಕ್ಷೇಪ/ಗುಪ್ತ ನಿಕ್ಷೇಪ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರದಾಯಿ) ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಪದಗಳು. ವ್ಯಾಪಾರ ‘ವಿಪಣ’, ಮಾರಾಟ ‘ವಿಕ್ರಯ’, ಸಂಖ್ಯೆ ‘ಸಂಖ್ಯಾ’; ಮತ್ತು ಗಣನೀಯದಲ್ಲಿ ‘ಹತ್ತು’ಗೆ ‘ಆದಶ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು (ಮೂರು ವಚನಗಳಲ್ಲಿ) ಇದೆ.

Verse 35

विंशत्याद्याः सदैकत्वे सर्वाः संख्येयसंख्ययोः संख्यार्थे द्विबहुत्वे स्तस्तासु चानवतेः स्त्रियः

‘ಇಪ್ಪತ್ತು’ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಸದಾ ಏಕವಚನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸಂಖ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಗಣನೀಯ ವಸ್ತುವಿನ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಅವು ದ್ವಿವಚನ ಮತ್ತು ಬಹುವಚನದಲ್ಲೇ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ; ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ‘ತೊಂಬತ್ತು’ವರೆಗೆ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವಾಗಿವೆ.

Verse 36

पङ्क्तेः शतसहस्रादि क्रमाद्दशगुणोत्तरं मानन्तु लाङ्गुलिप्रस्थैर् गुञ्जाः पञ्चाद्यमाषकः

ಪಙ್ಕ್ತಿ ಎಂಬ ಏಕಕದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ತೂಕದ ಮಾನಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ದಶಗುಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ—ನಂತರ ಶತ, ಸಹಸ್ರ ಮೊದಲಾದವುಗಳೂ ಯಥಾಕ್ರಮ. ಈ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಲಾಂಗುಲಿ-ಪ್ರಸ್ಥ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾದ ಐದು ಗುಞ್ಜಾ (ಬೀಜಗಳು) ಸೇರಿ ಆದ್ಯ ಮಾಷಕವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 37

ते षोडशाक्षः कर्षो ऽस्त्री पलं कर्षचतुष्टयम् सुवर्णविस्तौ हेम्नो ऽक्षे कुरुविस्तस्तु तत्पले

ಹದಿನಾರು ಅಕ್ಷಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕರ್ಷ; ನಾಲ್ಕು ಕರ್ಷಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಪಲ. ಸುವರ್ಣ-ವಿಸ್ತ (ಚಿನ್ನದ ತೂಕಮಾಪನ)ದಲ್ಲಿ ಹೇಮವನ್ನು ಅಕ್ಷ-ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಲೆಕ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕುರು-ವಿಸ್ತವನ್ನು ಪಲ-ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 38

तुला स्त्रियां पलशतं भारः स्याद्विंशतिस्तुलाः कार्षापणः कार्षिकः स्यात् कार्षिके ताम्रिके पणः

ತುಲಾ (ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ) ಎಂದರೆ ನೂರು ಪಲ; ಭಾರ ಎಂದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ತುಲಾ. ಕಾರ್ಷಾಪಣವನ್ನು ಕಾರ್ಷಿಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಕಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ನಾಣ್ಯಕ್ಕೆ ‘ಪಣ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು.

Verse 39

द्रव्यं वित्तं स्वापतेयं रिक्थमृथक्थं धनं वसु रीतिः स्त्रियामारकूटो न स्त्रियामथ ताम्रकम्

‘ದ್ರವ್ಯ’ಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯಗಳು—ವಿತ್ತ, ಸ್ವಾಪತೇಯ (ಸ್ವಂತ ಸಂಪತ್ತು), ರಿಕ್ಥ (ವಾರಸತ್ತು), ಪೃಥಕ್ಥ (ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಸ್ತಿ), ಧನ, ವಸು. ‘ರೀತಿ’ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ; ‘ಆರಕೂಟ’ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ತಾಮ್ರಕ’ವೂ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವಲ್ಲ.

Verse 40

शुल्वमौदुम्बरं लौहे तीक्ष्णं कालांयसायसी क्षारः काचो ऽथ चपलो रसः सूतश् च पारदे

ಶುಲ್ವ (ತಾಮ್ರ), ಔದುಂಬರ-ಲೋಹ, ಲೌಹ, ತೀಕ್ಷ್ಣ (ಉಕ್ಕು), ಕಾಲಾಯಸ ಮತ್ತು ಆಯಸೀ; ಜೊತೆಗೆ ಕ್ಷಾರ, ಕಾಚ; ನಂತರ ಚಪಲ (ಅಭ್ರಕ), ರಸ (ಪಾರದ) ಮತ್ತು ಸೂತ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪಾರದ (ಕ್ವಿಕ್‌ಸಿಲ್ವರ್) ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 41

गरलं माहिषं शृङ्गं त्रपुसीसकपिच्चटं हिण्डीरो ऽब्धिकफः फेणो मधूच्छिष्टन्तु सिक्थकम्

ವಿಷವನ್ನು ‘ಗರಲ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಎಮ್ಮೆಯ ಕೊಂಬು ‘ಮಾಹಿಷ-ಶೃಂಗ’; ಟಿನ್ ‘ತ್ರಪು’; ಸೀಸ ‘ಸೀಸಕ’; ‘ಪಿಚ್ಚಟ’ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ ಖನಿಜ/ಮಣ್ಣಿನ ಪದಾರ್ಥ; ಸಮುದ್ರದ ನೊರೆ ‘ಹಿಣ್ಡೀರ’, ಅದನ್ನು ‘ಅಬ್ಧಿಕಫ’ ಅಥವಾ ‘ಫೇಣ’ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಜೇನಿನ ಅವಶೇಷ ‘ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟ’ವೇ ‘ಸಿಕ್ಥಕ’ (ಜೇನುಮೇಣ).

Verse 42

रङ्गवङ्गे पिचुस्थूलो कूलटी तु मनःशिला यवक्षारश् च पाक्यः स्यात् त्वक्क्षीरा वंशलोचनाः

ಟಿನ್ ಮತ್ತು ಸೀಸವನ್ನು ಹತ್ತಿಯ ಗುಡ್ಡೆಯಂತಿರುವ ಸ್ಥೂಲ ಕಣರೂಪದಲ್ಲಿ (ಪಿಚುಸ್ಥೂಲ) ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ‘ಕೂಲಟೀ’ ಮತ್ತು ‘ಮನಃಶಿಲಾ’ (ರಿಯಲ್ಗರ್) ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ. ‘ಯವಕ್ಷಾರ’ವನ್ನು ಪಾಕಮಾಡಿ (ದಹನ/ಸಾರಗ್ರಹಣದಿಂದ) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷೀರಸ್ರಾವಿ ತೊಗಟೆಗಳು (ತ್ವಕ್-ಕ್ಷೀರಾ) ಮತ್ತು ‘ವಂಶಲೋಚನ’ (ಬಿದಿರು-ಮನ್ನಾ) ಉಪಯುಕ್ತ.

Verse 43

वृषला जधन्यजाः शूद्राश्चाण्डालान्त्याश् चशङ्कराः कारुः शिल्पी संहतैस्तैर् द्वयोः श्रेणिः सजातिभिः

ವೃಷಲರು, ನೀಚಜನ್ಮರು, ಶೂದ್ರರು, ಚಾಂಡಾಲರು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯರು, ಹಾಗೆಯೇ ಶಂಕರ (ಮಿಶ್ರಜಾತಿ) ಗುಂಪುಗಳು—ಇವರಲ್ಲಿ ಕಾರು (ಕಾರಿಗ) ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಯೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸಜಾತೀಯ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಘಟಿತರಾಗಿ ಎರಡು ‘ಶ್ರೇಣಿ’ಗಳು (ಗಿಲ್ಡ್‌ಗಳು) ಆಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 44

रङ्गाजीवश्चित्रकरस्त्वष्टा तक्षा च वर्धकिः नाडिन्धमः स्वर्णकारो नापितान्तावसायिनः

ಇವರಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ ಮೂಲಕ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವನು, ಚಿತ್ರಕಾರ, ತ್ವಷ್ಟಾ (ಲೋಹದ ಎರಕ/ಲೋಹಕಾರ), ತಕ್ಷ (ಬಡಗಿ) ಮತ್ತು ವರ್ಧಕಿ (ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನಾಡಿನ್ಧಮ (ನಳಿಕೆ/ಪೈಪ್ ಮಾಡುವವನು), ಸ್ವರ್ಣಕಾರ, ನಾಪಿತ (ಕ್ಷೌರಿಕ) ಮತ್ತು ಅಂತಾವಸಾಯಿಗಳು (ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಅಂತಿಮ/ಸೇವಾ ವೃತ್ತಿಗಳು) ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

Verse 45

जावालः स्यादजाजीवो देवाजीवस्तु देवलः जायाजीवस्तु शैलूषा भृतको भृतिभुक्तथा

ಮೇಕೆಗಳನ್ನು ಸಾಕಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವನು ‘ಜಾವಾಲ’; ದೇವಸೇವೆ/ದೇವಾಲಯಸೇವೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವನು ‘ದೇವಲ’. ಹೆಂಡತಿಯ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಬದುಕುವವನು ‘ಶೈಲೂಷ’; ವೇತನದಿಂದ ಬದುಕುವವನು ‘ಭೃತಕ’ (ಕೂಲಿಕಾರ/ಭಾಡುಗಾರ) ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 46

विवर्णः पामरो नीचः प्राकृतश् च पृथग्जनः विहीनोपसदो जाल्मो भृत्ये दासेरचेटकाः

ಅಂತಹವನು ಅವನತಸ್ಥಿತಿಯವನು, ಪಾಮರ, ನೀಚ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನ; ಸಂಸ್ಕಾರರಹಿತ, ಸಂಗದೋಷದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತ, ಅಧಮ—ಭೃತ್ಯ, ದಾಸ ಮತ್ತು ಚೇಟಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು।

Verse 47

पटुस्तु पेशलो दक्षो मृगयुर्लुब्धकः स्मृतः चाण्डालस्तु दिवाकीर्तिः पुस्तं लेप्यादिकर्मणि

‘ಪಟು’, ‘ಪೇಶಲ’, ‘ದಕ್ಷ’ ಎಂಬ ಪದಗಳು ನಿಪುಣ/ಕುಶಲ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ. ಬೇಟೆಗಾರನು ‘ಮೃಗಯು’ ಹಾಗೂ ‘ಲುಬ್ಧಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು. ‘ಚಾಂಡಾಲ’ನಿಗೆ ‘ದಿವಾಕೀರ್ತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ‘ಪುಸ್ತಂ’ ಎಂದರೆ ಲೇಪನಾದಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್/ಲೇಪ ಕಾರ್ಯಗಳು।

Verse 48

पञ्चालिका पुत्रिका स्याद्वर्करस्तरुणः पशुः मञ्जूषा पेटकः पेडा तुल्यसाधारणौ समौ प्रतिमा स्यात् प्रतिकृतिर्वर्गा ब्रह्मादयः स्मृताः

‘ಪಂಚಾಲಿಕಾ’ಗೆ ‘ಪುತ್ರಿಕಾ’ (ಗೊಂಬೆ/ಪ್ರತಿಮೆ) ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ‘ವರ್ಕರ’ ಎಂದರೆ ಯುವ ಪ್ರಾಣಿ. ಪೆಟ್ಟಿಗೆ/ಸಂದೂಕನ್ನು ‘ಮಂಜೂಷಾ’, ‘ಪೇಟಕ’, ‘ಪೇಡಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ‘ತುಲ್ಯ’ ಮತ್ತು ‘ಸಾಧಾರಣ’—ಇವು ‘ಸಮ’ (ಸಮಾನ) ಅರ್ಥದ ಪರ್ಯಾಯಗಳು. ‘ಪ್ರತಿಮಾ’ಗೆ ‘ಪ್ರತಿಕೃತಿ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ‘ವರ್ಗಾಃ’ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವಸಮೂಹಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।