Adhyaya 156
Chapter 156 — द्रव्यशुद्धिः (Dravya-śuddhi) / Purification of Substances
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಪೂರ್ವ ಆಚಾರ ವಿಭಾಗ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ದ್ರವ್ಯಶುದ್ಧಿಯ ಕಡೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ—ಅಶುದ್ಧವಾದ ವಸ್ತುಗಳು ಹೇಗೆ ಮತ್ತೆ ವಿಧಿ-ಯೋಗ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು. ಪುಷ್ಕರನು ದ್ರವ್ಯಭೇದದಿಂದ ಶುದ್ಧಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮರುಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದರೆ, ತಾಮ್ರವು ಹುಳಿ/ಅಮ್ಲಜಲದಿಂದ, ಕಂಚು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ ಕ್ಷಾರ ದ್ರಾವಣಗಳಿಂದ, ಮುತ್ತು ಮುಂತಾದ ರತ್ನಗಳು ತೊಳೆಯುವುದರಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುಗಳು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಉತ್ಪನ್ನ, ತರಕಾರಿಗಳು, ಹಗ್ಗ, ಬೇರು, ಹಣ್ಣು, ಬಿದಿರು/ಕಬ್ಬಿನ ವಸ್ತುಗಳ ಶುದ್ಧಿ ಮನೆ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ—ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಶುದ್ಧಿ ತೊಳೆಯುವುದು/ಒರೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ-ನಿಯಮಗಳಿಂದ; ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳು ಬಿಸಿ ನೀರಿನಿಂದ; ಮನೆ ಸ್ಥಳಗಳು ಒರೆದು-ಬಾಚುವುದರಿಂದ ಶುದ್ಧ. ಬಟ್ಟೆ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ, ಅನೇಕ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಛಿಟಿಕೆಯಿಂದ, ಮರದ ವಸ್ತುಗಳು ರಂದೆ/ಸಮತಟ್ಟು ಮಾಡುವುದರಿಂದ; ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಒತ್ತಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಛಿಟಿಕೆಯಿಂದ, ದ್ರವಗಳು ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಶುದ್ಧ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಾಯಿಶುದ್ಧಿ, ಊಟ/ತும್ಮು/ನಿದ್ರೆ/ಪಾನ/ಸ್ನಾನ ನಂತರದ ಆಚರಣೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾರ್ಗ ಪ್ರವೇಶದ ಬಳಿಕ ಆಚಮನ, ರಜಸ್ವಲಾ ಶುದ್ಧಿಕಾಲ, ಮಲವಿಸರ್ಜನೆ ಬಳಿಕ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಮಾಣ, ತಪಸ್ವಿಗಳ ವಿಶೇಷ ನಿಯಮಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ರೇಷ್ಮೆ, ಲಿನನ್/ನಾರು, ಜಿಂಕೆಯ ಕೂದಲುಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಶೋಧಕಗಳೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ನೀರು ಛಿಟಿಕೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಬಾಹ್ಯ ಶೌಚವನ್ನು ಯಜ್ಞಯೋಗ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे आचाराध्यायो नाम पञ्चपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ षट्पञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः द्रव्यचुद्धिः पुष्कर उवाच द्रव्यशुद्धिं प्रवक्ष्यामि पुनःपाकेन मृण्मयं शुद्ध्येन् मूत्रपुरीषाद्यैः स्पृष्टाम्रं सुवर्णकं
ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಆಚಾರ’ ಎಂಬ ನೂರ ಐವತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ‘ದ್ರವ್ಯಶುದ್ಧಿ’ ಎಂಬ ನೂರ ಐವತ್ತಾರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದರು—ದ್ರವ್ಯಗಳ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮರುಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ; ಮೂತ್ರ, ಮಲ ಇತ್ಯಾದಿಯಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿತ ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು।
Verse 2
आवर्तितञ्चान्यथा तु वारिणाम्ल्लेन ताम्रकं क्षारेण कांस्यलोहानां मुक्तादेः क्षालनेन तु
ಬೇರೊಂದು ವಿಧವಾಗಿ ತಾಮ್ರವು ಹುಳಿ ನೀರಿನಿಂದ (ಆಮ್ಲದ್ರವದಿಂದ) ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಕಂಚು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣವು ಕ್ಷಾರ ದ್ರಾವಣದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ; ಮುತ್ತು ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದರಿಂದ ಶುದ್ಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ।
Verse 3
अब्जानां चैव भाण्डानां सर्वस्याश्ममयस्य च शाकरज्जुमूलफलवैदलानां तथैव च
ಇದೇ ನಿಯಮವು ಜಲಜನ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ, ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ತರಕಾರಿಗಳು, ಹಗ್ಗಗಳು, ಬೇರುಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿದಿರು/ಕಬ್ಬಿನ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 4
मार्जनाद्यज्ञपात्राणां पाणिना यज्ञकर्मणि उष्णाम्बुना सस्नेहानां शुद्धिः सम्मार्जनाद्गृहे
ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಪಾತ್ರಗಳ ಶುದ್ಧಿ ತೊಳೆಯುವ/ಒರೆಸುವ (ಮಾರ್ಜನ) ಮತ್ತು ಕೈಯಿಂದ (ಘಸುವ) ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆ-ಕೊಬ್ಬು ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳು ಬಿಸಿ ನೀರಿನಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ; ಮನೆಯಲ್ಲಾದರೆ ಸಮ್ಯಕ್ವಾಗಿ ಒರೆಸಿ-ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಶುದ್ಧಿ ಕಾಪಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।
Verse 5
दुष्टानामिति ट शोधनान्म्रक्षणाद्वस्त्रे मृत्तिकाद्भिर्विशोधनं बहुवस्त्रे प्रोक्षणाच्च दारवाणाञ्च तक्षणात्
ಅಶುದ್ಧ ವಸ್ತುಗಳ ಶುದ್ಧಿ ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಒರೆಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಬಟ್ಟೆಯ ಶುದ್ಧಿ ಮಣ್ಣು ಮೊದಲಾದವು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು; ಅನೇಕ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಪ್ರೋಕ್ಷಣ (ಛಿಟಕಿಸುವಿಕೆ) ಮೂಲಕ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ; ಮರದ ವಸ್ತುಗಳು ತಕ್ಷಣ (ಸವರಿ/ಪ್ಲೇನ್ ಮಾಡಿ) ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 6
प्रोक्षणात् संहतानान्तु द्रवाणाञ्च तथोत्प्लवात् शयनासनयानानां शूर्पस्य शकटस्य च
ಸಂಹತ (ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ) ದ್ರವ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಂತ್ರಪೂತ ಜಲದ ಪ್ರೋಕ್ಷಣದಿಂದ ಶುದ್ಧಿ; ದ್ರವ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಹ ಹಾಗೆಯೇ ಜಲವನ್ನು ಮೇಲೇಳುವಂತೆ ಮಾಡಿ (ಉತ್ಪ್ಲವ) ಶುದ್ಧಿ. ಶಯನ, ಆಸನ, ಯಾನ, ಶೂರ್ಪ (ಚಾಳಣಿ) ಮತ್ತು ಶಕಟ (ಗಾಡಿ)ಗಳಿಗೂ ಇದೇ ವಿಧಿ.
Verse 7
शुद्धिः सम्प्रोक्षणाज् ज्ञेया पलालेन्धनयोस् तथा शुद्धार्थकानाङ्कल्केन शृङ्गदन्तमयस्य च
ಶುದ್ಧಿ ಸಂಪ್ಪ್ರೋಕ್ಷಣದಿಂದ (ಮಂತ್ರಪೂತ ಜಲ ಛಿಟಿಕೆಯಿಂದ) ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಪಲಾಲ/ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಇಂಧನ (ಕಟ್ಟಿಗೆ)ಗಳಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಶೃಂಗ ಅಥವಾ ದಂತ (ದಂತ/ಐವರಿ)ದಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಕಲ್ಕ (ಲೇಪ/ಅವಶೇಷ)ದಿಂದ ಒರೆದು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 8
गोबालैः पलपात्राणामस्थ्नां स्याच्छृङ्गवत्तथा निर्यासानां गुडानाञ्च लवणानां च शोषणात्
ಗೋಬಾಲ (ಗೋವಿನ ರೋಮ)ದ ಬಂಧನದಿಂದ ಅಸ್ಥಿಯಿಂದ ಪಲ-ಪ್ರಮಾಣದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು; ಹಾಗೆಯೇ ಶೃಂಗದಂತೆ ಕೂಡ ರೂಪಿಸಬಹುದು. ನಿರ್ಯಾಸಗಳು (ರೆಸಿನ್), ಗುಡ (ಬೆಲ್ಲ) ಮತ್ತು ಲವಣಗಳು (ಉಪ್ಪುಗಳು) ಶೋಷಣ/ಒಣಗಿಸುವುದರಿಂದ ಘನವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 9
कुशुम्भकुसुमानाञ्च ऊर्णाकार्पासयोस् तथा शुद्धन्नदीगतं तोयं पुण्यन्तद्वत् प्रसारितं
ಕುಶುಂಭ (ಕುಸುಮ) ಹೂಗಳು, ಊರ್ಣೆ (ಉಣ್ಣೆ) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪಾಸ (ಹತ್ತಿ)—ಹಾಗೆಯೇ ನದಿಯಿಂದ ತೆಗೆದ ಶುದ್ಧ ಜಲ—ಪ್ರಸಾರಿಸಿ/ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ, ಅದೂ ತದ್ವತ್ ಪಾವನ (ಶುದ್ಧಿಕಾರಕ)ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 10
मुखवर्जञ्च गौः शुद्धा शुद्धमश्वाजयोर्मुखं नारीणाञ्चैव वत्सानां शकुनीनां शुनो मुखं
ಗೋವು ಬಾಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಶುದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಆನೆಯ ಬಾಯೂ ಶುದ್ಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಕರುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಯಿಗಳ ಬಾಯೂ ಶುದ್ಧವೆಂದು ಉಕ್ತವಾಗಿದೆ।
Verse 11
मुखैः प्रस्रवणे वृत्ते मृगयायां सदा शुचि भुक्त्वा क्षुत्वा तथा सुप्त्वा पीत्वा चाम्भो विगाह्य च
ದೇಹದ ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ ಮಲಪ್ರವಾಹವಾದಾಗ ಹಾಗೂ ಬೇಟೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಶುಚಿಯಾಗಿರಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಊಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ತும್ಮಿದ ನಂತರ, ನಿದ್ರಿಸಿದ ನಂತರ, ನೀರು ಕುಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೂ ಶೌಚವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು।
Verse 12
रथ्यामाक्रम्य चाचामेद्वासो विपरिधाय च मार्जारश् चङ्क्रमाच्छुद्धश् चतुर्य्थे ऽह्नि रजस्वला
ಬೀದಿ/ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಕಾಲಿಟ್ಟ ನಂತರ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಬೆಕ್ಕು ನಡೆದು ಹೋದ (ವಸ್ತು) ಶುದ್ಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ರಜಸ್ವಲೆಯಾದ ಸ್ತ್ರೀ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಶುದ್ಧಳಾಗುತ್ತಾಳೆ।
Verse 13
स्नाता स्त्री पञ्चमे योग्या दैवे पित्र्ये च कर्मणि पञ्चापाने दशैकस्मिन्नुभयोः सप्त मृत्तिकाः
ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಸ್ತ್ರೀ ಐದನೇ ದಿನ (ಅನುಷ್ಠಾನಗಳಿಗೆ) ಯೋಗ್ಯಳಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳು ದೈವಕರ್ಮಕ್ಕೂ ಪಿತೃಕರ್ಮಕ್ಕೂ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅರ್ಹಳು. ಮಲವಿಸರ್ಜನೆಯ ನಂತರ ಶೌಚಕ್ಕೆ ಐದು ಮಣ್ಣುಗಡ್ಡೆಗಳು, ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆಯ ನಂತರ ಹತ್ತು, ಎರಡೂ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಆಗಿದ್ದರೆ ಏಳು ಮಣ್ಣುಗಡ್ಡೆಗಳು ಬಳಸಬೇಕು।
Verse 14
एकां लिङ्गे मृदं दद्यात् करयोस्त्रिद्विमृत्तिकाः ब्रह्मचारिवनस्थानां यतीनाञ्च चतुर्गुणं
ಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಣ್ಣು ಹಚ್ಚಬೇಕು; ಕೈಗಳ ಮೇಲೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂರು ಮತ್ತು ಎರಡು ಭಾಗ ಮಣ್ಣು. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಯತಿಗಳು (ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು) ಇವರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 15
श्रीफलैर् अंशुपट्टानां क्षौमाणाङ्गौरसर्षपैः शोधनाभ्युक्षणाद्वस्त्रे इति घ , ङ च शुद्धिः पर्युक्ष्य तोयेन मृगलोम्नां प्रकीर्तिता
ಅಂಶುಪಟ್ಟ (ರೇಷ್ಮೆ) ವಸ್ತ್ರಗಳು ಶ್ರೀಫಲ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ) ಮೂಲಕ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ; ಕ್ಷೌಮ (ಅವಿಸೆ/ನಾರು) ವಸ್ತ್ರಗಳು ಗೌರ-ಸರ್ಷಪ (ಬಿಳಿ ಸಾಸಿವೆ) ಮೂಲಕ—ಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ, ಪವಿತ್ರ ಜಲವನ್ನು ಛಿಟಕಿಸುವುದರಿಂದ—ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಮೃಗಲೋಮ (ಜಿಂಕೆಯ ಕೂದಲು) ವಸ್ತುಗಳು ನೀರನ್ನು ಛಿಟಕಿಸುವುದರಿಂದ ಶುದ್ಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 16
पुष्पाणाञ्च फलानाञ्च प्रोक्षणाज्जलतो ऽखिलं
ಪುಷ್ಪಗಳಿಗೂ ಫಲಗಳಿಗೂ ಸಹ ಜಲಪ್ರೋಕ್ಷಣದಿಂದ (ನೀರು ಛಿಟಿಕೆಯಿಂದ) ಎಲ್ಲವೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ।
Frequently Asked Questions
It specifies substance-by-substance purification methods (re-firing earthenware; acidulated water for copper; alkali for bronze/iron; washing for pearls; hot water for greasy items; planing for wood; sprinkling for compacted items; overflow for liquids) and gives numeric clay counts for post-excretion cleansing, including increased quantities for brahmacārins, vānaprasthas, and renunciants.
By codifying śauca as actionable discipline in both yajña and household life, it protects ritual efficacy and ethical order; external purification (materials, spaces, bodies) is presented as a prerequisite for eligibility in divine and ancestral rites and as a support for inner restraint and dharmic living.