Adhyaya 152
Dharma-shastraAdhyaya 1525 Verses

Adhyaya 152

The Livelihood of the Householder (गृहस्थवृत्तिः) — Agni Purana, Chapter 152

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರನು ವರ್ಣಾಂತರಧರ್ಮದಿಂದ ಮುಂದಾಗಿ ಗೃಹಸ್ಥವೃತ್ತಿ (ಮನೆತನದ ಜೀವನೋಪಾಯ) ಕುರಿತು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸ್ವಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಸ್ವಯಂನಿರ್ವಹಣೆ ಮುಖ್ಯ; ಅಗತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ ಅಥವಾ ಶೂದ್ರ-ಸ್ವರೂಪದ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಆಶ್ರಯಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಶೂದ್ರನ ದಾಸ್ಯಾಧೀನತೆ ಅಥವಾ ಶೂದ್ರಜನ್ಮೀ ಪ್ರಧಾನ ಜೀವನೋಪಾಯ ನಿಷಿದ್ಧ. ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಕೃಷಿ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಪಶುರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕುಸೀದ/ಧನಸಾಲ ಮುಂತಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಕರ್ಮಗಳು ಅನುಮತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಭೋಗ–ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಮಿತಿಗಳು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ, ಸಸ್ಯಗಳು, ಕೀಟಗಳಿಗೆ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದೇವಪೂಜೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧಿ–ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವೇ ಧರ್ಮೋಪಾಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಾಲಿನ (ನೇಗಿಲು) ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಗೋಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ದಂಡವಿಧಾನ ನೀಡಿ ಅಗತ್ಯ–ಕ್ರೂರತೆ–ಧರ್ಮಹಾನಿಯ ಸಮತೋಲನ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಋತ, ಅಮೃತ, ಮೃತ, ಪ್ರಮೃತ ಎಂಬ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳ ಕ್ರಮ ಹೇಳಿ, ಅಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ–ಅಸತ್ಯ ಮಿಶ್ರಣವೂ ಸಹ್ಯ, ಆದರೆ ನೀಚಾಧರ್ಮ್ಯ ವೃತ್ತಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे वर्णान्तरधर्मा नामैकपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ द्विपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः गृहस्थवृत्तिः पुष्कर उवाच आजीवंस्तु यथोक्तेन ब्राह्मणः स्वेन कर्मणा क्षत्रविट्शूद्रधर्मेण जीवेन्नैव तु शूद्रजात्

ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ವರ್ಣಾಂತರಧರ್ಮ’ ಎಂಬ 151ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ 152ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಗೃಹಸ್ಥವೃತ್ತಿ’ ಆರಂಭ. ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ತನ್ನ ಸ್ವಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಾಡಬೇಕು; ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ ಅಥವಾ ಶೂದ್ರಧರ್ಮದಿಂದಲೂ ಬದುಕಬಹುದು, ಆದರೆ ಶೂದ್ರಜಾತ (ಶೂದ್ರಾಶ್ರಿತ/ಶೂದ್ರಜನ್ಯ) ಜೀವನೋಪಾಯದಿಂದಲ್ಲ।

Verse 2

कृषिबाणिज्यगोरक्ष्यं कुशीदञ्च द्विजश् चरेत् गोरसं गुडलवणलाक्षामांसानि वर्जयेत्

ದ್ವಿಜನು (ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು) ಕೃಷಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಗೋರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕುಶೀದ (ಬಡ್ಡಿಗೆ ಹಣ ನೀಡುವುದು) ಕೂಡ ಆಚರಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಗೋರಸ (ಗೋ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳು), ಬೆಲ್ಲ, ಉಪ್ಪು, ಲಾಕ್ಷಾ ಮತ್ತು ಮಾಂಸವನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು।

Verse 3

श्रीजीवनञ्च तत्र स्यात् प्रोक्तमिति ग , घ , ङ , ञ च भूमिं भित्वौषधीश्छित्वा हुत्वा कोटपिपीलिकान् पुनन्ति खलु यज्ञेन कर्षका देवपूजनात्

ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಜೀವನೋಪಾಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು (ಗ, ಘ, ಙ, ಞ) ಪಾಠಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ರೈತರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಚೀರಿ, ಔಷಧಿ/ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕಡಿದು, ಕೃಷಿಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೋಟಿಪಿಪೀಲಿಕಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿದರೂ, ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದೇವಪೂಜೆಯಿಂದ ಅವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 4

हलमष्टगवं धर्म्यं षड्गवं जीवितार्थिनां चर्तुर्गवं नृशंसानां द्विगवं धर्मघातिनां

ಹಲ (ನಾಗಲಿ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ/ಬಳಸುವ ದಂಡ—ಧರ್ಮ್ಯನಿಗೆ ಎಂಟು ಹಸುಗಳು; ಜೀವನೋಪಾಯಾರ್ಥಿಗೆ ಆರು; ಕ್ರೂರನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು; ಧರ್ಮಘಾತಕನಿಗೆ ಎರಡು ಹಸುಗಳು ಎಂದು ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ।

Verse 5

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा सत्यानृताभ्यामपिवा न स्ववृत्त्या कदा च न

ಋತ ಮತ್ತು ಅಮೃತದಿಂದ, ಅಥವಾ ಮೃತ ಮತ್ತು ಪ್ರಮೃತದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸಬೇಕು; ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಸತ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತವಾದರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ವೀಕಾರ್ಯ—ಆದರೆ ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುವ ಸ್ವನಿಂದ್ಯ ಜೀವನೋಪಾಯದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲ।

Frequently Asked Questions

A Dharma-shastra taxonomy of livelihood (ṛta/amṛta/mṛta/pramṛta), a regulated list of permissible economic activities (agriculture, trade, cattle-protection, money-lending), abstentions, and a graded penalty structure (in cows) associated with the plough—calibrated by intent and dharma-injury.

It sacralizes economic life by subordinating livelihood to dharma: necessity-based occupational flexibility is bounded by purity norms, and the harms of livelihood (e.g., farming) are ritually counterbalanced through yajña and deva-pūjā, turning household prosperity into a disciplined path of purification.