Adhyaya 334
Prastāra-nirūpaṇa — Explanation of Prastāra (Tabulation/Matrix of Metres)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿ ಗಾಥೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ‘ಪ್ರಸ್ತಾರ’ವನ್ನು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಎಣಿಸುವ ವಿಧಾನವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ರಮ ನಿರ್ಮಾಣ–ಹೋಲಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಷ್ಟ (ಸೂಚ್ಯಾಂಕದಿಂದ ಛಂದೋರೂಪವನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು) ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಷ್ಟ (ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಣಿಸುವುದು) ಕ್ರಮಗಳು, ಸಮ/ವಿಷಮ ನಿಯಮಗಳು, ಅರ್ಧೀಕರಣ ಹಂತಗಳು ಮತ್ತು ಎಣಿಕೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ವಿವರವಾಗುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಮೇರೂ-ಪ್ರಸ್ತಾರ (ಪಾಸ್ಕಲ್ সদೃಶ ವಿನ್ಯಾಸ)ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ತೋರಿಸಿ ‘ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸಾರ’ವೆಂದು—ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಿಸಿ ಒಂದನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ ಅಧ್ವಾ/ಅಂಗುಳ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಆರೋಹ–ಅವರೋಹ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು—ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಯೋಜನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಕ್ರಮವೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಿ, ಪಠಣಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅನುಮತಿತ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
Algorithmic rules for prastāra generation and lookup—especially Naṣṭa and Uddiṣṭa methods, halving/parity operations, and the Meru-prastāra basis for metrical counts.
It systematizes correct metrical knowledge, supporting faithful preservation of mantra/poetry and cultivating disciplined intellect—an applied form of dharmic rigor aligned with sacred transmission.