Adhyaya 120

Verse 1

झ च स्वादूदका द्वित्रिगुणेति ख , छ च स्वादूदका तु द्विगुणेति घ , ज च स्वादूदका तु द्विगुणेति ग , ङ च पञ्चाशत्कोटिविस्तृतेति छ अथ विंशत्यधिकशततमो ऽध्यायः भुवनकोषः अग्निर् उवाच विस्तारस्तु स्मृतो भूमेः सहस्राणि च सप्ततिः उच्छ्रायो दशसाहस्रं पातालञ्चैकमेककं

ಛಂದೋ-ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ— ‘ಝ’: “ಸ್ವಾದೂದಕಾ ದ್ವಿ-ತ್ರಿಗುಣ ವಿಸ್ತಾರ”; ‘ಛ’: “(ಇದು) ಐವತ್ತು ಕೋಟಿ ವಿಸ್ತಾರ.” ಈಗ ೧೨೦ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಭುವನಕೋಶ’ ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು— ಭೂಮಿಯ ವಿಸ್ತಾರವು ಎಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ (ಯೋಜನ) ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ; ಎತ್ತರ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ; ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತಾಳವೂ ತಲಾ ಒಂದು ಸಾವಿರ (ಯೋಜನ).

Verse 2

अतलं वितलञ्चैव नितलञ्च गभस्तिमत् महाख्यं सुतलञ्चाग्र्यं पातालञ्चापि सप्तमं

ಅತಲ, ವಿತಲ ಮತ್ತು ನಿತಲ; ನಂತರ ಗಭಸ್ತಿಮತ್; ಮಹಾಖ್ಯ; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುತಲ; ಮತ್ತು ಏಳನೆಯದು ಪಾತಾಳ— ಇವೇ ಏಳು ಅಧೋಲೋಕಗಳು.

Verse 3

कृष्णपीतारुणाः शुक्लशर्कराशैलकाञ्चनाः भूमयस्तेषु रम्येषु सन्ति दैत्यादयः सुखं

ಆ (ಅಧೋಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ) ಕಪ್ಪು, ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಅರುಣ ವರ್ಣದ ಭೂಮಿಗಳು ಇವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಳಿ ಕಲ್ಲುಕಣಗಳು, ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣಮಯ ನೆಲವೂ ಇದೆ. ಆ ರಮ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯಾದಿಗಳು ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 4

पातालानामधश्चास्ते शेषो विष्णुश् च तामसः गुणानन्त्यात्स चानन्ततः शिरसा धारयन्महीं

ಪಾತಾಳಗಳಿಗೂ ಕೆಳಗೆ ಶೇಷನು ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ತಾಮಸ (ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕ) ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಅವನೇ ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಗುಣಗಳ ಅನಂತತೆಯಿಂದ ಅವನು ‘ಅನಂತ’; ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

भुवो ऽधो नरका नैके न पतेत्तत्र वैष्णवः रविणा भासिता पृथ्वी यावत्तायन्नभो मतं

ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗೆ ಅನೇಕ ನರಕಲೋಕಗಳಿವೆ; ವೈಷ್ಣವನು ಅಲ್ಲಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆಕಾಶವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿದೆಯೋ ಅಷ್ಟು ಕಾಲ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮತ.

Verse 6

भूमेर्योजनलक्षन्तु विशिष्ठरविमण्डलं रवेर् लक्षेण चन्द्रश् च लक्षान्नाक्षत्रमिन्दुतः

ಭೂಮಿಯ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ವಿಸ್ತಾರ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರನು ಒಂದು ಲಕ್ಷ (ಯೋಜನೆ), ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಮಂಡಲವೂ ಒಂದು ಲಕ್ಷ (ಯೋಜನೆ) ಎಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 7

द्विलक्षाद्भाद्बुधश्चास्ते बुधाच्छुक्रो द्विलक्षतः द्विलक्षेण कुजः शुक्राद्भौमाद् द्विलक्षतो गुरुः

ಭಾ (ಸೂರ್ಯ) ಯಿಂದ ಎರಡು ಲಕ್ಷ ದೂರದಲ್ಲಿ ಬುಧನು ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಬುಧನಿಂದ ಎರಡು ಲಕ್ಷ ದೂರದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರನು. ಶುಕ್ರನಿಂದ ಎರಡು ಲಕ್ಷ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕುಜ (ಮಂಗಳ); ಭೌಮನಿಂದ (ಮಂಗಳದಿಂದ) ಎರಡು ಲಕ್ಷ ದೂರದಲ್ಲಿ ಗುರು (ಬೃಹಸ್ಪತಿ) ಇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 8

गुरोर्द्विलक्षतः सौरित्ल्लक्षात्सप्तर्षयः शनेः लक्षाद् ध्रुवो ह्य् ऋषिभ्यस्तु त्रैलोक्यञ्चोच्छ्रयेण च

ಗುರುದಿಂದ ಎರಡು ಲಕ್ಷ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೌರಿ (ಶನಿ) ಇರುತ್ತಾನೆ; ಶನಿಯಿಂದ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು. ಋಷಿಗಳಿಂದ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ದೂರದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವ; ಅದರ ಮೇಲೆಯೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 9

ध्रुवात् कोट्या महर्लोको यत्र ते कल्पवासिनः जनो द्विकोटितस्तस्माद्यत्रासन् सनकादयः

ಧ್ರುವದಿಂದ ಒಂದು ಕೋಟಿ (ಹತ್ತು ಮಿಲಿಯನ್ ಯೋಜನ) ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಲೋಕವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಪರ್ಯಂತ ವಾಸಿಸುವ ಸತ್ತ್ವಗಳು ನೆಲೆಸಿರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ದ್ವಿಗುಣ ದೂರದಲ್ಲಿ ಜನಲೋಕ; ಅಲ್ಲಿ ಸನಕಾದಿ ಆದ್ಯ ಋಷಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 10

जनात्तपश्चाष्तकोट्या वैराजा यत्र देवताः षणवत्या तु कोटीनान्तपसः सत्यलोककः

ಎಂಟು ಕೋಟಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಜನಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ವೈರಾಜ ಎಂಬ ದೇವತೆಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ತೊಂಬತ್ತಾರು ಕೋಟಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಸತ್ಯಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 11

अपुनर्मारका यत्र ब्रह्मलोको हि स स्मृतः पादगम्यस्तु भूल्लोको भुवः सूर्यान्तरः स्मृतः

ಎಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಮರಣಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲವೋ, ಆ ಲೋಕವೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಲೋಕವು ಪಾದಗಮ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಭುವಃಲೋಕವು ಸೂರ್ಯನ ತನಕದ ಮಧ್ಯಂತರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 12

स्वर्गलोको ध्रुवान्तस्तु नियुतानि चतुर्दश एतदण्डकटाहेन वृतो ब्रह्माण्डविस्तरः

ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವು ಧ್ರುವಾಂತದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ಹದಿನಾಲ್ಕು ನಿಯುತಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅಂಡ-ಕಟಾಹದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿಸ್ತಾರ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 13

वारिवह्न्यनिलाकाशैस्ततो भूतादिना वहिः वृतं दशगुणैर् अण्डं भूतादिर्महता तथा

ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಆಕಾಶಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಪಾರ ದಶಗುಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂತಾದಿ ತತ್ತ್ವವು ಅಂಡವನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ; ಭೂತಾದಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಹತ್ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 14

दशोत्तराणि शेषाणि एकैकस्मान्मामुने महान्तञ्च समावृत्य प्रधानं समवस्थितं

ಓ ಮುನೇ, ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಉಳಿದ ತತ್ತ್ವಗಳು ಹಿಂದಿನ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ; ಮಹತ್ತನ್ನೂ ಆವರಿಸಿ ಪ್ರಧಾನ (ಆದಿ ಪ್ರಕೃತಿ) ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 15

अनन्तस्य न तस्यान्तः सङ्ख्यानं नापि विद्यते हेतुभूतमशेषस्य प्रकृतिः सा परा मुने

ಅನಂತಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ತಿಳಿಯದು; ಓ ಮುನೇ, ಆ ಪರಮ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಸಮಸ್ತದ ನಿರವಶೇಷ ಕಾರಣಭೂಮಿ.

Verse 16

असङ्ख्यातानि शाण्डानि तत्र जातानि चेदृशां दारुण्यग्निर्यथा तैलं तिले तद्वत् पुमानिति

ಅಲ್ಲಿ ಅಂಥವರಿಗಾಗಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ‘ಶಾಣ್ಡ’ಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಭೀಕರ ಅಗ್ನಿ ಎಳ್ಳಿನಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವಂತೆ, ಆ ಯಾತನೆ ಮನುಷ್ಯನ ಸಾರವನ್ನು ಪೀಡಿಸಿ ಹೊರತೆಗೆದುಬಿಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 17

प्रधाने च स्थितो व्यापी चेतनात्मात्मवेदनः प्रधानञ्च पुमांश् चैव सर्वभूतात्मभृतया

ಪ್ರಧಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಚೇತನಾತ್ಮನು ಸ್ವಾತ್ಮವೇದನೆಯಿಂದ ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶನು; ಸರ್ವಭೂತಾಂತರಾತ್ಮನಾಗಿ ಪ್ರಧಾನವನ್ನೂ ಪುರುಷನನ್ನೂ ಎರಡನ್ನೂ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 18

विष्णुशक्त्या महाप्राज्ञ वृतौ संश्रयधर्मिणौ तयोः सैव पृथग्भावे कारणं संश्रयस्य च

ಓ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ, ವಿಷ್ಣುವೂ ಅವರ ಶಕ್ತಿಯೂ ಪರಸ್ಪರ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಂತೆಯೇ ಆಶ್ರಯಧರ್ಮಿಗಳಾಗಿವೆ; ಮತ್ತು ಅದೇ ಶಕ್ತಿಯೇ ಅವರ ವಿಭಿನ್ನತೆಯ ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೂ ಆಶ್ರಯಸಂಬಂಧಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ।

Verse 19

अ वै इति ङ अयुतानि इति ज सङ्ख्यानं नैव विद्यते इति घ , झ च सङ्ख्यानं न च विद्यते इति ग पुमानपि इति घ , झ च प्रधाने ऽवस्थितं इति ख , ग , ङ च सर्वभूतानुभूतया इति ङ द्वयोरिति झ क्षोभकारणभूतश् च सर्गकाले महामुने यथा शैत्यं जले वातो विभर्ति कणिकागतं

‘ಅ’ ಮತ್ತು ‘ವೈ’ ಎಂಬುದು ಙ-ಸೂಚಕದಿಂದ ಸೂಚಿತ; ‘ಅಯುತಾನಿ’ ಜ-ಸೂಚಕದಿಂದ. ‘ಸಂಖ್ಯೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯದು’ ಎಂಬುದು ಘ ಮತ್ತು ಝಗಳಿಂದ, ‘ಸಂಖ್ಯೆ ತಿಳಿಯದು’ ಎಂಬುದು ಗದಿಂದ ಸೂಚ್ಯ. ‘ಪುಮಾನಪಿ’ ಕೂಡ ಘ, ಝಗಳಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ‘ಪ್ರಧಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ’ ಖ, ಗ, ಙಗಳಿಂದ; ‘ಸರ್ವಭೂತಾನುಭೂತಯಾ’ ಙದಿಂದ; ‘ದ್ವಯೋಃ’ ಝದಿಂದ. ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಕ್ಷೋಭಕಾರಣ, ಮಹಾಮುನೇ—ಜಲದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳಾಗಿ ಇರುವ ಶೈತ್ಯವನ್ನು ವಾಯು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ.

Verse 20

जगच्छक्तिस् तथा विष्णोः प्रधानप्रतिपादिकां विष्णुशक्तिं समासाद्य देवाद्याः सम्भवन्ति हि

ಜಗತ್‌ಶಕ್ತಿಯೂ ವಿಷ್ಣುವಿನದೇ; ಅದೇ ಪ್ರಧಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ (ಮತ್ತು ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ) ಶಕ್ತಿ. ವಿಷ್ಣುಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ದೇವಾದಿಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 21

स च विष्णुः स्वयं ब्रह्म यतः सर्वमिदं जगत् योजनानां सहस्राणि भास्करस्य रथो नव

ಆ ವಿಷ್ಣುವೇ ಸ್ವಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ; ಅವರಿಂದಲೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾಸ್ಕರನ (ಸೂರ್ಯನ) ರಥವು ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿದೆ.

Verse 22

ईशादण्डस्तथैवास्य द्विगुणो मुनिसत्तम

ಮುನಿಸತ್ತಮನೇ, ಹಾಗೆಯೇ ಇದರ ಈಶ-ದಂಡ (ನಿಯಂತ್ರಕ ದಂಡ)ವೂ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 23

सार्धकोटिस् तथा सप्तनियुतान्यधिकानि वै अप्_१२००२२चेयोजनानान्तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितं त्रिनाभिमतिपञ्चारं षण्णेमि द्व्ययनात्मकं

ಅದರ ಅಕ್ಷ (ಧುರ) ಒಂದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಕೋಟಿ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಏಳು ನಿಯುತ ಯೋಜನಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ್ದು. ಆ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಚಕ್ರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ—ಮೂರು ನಾಭಿಗಳಿರುವುದು, ಐವತ್ತು ಆರಗಳಿರುವುದು, ಆರು ನೇಮಿಗಳಿರುವುದು, ಮತ್ತು ದ್ವಯನಾತ್ಮಕ (ಎರಡು ಪದರ/ಎರಡು ಪಥಗಳ) ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದೆ.

Verse 24

संवत्सरमयं कृत्स्नं कालचक्रं प्रतिष्ठितं चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वितीयक्षो विवस्वतः

ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಲಚಕ್ರವು ಸಂವತ್ಸರಮಯವೆಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ವಿವಸ್ವಾನ್ (ಸೂರ್ಯ)ನಿಗೆ ದ್ವಿತೀಯ ಕ್ಷಣಮಾನವಾಗಿ ನಲವತ್ತು ಸಾವಿರ (ಏಕಕಗಳು) ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 25

पञ्चान्यानि तु सार्धानि स्यन्दनस्य महामते अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणन्तदद्युगार्धयोः

ಹೇ ಮಹಾಮತೇ, ಸ್ಯಂದನ (ರಥ)ದ ಪ್ರಮಾಣವು ಐದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ (ಏಕಕ) ಹೆಚ್ಚಿರಬೇಕು. ಎರಡೂ ಬದಿಗಳ ಅಕ್ಷದ ಉದ್ದವೇ ಪ್ರಮಾಣ; ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣ ಯುಗಾರ್ಧಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 26

ह्रस्वो ऽक्षस्तद्युगार्धञ्च ध्रुवाधारं रथस्य वै हयाश् च सप्त छन्दांसि गायत्र्यादीनि सुव्रत

ಅಕ್ಷವು ಹ್ರಸ್ವ; ಯುಗಾರ್ಧವೂ ಹ್ರಸ್ವವೇ. ಧ್ರುವಾಧಾರವೇ ನಿಜವಾಗಿ ರಥದ ಆಧಾರ. ಹೇ ಸುವ್ರತ, ಕುದುರೆಗಳು ಏಳು ವೈದಿಕ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು—ಗಾಯತ್ರಿ ಮೊದಲಾದವು.

Verse 27

उदयास्तमनं ज्ञेयं दर्शनादर्शनं रवेः यावन्मात्रप्रदेशे तु वशिष्ठो ऽवस्थितो ध्रुवः

ಸೂರ್ಯನ ದರ್ಶನ-ಅದರ್ಶನಗಳನ್ನೇ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಮನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ದೃಶ್ಯಸೀಮೆಯ ಪ್ರಮಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಶಿಷ್ಠ ನಕ್ಷತ್ರವು ಧ್ರುವವಾಗಿ (ಧ್ರುವತಾರೆಯಾಗಿ) ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.

Verse 28

स्वयमायाति तावत्तु भूमेराभूतसम्प्लवे ऊर्धोत्तरमृषिभ्यस्तु ध्रुवो यत्र व्यवस्थितः

ಭೂಮಿಗೆ ಪ್ರಳಯ ಸಂಭವಿಸುವವರೆಗೆ ಅದು (ಆ ಧ್ರುವಸ್ಥಾನ) ಸ್ವಯಂ ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ—ಋಷಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವ, ಉತ್ತರದ ಉನ್ನತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಧ್ರುವನು ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿರುವಲ್ಲಿ.

Verse 29

एतद्विष्णुपदं दिव्यं तृतीयं व्योम्नि भास्वरं निर्धूतदोषपङ्कानां यतीनां स्थानमुत्तमं

ಇದು ದಿವ್ಯವಾದ ವಿಷ್ಣುಪದ—ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ತೃತೀಯ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಲೋಕ—ದೋಷರೂಪ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಳೆದುಹಾಕಿದ ಯತಿಗಳ ಪರಮೋತ್ತಮ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.

Verse 30

भूमेराहूतसम्प्लवे इति घ , ज च ततो गङ्गा प्रभवति स्मरणात् पाशनाशनी दिवि रूपं हरेर्ज्ञेयं शिशुमाराकृति प्रभो

‘ಭೂಮಿಗಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿತ ಸಂಪ್ಲವದಲ್ಲಿ’—ಎಂದು ಪಾಠಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಚನೆ ಇದೆ. ಅದರಿಂದ ಗಂಗಾ ಪ್ರಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಅವಳ ಸ್ಮರಣ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಬಂಧನಪಾಶ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಪ್ರಭೋ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ಹರಿಯ ರೂಪವು ಶಿಶುಮಾರ-ಆಕೃತಿಯ (ನಕ್ಷತ್ರರೂಪ) ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 31

स्थितः पुच्छे ध्रुवस्तत्र भ्रमन् भ्रामयति ग्रहान् स रथो ऽधिष्ठिता देवैर् आदित्यैर् ऋषिभिर्वरैः

ಅಲ್ಲಿ ಆ (ಶಿಶುಮಾರ-ರೂಪದ) ಪುಚ್ಚಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಧ್ರುವನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾ ಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಭ್ರಮಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಥವನ್ನು ದೇವರುಗಳು—ಆದಿತ್ಯರು ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಋಷಿಗಳು—ಅಧಿಷ್ಠಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 32

गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः हिमोष्णवारिवर्षाणां कारणं भगवान् रविः

ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮಣೀಗಳು, ಸರ್ಪರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಇವರ ಮೂಲಕ ಭಗವಾನ್ ರವಿ ಶೀತ, ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಜಲವರ್ಷೆಗಳ ಕಾರಣನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 33

ऋग्वेदादिमयो विष्णुः स शुभाशुभकारणं रथस्त्रिचक्रः सोमस्य कुन्दाभास्तस्य वाजिनः

ವಿಷ್ಣು ಋಗ್ವೇದಾದಿ ವೇದಮಯನು; ಅವನೇ ಶುಭಾಶುಭಗಳ ಕಾರಣ. ಸೋಮನ ರಥವು ತ್ರಿಚಕ್ರ, ಅವನ ವಾಜಿಗಳು ಕುಂದಪುಷ್ಪದಂತೆ ಶುಭ್ರವಾಗಿವೆ.

Verse 34

वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन चरत्यसौ त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि त्रयस्त्रिंशच्छतानि च

ಹತ್ತಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾದ ಈ ಗಣನೆ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ಮೂವತ್ತ್ಮೂರು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತ್ಮೂರು ನೂರು, ಅಂದರೆ 33,300ಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ.

Verse 35

त्रयस्त्रिंशत्तथा देवाः पिवन्ति क्षणदाकरं एकां कलाञ्च पितर एकामारश्मिसंस्थिताः

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮೂವತ್ತ್ಮೂರು ದೇವರುಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಒಂದು ಕ್ಷಣವನ್ನು ‘ಪಾನ’ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದ ಪಿತೃಗಳು ಒಂದು ಕಲೆಯನ್ನು ‘ಪಾನ’ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 36

वाय्वग्निद्रव्यसम्भूतो रथश् चन्द्रसुतस्य च अष्टाभिस्तुरगैर् युक्तो बुधस्तेन चरत्यपि

ಚಂದ್ರನ ಪುತ್ರನಾದ ಬುಧನ ರಥವು ವಾಯು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ; ಎಂಟು ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಬುಧನು ಆ ರಥದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 37

शुक्रस्यापि रथो ऽष्टाश्वो भौमस्यापि रथस् तथा वृहस्पते रथो ऽष्टाश्वः शनेरष्टाश्वको रथः

ಶುಕ್ರನ ರಥವೂ ಎಂಟು ಕುದುರೆಗಳದ್ದಾಗಿದೆ; ಭೌಮ (ಮಂಗಳ)ನ ರಥವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ರಥ ಎಂಟು ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ; ಶನಿಯ ರಥವೂ ಎಂಟು ಕುದುರೆಗಳದ್ದೇ.

Verse 38

स्वर्भानोश् च रथो ऽष्टाश्वः केतोश्चाष्टाश्वको रथः यदद्य वैष्णवः कायस्ततो विप्र वसुन्धरा

ಸ್ವರ್ಭಾನು (ರಾಹು)ನ ರಥವು ಎಂಟು ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ; ಕೇತುವಿನ ರಥವೂ ಎಂಟು ಕುದುರೆಗಳದ್ದೇ. ಯಾವ ದಿನದಿಂದ ಈ ಕಾಯವು ವೈಷ್ಣವ ಸ್ವರೂಪವಾಯಿತು, ಓ ವಿಪ್ರ, ಆ ದಿನದಿಂದ ವಸುಂಧರಾ (ಭೂಮಿ) ಸ್ಥಿರ/ಹಿತಕರವಾಗಿ ಆಯಿತು.

Verse 39

सर्वपापप्रणाशिनीति ज ऋषभो रवेरिति ग , घ , ङ , ज च सरथ इत्य् आदिः, राक्षसैर् इत्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति कुन्दाभास्तत्र वाजिन इति क , घ , ङ च क्षणदाचरमिति झ पद्माकरा समुद्भूता पर्वताद्यादिसंयुता ज्योतिर्भुवननद्यद्रिसमुद्रवनकं हरिः

ಪದ್ಮಾಕರಾ (ಪದ್ಮಸರೋವರ)ದಿಂದ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ವಿಸ್ತಾರವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಅದು ಪರ್ವತಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯವಾಗಿ ನದಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ವನಗಳು ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವದಿಂದ ಅದು ಸರ್ವಪಾಪಪ್ರಣಾಶಿನಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 40

यदस्ति नास्ति तद्विष्णुर्विष्णुज्ञानविजृम्भितं न विज्ञानमृते किञ्चिज् ज्ञानं विष्णुः परम्पदं

ಇರುವುದೂ ಇಲ್ಲದುದೂ—ಎಲ್ಲವೂ ವಿಷ್ಣುವೇ; ಜಗತ್ತು ವಿಷ್ಣು-ಜ್ಞಾನದ ವಿಸ್ತಾರ. ನಿಜವಾದ ವಿವೇಕ (ವಿಜ್ಞಾನ)ವಿಲ್ಲದೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ; ಜ್ಞಾನವೇ ವಿಷ್ಣು, ಅದೇ ಪರಮಪದ.

Verse 41

तत् कुर्याद् येन विष्णुः स्यात् सत्यं ज्ञानमनन्तकं पठेद् भुवनकोषं हि यः सो ऽवाप्तसुखात्मभाक्

ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ—ಸತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ, ಅನಂತಸ್ವರೂಪನಾದ ಅವನನ್ನು—ಅಂತಹ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಭುವನಕೋಶವನ್ನು ಪಠಿಸುವವನು ಪಡೆದ ಸುಖದಿಂದ ಯುಕ್ತ ಆತ್ಮನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 42

ज्योतिःशास्त्रादिविध्याश् च शुभाशुभाधिपो हरिः

ಜ್ಯೋತಿಷಶಾಸ್ತ್ರಾದಿ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹರಿ ಯೇ ಶುಭಾಶುಭಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತೃ.