Adhyaya 110
गङ्गामाहात्म्यं (The Greatness of the Gaṅgā)
ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೀರ್ಥಪ್ರಶಂಸೆಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಗಂಗೆಯನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳದ ಪರಮ ಶುದ್ಧಿಕಾರಿಣಿಯಾಗಿ ವಿಶದಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗಂಗೆಯು ಹರಿಯುವ ದೇಶಗಳು ಸ್ವತಃ ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತವೆ—ಭೂಗೋಳವೇ ಧರ್ಮವಾಹಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗೆಯನ್ನು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಪರಮ ‘ಗತಿ’ (ಆಶ್ರಯ/ಮಾರ್ಗ) ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಿರಂತರ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಪಿತೃವಂಶ ಮತ್ತು ಸಂತಾನವಂಶ—ಎರಡನ್ನೂ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಗಂಗಾದರ್ಶನ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಜಲಪಾನ, ಸ್ತುತಿಪಾಠಗಳಂತಹ ಸರಳ ಭಕ್ತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮಹಾಫಲಪ್ರದ, ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಒಂದು ತಿಂಗಳು ತೀರದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಿರುವುದು ಸಮಸ್ತ ಯಜ್ಞಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು ವರ್ಣನೆ. ಅಸ್ಥಿ-ಅವಶೇಷಗಳು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಸ್ವರ್ಗವಾಸ ಸಿದ್ಧ—ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ-ಶ್ರಾದ್ಧದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅಂಧರು ಮುಂತಾದ ಅಡಚಣೆಗಳಿರುವವರೂ ಗಂಗಾತೀರ್ಥದಿಂದ ದೇವತೂಲ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಪಡೆದು ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವರು ಎಂದು ಕೃಪೆಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे तीर्थयात्रा माहात्म्यं नाम नवाधिकशततमो ऽध्यायः अथ दशाधिकशततमो ऽध्यायः गङामाहात्म्यं अग्निर् उवाच गङामाहात्म्यमाख्यास्ये सेव्या सा भुक्तिमुक्तिदा येषां मध्ये याति गङ्गा ते देशा पावना वराः
ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಎಂಬ 109ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು. ಈಗ 110ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಗಂಗಾ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ಗಂಗೆಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವಳು ಸೇವ್ಯಳು, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ನೀಡುವಳು. ಗಂಗೆಯು ಯಾವ ದೇಶಗಳ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತದೋ ಆ ದೇಶಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠವೂ ಪಾವನವೂ ಆಗಿವೆ।
Verse 2
ह अग्निर् उवाच माहात्म्यं सर्वतीर्थानामित्यादिः, नैमिषं परमन्तीर्थं भुक्तिमुक्तिप्रदायकं इत्य् आग्नेये महापुराणे तीर्थयात्रामाहात्म्यमित्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति गतिर्गङ्गा तु भूतानां गतिमन्वेषतांअप्_११०००२अब् सदा गङ्गा तारयते चोभौ वंशौ नित्यं हि सेविता
ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದರು— “ಸರ್ವತೀರ್ಥಗಳ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ” ಇತ್ಯಾದಿ; “ನೈಮಿಷವು ಪರಮ ತೀರ್ಥ, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವುದು” ಎಂದು. (ಆಗ್ನೇಯ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಎಂದು ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಪಾಠ ‘ಝ’ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.) ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಗಂಗೆಯೇ ಆಶ್ರಯ-ಮಾರ್ಗ. ನಿತ್ಯ ಸೇವಿತ ಗಂಗಾ ಪಿತೃವಂಶ ಮತ್ತು ಸಂತಾನವಂಶ—ಎರಡನ್ನೂ—ಸತತವಾಗಿ ತಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ.
Verse 3
चान्द्रायणसहस्राच्च गङ्गाम्भःपानमुत्तमं गङां मासन्तु संसेव्य सर्वयज्ञफलं लभेत्
ಸಾವಿರ ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಗಂಗಾಜಲಪಾನವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸೇವಿಸಿದವನು ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 4
सकलाघहरी देवी स्वर्गलोकप्रदायिनी यावदस्थि च गङ्गायां तावत् स्वर्गे स तिष्ठति
ದೇವೀ ಗಂಗಾ ಸಕಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವಳು, ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ನೀಡುವಳು. ಯಾರ ಅಸ್ಥಿ-ಅವಶೇಷಗಳು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ, ಅವನು ಅಷ್ಟೇ ಕಾಲ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 5
अन्धादयस्तु तां सेव्य देवैर् गच्छन्ति तुल्यतां गङ्गातीर्थसमुद्भूतमृद्धारी सो ऽघहार्कवत्
ಕುರುಡರು ಮೊದಲಾದವರೂ ದೇವರುಗಳೇ ಗೌರವಿಸುವ ಆ ಗಂಗಾತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ ದೇವಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗಂಗಾತೀರ್ಥದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಇದು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವದು, ಪಾಪವನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವದು—ಸೂರ್ಯನಂತೆ (ಅಂಧಕಾರನಾಶಕ).
Verse 6
दर्शनात् स्पर्शनात् पानात्तथा गङ्गेतिकीर्तनात् पुनाति पुण्यपुरुषान् शतशीथ सहस्रशः
ಗಂಗೆಯನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದರಿಂದ, ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ‘ಗಂಗಾ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುವುದರಿಂದಲೂ ಅವಳು ಪುಣ್ಯವಂತರನ್ನು ನೂರಾರು-ಸಾವಿರಾರು ಬಾರಿ ಪುನಃಪುನಃ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ.
Frequently Asked Questions
Darśana (seeing), sparśana (touching), pāna (drinking), and kīrtana (reciting/singing her praises) are explicitly listed as purifying acts.
It presents the Gaṅgā as both bhukti-mukti-dā (bestower of worldly enjoyment and liberation), where accessible devotional actions yield both material auspiciousness and ultimate spiritual release.
It states that the Gaṅgā, when continually worshipped, delivers both lines of ancestry—forefathers and descendants—highlighting intergenerational merit.
Yes. It notes that a concluding reading ending with “tīrtha-yātrā-māhātmyam” is not found in the ‘Jha’ manuscript, indicating a textual variant.