Adhyaya 109

Verse 1

अथ नवाधिकशततमो ऽध्यायः तीर्थमाहात्म्यं अग्निर् उवाच माहात्म्यं सर्वतीर्थानां वक्ष्ये यद्भक्तिमुक्तिदं यस्य हस्तौ च पादौ च मनश् चैव सुसंयतं

ಇದೀಗ ನೂರೊಂಬತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ—ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು; ಯಾರ ಕೈಗಳು, ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಸುಸಂಯತವಾಗಿದೆಯೋ ಅವರಿಗೆ.

Verse 2

विद्या तपश् च कीर्तिश् च स तीर्थफलमश्नुते स्वसंयतमिति घ प्रतिग्राहादुपावृत्तो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः

ವಿದ್ಯೆ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ—ಅವನು ತೀರ್ಥಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸ್ವಸಂಯಮಿಯಾಗಿರಲಿ; ದಾನ ಸ್ವೀಕಾರದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಲಘು ಆಹಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನಾಗಿರಲಿ.

Verse 3

निष्पपस्तीर्थयात्री तु सर्वयज्ञफलं लभेत् अनुपोष्य त्रिरात्रीणि तीर्थान्यनभिगम्य च

ಪಾಪರಹಿತ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಿಕನು ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ಉಪವಾಸವಿಟ್ಟು, ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳಿಗೆ ಹೋಗದೆ ಇದ್ದರೂ ಆ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 4

अदत्वा काञ्चनं गाश् च दरिद्रो नाम जायते तीर्थाभिओगमने तत् स्याद्यद्यज्ञेनाप्यते फलं

ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಗೋವುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ‘ದರಿದ್ರ’ನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ತೀರ್ಥಾಭಿಗಮನದಿಂದ ಯಜ್ಞದಿಂದಲೂ ದೊರಕುವ ಅದೇ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 5

पुष्करं परमं तीर्थं सान्निध्यं हि त्रिसन्ध्यकं दशकोटिसहस्राणि तीर्थानां विप्र पुष्करे

ಪುಷ್ಕರವು ಪರಮ ತೀರ್ಥ; ಅಲ್ಲಿ ತ್ರಿಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾತಃ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ಸಾಯಂಕಾಲ) ವಿಶೇಷ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವಿದೆ. ಹೇ ವಿಪ್ರ, ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಗಳ ದಶಕೋಟಿ ಸಹಸ್ರ ಮಹಿಮೆ ನೆಲೆಸಿದೆ.

Verse 6

ब्रह्मा सह सुरैर् आस्ते मुनयः सर्वमिच्छवः देवाः प्राप्ताः सिद्धिमत्र स्नाताः पितृसुरार्चकाः

ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಬಯಸುವ ಮುನಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಪಿತೃ-ದೇವಾರಾಧಕರು ಕೃತಾರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 7

अश्वमेधफलं प्राप्य ब्रह्मलोकं प्रयान्ति ते कार्त्तिक्यामन्नदानाच्च निर्मलो ब्रह्मलोकभाक्

ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕಾರ್ತ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ನಿರ್ಮಲನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 8

पुष्करे दुष्करं गन्तुं पुष्करे दुष्करं तपः दुष्करं पुष्करे दानं वस्तुं चैव सुदुष्करं

ಪುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ದುಷ್ಕರ; ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವುದು ದುಷ್ಕರ. ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ದಾನ ಮಾಡುವುದು ದುಷ್ಕರ, ಅಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರ.

Verse 9

तत्र वासाज्जपच्छ्राद्धात् कुलानां शतमुद्धरेत् जम्बुमार्गं च तत्रैव तीर्थन्तण्डुलिकाश्रमं

ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಜಪ ಮತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ನೂರು ಕುಲಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜಂಬುಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ತಂಡುಲಿಕಾಶ್ರಮ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವೂ ಇದೆ.

Verse 10

कर्णाश्रमं कोटितीर्थं नर्मदा चार्वुदं परं तीर्थञ्चर्मण्वती सिन्धुः सोमनाथः प्रभासकं

ಕರ್ಣಾಶ್ರಮ, ಕೋಟಿತೀರ್ಥ, ನರ್ಮದಾ, ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಆರ್ವುದ, ಚರ್ಮಣ್ವತೀ ತೀರ್ಥ, ಸಿಂಧು, ಸೋಮನಾಥ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಸ—ಇವು ಸ್ಮರಣೀಯ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು.

Verse 11

सरस्वत्यब्धिसङ्गश् च सागरन्तीर्थमुत्तमं येति ख , ग , छ च अश्वमेधफलं चाप्येति घ ब्रह्मलोककमिति ख , ग , ङ , छ च दुष्करं गन्तुमिति ख वस्तुं तत्र सुदुष्करमिति ज कण्वाश्रममिति घ सरस्वत्यब्धिसञ्ज्ञयेति ग , घ , ज च पिण्डारकं द्वारका च गोमती सर्वसिद्धिदा

ಸರಸ್ವತಿ ಸಮುದ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ‘ಸಾಗರ’ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೋದವನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪುವುದು ದುಷ್ಕರ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದೂ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರ. ಈ ಸ್ಥಳ ‘ಕಣ್ವಾಶ್ರಮ’ ಹಾಗೂ ‘ಸರಸ್ವತಿ–ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಪಿಂಡಾರಕ, ದ್ವಾರಕಾ ಮತ್ತು ಗೋಮತಿ ನದಿ—ಇವು ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುವವು.

Verse 12

भूमितीर्थं ब्रह्मतुङ्गं तीर्थं पञ्चनदं परं भीमतीर्थं गिरीन्द्रञ्च देविका पापनाशिनी

ಭೂಮಿತೀರ್ಥ, ಬ್ರಹ್ಮತುಂಗ, ಪಂಚನದ ಎಂಬ ಪರಮ ತೀರ್ಥ, ಭೀಮತೀರ್ಥ, ಗಿರೀಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪಾಪನಾಶಿನಿ ದೇವಿಕಾ—ಇವೆಲ್ಲ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ಸ್ಮರಣೀಯ.

Verse 13

तीर्थं विनशनं पुण्यं नागोद्भेदमघार्दनं तीर्थं कुमारकोटिश् च सर्वदानीरितानि च

‘ವಿನಶನ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥ ಪುಣ್ಯಕರ; ‘ನಾಗೋದ್ಭೇದ’ ಹಾಗೂ ಪಾಪನಾಶಕ ‘ಅಘಾರ್ದನ’ ತೀರ್ಥವೂ; ಮತ್ತು ‘ಕುಮಾರಕೋಟಿ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವೂ. ಇವೆಲ್ಲ ‘ಸರ್ವದಾನ’ವೆಂದು ಘೋಷಿತ—ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲ ದಾನಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವು.

Verse 14

कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहं य एवं सततं ब्रूयात्सो ऽमलः प्राप्नुयाद्दिवं

“ನಾನು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು; ನಾನು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಯಾರು ಸದಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಕಲ್ಮಷರಹಿತರಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 15

तत्र विष्ण्वादयो देवास्तत्र वासाद्धरिं व्रजेत् सरस्वत्यां सन्निहित्यां स्नानकृद्ब्रह्मलोकभाक्

ಅಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ದೇವತೆಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೆ ಹರಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ (ದೇವಿ/ನದಿ) ಅಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿರುವಾಗ ಯಾರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ಪಾಲುದಾರರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 16

पांशवोपि कुरुक्षेत्रे नयन्ति परमां गतिं धर्मतीर्थं सुवर्णाख्यं गङ्गाद्वारमनुत्तमं

ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳೂ ಸಹ ಪರಮಗತಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ‘ಸುವರ್ಣ’ ಎಂಬ ಧರ್ಮತೀರ್ಥವೂ, ಅನುತ್ತಮ ‘ಗಂಗಾದ್ವಾರ’ವೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

Verse 17

तीर्थं कणखलं पुण्यं भद्रकर्णह्रदन्तथा गङ्गासस्वतीसङ्गं ब्रह्मावर्तमघार्दनं

ಪವಿತ್ರ ‘ಕಣಖಲ’ ತೀರ್ಥ, ಹಾಗೆಯೇ ಭದ್ರಕರ್ಣ ಹ್ರದ; ಗಂಗಾ-ಸರಸ್ವತಿ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾವರ್ತ—ಇವೆಲ್ಲ ಪಾಪಹಾರಕಗಳು.

Verse 18

भृगुतुङ्गञ्च कुब्जाम्रं गङ्गोद्भेदमघान्तकं वाराणसी वरन्तीर्थमविमुक्तमनुत्तमं

ಭೃಗುತುಂಗ, ಕುಬ್ಜಾಮ್ರ, ಗಂಗೋದ್ಭೇದ ಮತ್ತು ಅಘಾಂತಕ; ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥವಾದ ವಾರಾಣಸಿ, ಅನುತ್ತಮ ಅವಿಮುಕ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರ—ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು/ಪಠಿಸಬೇಕು.

Verse 19

कपालमोचनं तीर्थन्तीर्थराजं प्रयागकं गोमतीगङ्गयोः सङ्गं गङ्गा सर्वत्र नाकदा

‘ಕಪಾಲಮೋಚನ’ ಎಂಬುದು ತೀರ್ಥ; ಪ್ರಯಾಗವು ತೀರ್ಥರಾಜ. ಗೋಮತಿ-ಗಂಗೆಯ ಸಂಗಮ ಪುಣ್ಯಕರ; ಭಕ್ತನಿಗೆ ಗಂಗೆಯು ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಭಾವವಾಗದು.

Verse 20

तीर्थं राजगृहं पुण्यं शालग्राममघान्तकं ञ्ज्ञमिति छ भीमातीर्थमिति घ वामाद्दिवं ब्रजेदिति ज ब्रह्मलोकग इति ख , ग , घ , ङ , छ , ज च तत्र कर्णह्रदं तथेति ख भद्रकं तु ह्रदं तथेति ग , ङ च गङ्गोद्भेदमवन्तिकमिति ज वटेशं वामन्न्तीर्थं कालिकासङ्गमुत्तमं

‘ರಾಜಗೃಹ’ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯ ತೀರ್ಥವು ಪುಣ್ಯಕರ; ‘ಶಾಲಗ್ರಾಮ’ ಪಾಪಹಾರಕ. ಕೆಲವು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ‘ಞ್ಜ್ಞ’ ಎಂದು, ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ‘ಭೀಮತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಓದುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ‘ವಾಮನದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನು’ ಎಂದು, ಅನೇಕ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ‘ಕರ್ಣಹ್ರದ’, ಇತರಗಳಲ್ಲಿ ‘ಭದ್ರಕ-ಹ್ರದ’ ಎಂಬ ಪಾಠಭೇದವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಠದಲ್ಲಿ ‘ಗಂಗೋದ್ಭೇದ’ ಮತ್ತು ‘ಅವಂತಿಕಾ’ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ. ಮುಂದೆ ‘ವಟೇಶ’, ‘ವಾಮನ-ತೀರ್ಥ’ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ‘ಕಾಲಿಕಾ-ಸಂಗಮ’ಗಳೂ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿವೆ.

Verse 21

लौहित्यं करतोयाख्यं शोणञ्चाथर्षभं परं श्रीपर्वतं कोल्वगिरिं सह्याद्रिर्मलयो गिरिः

ಲೌಹಿತ್ಯ, ಕರತೋಯಾ ಎಂಬ ನದಿ ಮತ್ತು ಶೋಣ; ನಂತರ ಪರಮ ಋಷಭ ಪರ್ವತ; ಶ್ರೀಪರ್ವತ, ಕೊಲ್ವಗಿರಿ, ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಹಾಗೂ ಮಲಯಗಿರಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪುಣ್ಯಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳು।

Verse 22

गोदावरी तुङ्गभद्रा कावेरो वरदा नदी तापी पयोष्णी रेवा च दण्डकारण्यमुत्तमं

ಗೋದಾವರಿ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಕಾವೇರಿ, ವರದಾ ನದಿ, ತಾಪಿ, ಪಯೋಷ್ಣೀ ಮತ್ತು ರೇವಾ (ನರ್ಮದಾ); ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಂಡಕಾರಣ್ಯ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪುಣ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿತ।

Verse 23

कालञ्जरं मुञ्जवटन्तीर्थं सूर्पारकं परं मन्दाकिनी चित्रकूटं शृङ्गवेरपुरं परं

ಕಾಲಂಜರ, ಮುಂಜವಟ ತೀರ್ಥ, ಪರಮ ಸೂರ್ಪಾರಕ, ಮಂದಾಕಿನೀ, ಚಿತ್ರಕೂಟ ಮತ್ತು ಪರಮ ಶೃಂಗವೇರಪುರ—ಇವು ಪ್ರಮುಖ ಪೂಜ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳು।

Verse 24

अवन्ती परमं तीर्थमयोध्या पापनाशनी नैमिषं परमं तीर्थं भुक्तिमुक्तिप्रदायकं

ಅವಂತೀ ಪರಮ ತೀರ್ಥ; ಅಯೋಧ್ಯಾ ಪಾಪನಾಶಿನಿ. ನೈಮಿಷ ಪರಮ ತೀರ್ಥ, ಅದು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ।