Adhyaya 295

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे दष्टचिकित्सा नाम चतुर्णवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः पञ्चाङ्गरुद्रविधानं अग्निर् उवाच वक्ष्ये रुद्रविधानन्तु पञ्चाङ्गं सर्वदं परं हृदयं शिवसङ्कल्पः शिवः सूक्तन्तु पौरुषम्

ಇಂತೆ ಆಗ್ನೇಯ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ “ದಷ್ಟಚಿಕಿತ್ಸಾ” ಎಂಬ ಎರಡೂ ನೂರ ತೊಂಬತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು। ಈಗ ಎರಡೂ ನೂರ ತೊಂಬತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯ—“ಪಂಚಾಂಗ ರುದ್ರವಿಧಾನ”—ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು: “ನಾನು ರುದ್ರವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಇದು ಪರಮ, ಪಂಚಾಂಗ ಮತ್ತು ಸರ್ವಫಲಪ್ರದ: ಹೃದಯ, ಶಿವಸಂಕಲ್ಪ, ಶಿವ (ಮಂತ್ರ), ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಪೌರುಷ।”

Verse 2

शिखाभ्यः सम्भृतं सूक्तमाशुः कवचमेव च शतरुद्रियमस्त्रञ्च रुद्रस्याङ्गानि पञ्च हि

ಶಿಖೆಗಳ (ಶಿರೋಮುದಿಗಳು)ಿಂದ ‘ಆಶು’ ಎಂಬ ಸೂಕ್ತವು ಸಂಗ್ರಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಕವಚ’ ಮತ್ತು ‘ಶತರುದ್ರೀಯ’ ‘ಅಸ್ತ್ರ’ವಾಗಿ—ಇವೇ ರುದ್ರನ ಐದು ಅಂಗಗಳು.

Verse 3

पञ्चाङ्गान्न्यस्य तं ध्यात्वा जपेद्रुद्रांस्तः क्रमात् यज्जाग्रत इति सूक्तं यदृचं मानसं विदुः

ಪಂಚಾಂಗ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದ ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ರುದ್ರಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ‘ಯಜ್ ಜಾಗ್ರತ…’ ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಆ ವಿಶೇಷ ಋಕ್—ಇವು ಮಾನಸ ಜಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 4

ऋषिः स्याच्छिवमङ्कल्पश्छन्दस्त्रिष्टुवुदाहृतं शिवः सहस्रशीर्षेति तस्य नारायणो ऽप्यृषिः

ಋಷಿ ‘ಶಿವಮಙ್ಕಲ್ಪ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ; ಛಂದಸ್ಸು ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವತೆ ಶಿವನು, ‘ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷ’ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು; ಆ ಸೂಕ್ತಕ್ಕೆ ನಾರಾಯಣನೂ ಋಷಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತನು.

Verse 5

देवता पुरुषो ऽनुष्टुप्छन्दो ज्ञेयञ्च त्रैष्टुभम् अभ्यश्रसम्भृतं सूक्तमृषिरुत्तरगोनरः

ದೇವತೆ ‘ಪುರುಷ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಛಂದಸ್ಸು ಅನುಷ್ಟುಪ್, ಹಾಗೆಯೇ ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಎಂದೂ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ‘ಅಭ್ಯಶ್ರಸಂಭೃತ’ ಎಂಬ ಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ‘ಉತ್ತರಗೋನರ’.

Verse 6

आद्यानान्तिमृणां त्रिष्टुप्छन्दो ऽनुष्ठुव्द्वयोरपि उत्तरगोनस इति ज , ट च छन्दस्त्रिष्टुभमन्त्यायाः पुरुषो ऽस्यापि देषता

‘ಆ’ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ‘ಮೃ’ಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ (ಗಣ/ವರ್ಣಸಮೂಹ)ಕ್ಕೆ ಛಂದಸ್ಸು ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್; ಅನುಷ್ಟುಭ್‌ನ ಎರಡು ರೂಪಗಳಿಗೂ ‘ಉತ್ತರ-ಗಣ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗಣಗಳನ್ನು ‘ಜ’ ಮತ್ತು ‘ಟ’ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಂತಿಮದ ಛಂದಸ್ಸು ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಮತ್ತು ಅದರ ದೇವತೆಯೂ ‘ಪುರುಷ’ವೇ.

Verse 7

आशुरिन्त्रो द्वादशानां छन्दस्त्रिष्टुवुदाहृतं ऋषिः प्रोक्तः प्रतिरथः सूक्ते सप्तदशार्चके

ಈ ದ್ವಾದಶ ಮಂತ್ರಗಳಿಗೆ ದೇವತೆ ಇಂದ್ರನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಛಂದಸ್ಸು ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ; ಋಷಿ ಪ್ರತಿರಥ—ಹದಿನೇಳು ಋಕ್‌ಗಳಿರುವ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ।

Verse 8

पृथक् पृथक् देवताः स्युः पुरुविदङ्गदेवता अवशिष्टदैवतेषु छन्दो ऽनुष्टुवुदाहृतं

ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು. ‘ಪುರುವಿದ-ಅಂಗ’ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ; ಉಳಿದ ದೇವತಾ-ನಿಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸು ಅನುಷ್ಟುಭ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 9

असौ यमो भवित्रीन्द्रः पुरुलिङ्गोक्तदेवताः पङ्क्तिच्छन्दो ऽथ मर्माणि त्वपलिङ्गोक्तदेवताः

‘ಅಸೌ’ ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಮಂತ್ರದ ದೇವತೆ ಯಮ; ‘ಭವಿತ್ರೀ’ಯ ದೇವತೆ ಇಂದ್ರ. ದೇವತೆ ಪುಲ್ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸು ಪಂಕ್ತಿ; ನಂತರ ಮರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ತ್ವಚೆಗೆ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ದೇವತೆಗಳೇ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃಗಳು.

Verse 10

रौद्राध्याये च सर्वस्मिन्नार्षं स्यात् परमेष्वपि प्रजापतिर्वा देवानां कुत्सस्य तिसृणाम् पुनः

ರೌದ್ರ ಅಧ್ಯಾಯದಾದ್ಯಂತ—ಪರಮ ದೇವತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ—ಇದನ್ನು ‘ಆರ್ಷ’ (ಋಷಿ-ಪ್ರಕಟಿತ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಋಷಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ; ದೇವತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಮಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಋಷಿ ಕುತ್ಸ.

Verse 11

मनोद्वयोरुमैका स्याद्रुद्रो रुद्राश् च देवताः आद्योनुवाको ऽथ पूर्व एकरुद्राख्यदैवतः

‘ಮನೋದ್ವಯ’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರಗುಂಪಿಗೆ ದೇವತೆ ಉಮಾ ಮಾತ್ರ; ನಂತರ ರುದ್ರ ಮತ್ತು ರುದ್ರರು (ರುದ್ರಗಣ) ದೇವತೆಗಳು. ಆದರೆ ಮೊದಲ ಅನುವಾಕದ ಪೂರ್ವಾಧಿಷ್ಠಾತ ದೇವತೆ ‘ಏಕ-ರುದ್ರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು.

Verse 12

छन्दो गायत्र्यमाद्याया अनुष्टुप् तिसृणामृचाम् तिसृणाञ्च तथा पङ्क्तिरनुष्टुवथ संस्मृतम्

ಮೊದಲ ಸಮೂಹದ ಛಂದಸ್ಸು ಗಾಯತ್ರಿ; ಮೂರು ಋಕ್‌ ಮಂತ್ರಗಳ ಛಂದಸ್ಸು ಅನುಷ್ಟುಪ್. ಮುಂದಿನ ಮೂರುಗಳ ಛಂದಸ್ಸು ಪಂಕ್ತಿ; ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್—ಎಂದು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 13

द्वयोश् च जगतीछन्दो रुद्राणामप्यशीतयः हिरण्यवाहवस्तिस्रो नमो वः किरिकाय च

ಎರಡು (ಋಕ್‌) ಮಂತ್ರಗಳ ಛಂದಸ್ಸು ಜಗತೀ; ರುದ್ರರಿಗೆ ಸಹ ಎಂಭತ್ತು (ರೂಪ/ಪಾಠ) ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ಹಿರಣ್ಯವಾಹರು ಮೂರು; ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಕಿರಿಕಾಕೂ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 14

पञ्चर्चो रुद्रदेवाः स्युर्मन्त्रे रुद्रानुवाककः विंशके रुद्रदेवास्ताः प्रथमा वृहती स्मृता

ರುದ್ರಾನುವಾಕ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ರುದ್ರದೇವತೆಗಳು ಐದು ಋಕ್‌ಗಳ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಇಪ್ಪತ್ತು ಋಕ್‌ಗಳ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಆ ರುದ್ರದೇವತೆಗಳು ಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಮೊದಲ ಛಂದಸ್ಸು ‘ವೃಹತೀ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 15

ऋग्द्वितीया त्रिजगती त्रिष्टुवेव च अनुष्टुभो यजुस्तिस्र आर्यादिज्ञः सुसिद्धिभाक्

ಎರಡನೇ ಛಂದಸ್ಸು ‘ಋಕ್’; ಮೂರನೇದು ‘ತ್ರಿಜಗತೀ’; ಹಾಗೆಯೇ ‘ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್’ ಮತ್ತು ‘ಅನುಷ್ಟುಪ್’. ಈ ಮೂರು ‘ಯಜುಸ್’ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆರ್ಯಾ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 16

त्रैलोक्यमोहनेनापि विषव्याध्यरिमर्दनं भवित्रीति त्रिष्टुब् लिङ्गोक्तदेवतेति ख रुद्रात्मवाचक इति ज , ट च विषव्याधिविमर्दनमिति ज इं श्रीं ह्रीं ह्रौं हूं त्रैलोक्यमोहनाय विष्णवे नमः अगुष्टुभं नृसिंहेन विषव्याधिविनाशनं

‘ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮೋಹನ’ ಮಂತ್ರದಿಂದಲೂ ಶತ್ರುಮರ್ದನ ಮತ್ತು ವಿಷ-ವ್ಯಾಧಿಗಳ ನಿಗ್ರಹ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ—ಇದು ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ. ದೇವತೆ ಲಿಂಗೋಕ್ತ ಸೂಚನೆಯಂತೆ; ಕೆಲವು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರುದ್ರನ ಅಂತರಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮಂತ್ರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಠದಲ್ಲಿ ‘ವಿಷವ್ಯಾಧಿವಿಮರ್ದನ’ ಎಂದು ಇದೆ. ನಂತರ ಮಂತ್ರ—“ಇಂ ಶ್ರೀಂ ಹ್ರೀಂ ಹ್ರೌಂ ಹೂಂ, ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮೋಹನಾಯ ವಿಷ್ಣವೇ ನಮಃ”—ಇದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ; ನರಸಿಂಹರೂಪದಿಂದ ವಿಷ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಧಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 17

ॐ इं इं उग्रवीरं मंहाविष्णुं ज्वलन्तंसर्वतोमुखं नृसिंहं भीषणं मृत्युमृत्युम्नमाम्यहं

ಓಂ। ಇಂ ಇಂ। ನಾನು ನರಸಿಂಹನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಉಗ್ರವೀರ, ಮಹಾವಿಷ್ಣು, ಜ್ವಲಂತ, ಸರ್ವತೋಮುಖ, ಭೀಷಣ, ಮೃತ್ಯುವಿಗೂ ಮೃತ್ಯು।

Verse 18

अयमेव तु पञ्चाङ्गो मन्त्रः सर्वार्थसाधकः द्वादशाष्टाक्षरौ मन्त्रौ विषव्याधिविमर्दनौ

ಇದೇ ಪಂಚಾಂಗ ಮಂತ್ರ; ಇದು ಸರ್ವಾರ್ಥಸಾಧಕ. ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರಗಳೂ ವಿಷ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಧಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವು.

Verse 19

कुब्जिका त्रिपुरा गौरी चन्द्रिका विषहारिणी प्रसादमन्त्रो विषहृदायुरारोग्यवर्धनः सौरो विनायकस्तद्वद्रुद्रमन्त्राः सदाखिलाः

‘ಕುಬ್ಜಿಕಾ’, ‘ತ್ರಿಪುರಾ’, ‘ಗೌರೀ’, ‘ಚಂದ್ರಿಕಾ’, ‘ವಿಷಹಾರಿಣೀ’—ಇವು ಮಂತ್ರನಾಮಗಳು. ‘ಪ್ರಸಾದಮಂತ್ರ’ ವಿಷವನ್ನು ಹರಿದು ಹೃದಯಬಲ, ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸೌರ, ವಿನಾಯಕ ಹಾಗೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ರುದ್ರಮಂತ್ರಗಳೂ ಸದಾ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಗಳು.