
Daṣṭa-cikitsā (Treatment for Bites) — Mantra-Dhyāna-Auṣadha Protocols for Viṣa
ಅಗ್ನಿದೇವರು ದಷ್ಟಚಿಕಿತ್ಸೆ (ಕಚ್ಚಿದ ವಿಷಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಆಯುರ್ವೇದ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಂತ್ರ–ಧ್ಯಾನ–ಔಷಧ ಎಂಬ ತ್ರಿವಿಧ ವಿಧಾನವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲಿಗೆ “ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ನೀಲಕಂಠಾಯ” ಜಪವು ವಿಷಶಮನ ಮಾಡಿ ಪ್ರಾಣರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ವಿಷವನ್ನು ಜಂಗಮ (ಹಾವು, ಕೀಟ ಇತ್ಯಾದಿ ಚರಜೀವ ಮೂಲ) ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರ (ಸಸ್ಯ/ಖನಿಜ ಮೂಲ) ಎಂದು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದಾಗಿ ವಿಯತಿ/ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ (ಗರುಡ) ಮಂತ್ರಕೇಂದ್ರಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ-ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ—ಸ್ವರ/ಧ್ವನಿ ಭೇದಗಳು, ಕವಚ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರಗಳು, ಯಂತ್ರ-ಮಂಡಲ ಧ್ಯಾನ (ಮಾತೃಕಾ ಪದ್ಮ), ಹಾಗೂ ಬೆರಳುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ವಿವರವಾದ ನ್ಯಾಸ—ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಪಂಚಭೂತಗಳ ಬಣ್ಣ, ಆಕಾರ, ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ‘ವಿನಿಮಯ/ಪ್ರತಿಲೋಮ’ ತರ್ಕದಿಂದ ವಿಷವನ್ನು ಸ್ಥಂಭಿಸುವುದು, ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದು, ನಾಶಮಾಡುವುದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗರುಡ ಮತ್ತು ರುದ್ರ/ನೀಲಕಂಠ ಮಂತ್ರಗಳು, ಕರ್ಣಜಪ, ರಕ್ಷಣಾಬಂಧನ (ಉಪಾನಹಾವ), ರುದ್ರವಿಧಾನ ಪೂಜೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿವಿಷಚರಣೆ ವೈದ್ಯಕೀಯವೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರ್ಮವೂ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे नागलक्षणदिर्नाम त्रिनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुर्नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः दष्टचिकित्सा अग्निर् उवाच मन्त्रध्यानौषधैर् दष्टचिकित्सां प्रवदामि ते ॐ नमो भगवते नीलकण्ठायेति जपनाद्विषहानिः स्यदौषधं जीवरक्षणं
ಇಂತೆ ಶ್ರೀ ಆಗ್ನೇಯ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ನಾಗಲಕ್ಷಣ-ನಿರ್ಣಯ’ ಎಂಬ ೨೯೪ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ೨೯೫ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ದಷ್ಟಚಿಕಿತ್ಸೆ’ ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ಮಂತ್ರ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸರ್ಪದಂಶ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತೇನೆ. ‘ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ನೀಲಕಂಠಾಯ’ ಜಪದಿಂದ ವಿಷಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಜೀವಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಔಷಧವಾಗಿದೆ.
Verse 2
साज्यं सकृद्रसं पेयं द्विविधं विषमुच्यते जङ्गमं सर्पभूषादि शृङ्ग्यादि स्थावरं विषं
ವಿಷವನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿಸಿ ಕುಡಿಯಬಹುದಾದುದು ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ಕುಡಿಯುವಂತೆ ಪೀಡಿಸಿದ ರಸ. ಜಂಗಮ (ಪ್ರಾಣಿಜ) ವಿಷ ಸರ್ಪ, ಕೀಟಾದಿಗಳದು; ಸ್ಥಾವರ (ಸಸ್ಯ/ಖನಿಜ) ವಿಷ ಶೃಂಗೀ ಮೊದಲಾದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವುದು ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.
Verse 3
शान्तस्वरान्वितो ब्रह्मा लोहितं तारकं शिवः वियतेर्नाममन्त्रो ऽयं तार्क्षः शब्दमयः स्मृतः
ಬ್ರಹ್ಮನು ಶಾಂತಸ್ವರಯುಕ್ತನಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ಶಿವನು ಲೋಹಿತ, ತಾರಕ (ಉದ್ಧಾರಕ) ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವನು. ಇದು ‘ವಿಯತಿ’ ಎಂಬ ನಾಮಮಂತ್ರ; ಇದನ್ನು ‘ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ’—ಶಬ್ದಮಯ—ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 4
ख र्दय विमर्दय कवचाय अप्रतिहतशामनं वं हूं फट् अस्त्राय उग्ररूपवारक सर्वभयङ्कर भीषय सर्वं दह दह भस्मीकुरु कुरु स्वाहा नेत्राय सप्तवर्गान्तयुग्माष्टदिग्दलस्वर केशरादिवर्णरुद्धं वह्निराभूतकर्णकं मातृकाम्बुजं कृत्वा हृदिस्थं तन्मन्त्री वामहस्ततले स्मरेत् अङ्गष्ठादौ न्यसेद्वर्णान्वियतेर्भेदिताः कलाः
‘ಖ’—ಹೃದಯಾರ್ಥ: ಮರ್ಧಯ, ಮರ್ಧಯ (ಕುಟ್ಟಿ ನುಚ್ಚು). ಕವಚಾರ್ಥ: ಅಪ್ರತಿಹತದ ಶಮನಕಾರಕ. ‘ವಂ ಹೂಂ ಫಟ್’—ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರ: ಉಗ್ರರೂಪವಾರಕ. ಭಯಂಕರವಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಭೀತಿಗೊಳಿಸು; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಹಿಸು, ದಹಿಸು; ಭಸ್ಮಮಾಡು, ಮಾಡು—ಸ್ವಾಹಾ. ನೇತ್ರಾರ್ಥ—ಸಪ್ತವರ್ಗಗಳ ಅಂತ್ಯಾಕ್ಷರ-ಯುಗ್ಮಗಳಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಿತ ಸ್ವರ, ಅಷ್ಟದಿಕ್ಕುಗಳ ದಳಗಳು, ಕೇಸರಾದಿ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ನಿಯತ ಬಣ್ಣ, ಅಗ್ನಿರೂಪ ಕರ್ಣಿಕಾ—ಇಂತಹ ‘ಮಾತೃಕಾಂಬುಜ’ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಮಂತ್ರನಿಪುಣನು ಅದನ್ನು ಹೃದಯಸ್ಥವಾಗಿಯೂ ಎಡಗೈ ತಳಹಸ್ತದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಲಿ. ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಅಕ್ಷರನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಿ; ಕಲೆಗಳು ‘ವಿಯತಿ’ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಜಿತವಾಗಿವೆ.
Verse 5
पीतं वज्रचतुष्कोणं पार्थिवं शक्रदैवतं वृत्तार्धमाप्यपद्मार्धं शुक्लं वरूणदैवतं
ಪೃಥ್ವೀ ತತ್ತ್ವವು ಹಳದಿ ವರ್ಣದದು, ವಜ್ರಸಮಾನ ಚತುಷ್ಕೋಣಾಕಾರದದು; ಅದರ ಅಧಿದೇವತೆ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ). ಜಲ ತತ್ತ್ವವು ಶುಕ್ಲ ವರ್ಣದದು, ಅರ್ಧವೃತ್ತ ಹಾಗೂ ಅರ್ಧಪದ್ಮಾಕಾರದದು; ಅದರ ಅಧಿದೇವತೆ ವರುಣ.
Verse 6
त्र्यस्त्रं स्वस्तिकयुक्तञ्च तैजसं वह्निदैवतं वृत्तं विन्दुवृतं वायुदैवतं कृष्णमालिनम्
ತ್ರ್ಯಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸ್ವಸ್ತಿಕಚಿಹ್ನಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ತೈಜಸಕ್ಕೆ ಅಧಿದೇವತೆ ಅಗ್ನಿ. ವೃತ್ತಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಬಿಂದು ಇರಲಿ; ಅದರ ಅಧಿದೇವತೆ ವಾಯು, ಮತ್ತು ಅದು ಕೃಷ್ಣಮಾಲೆ (ಕಪ್ಪು ವಲಯ)ಯಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿರಲಿ.
Verse 7
अङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीमध्ये पर्यस्तेषु स्ववेश्मसु सुवर्णनागवाहेन वेष्ठितेषु न्यसेत् क्रमात्
ನಂತರ ಅಂಗುಷ್ಟದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಬೆರಳುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ‘ವೇಶ್ಮ’ (ಆವಾಸಸ್ಥಾನ)ಗಳಲ್ಲಿ, ಸುವರ್ಣ ನಾಗವಾಹ (ಸರ್ಪಪ್ರವಾಹ)ದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 8
वियतेश् चतुरो वर्णान् सुमण्डलसमत्विषः अरूपे रवतन्मात्रे आकाशेशिवदेवते
ವಿಯತ್ (ಆಕಾಶ)ದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳು ಸುಮಂಡಲದ ಸಮಾನ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ. ಅರೂಪವಾದಲ್ಲಿ ರವ-ತನ್ಮಾತ್ರ (ಧ್ವನಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮಾತ್ರ) ಮಾತ್ರ ಇರುವ ಆ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಅಧಿಷ್ಠಾತ ದೇವತೆ ಶಿವನು.
Verse 9
कनिष्ठामध्यपर्वस्थे न्यसेत्तस्याद्यमक्षरम् नागानामादिवर्णांश् च स्वमण्डलगतान्न्यसेत्
ಕನಿಷ್ಠಾ (ಚಿಕ್ಕ ಬೆರಳು)ಯ ಮಧ್ಯಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಮದಂತೆ ನಾಗಗಳ ಆದಿವರ್ಣಗಳು (ಆರಂಭ ಅಕ್ಷರಗಳು)ನ್ನೂ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 10
भूतादिवर्णान् विन्यसेदङ्गुष्टाद्यन्तपर्वसु तन्मात्रादिगुणाभ्यर्णानङ्गुलीषु न्यसेद्बुधः
ಅಂಗುಷ್ಟದಿಂದ ಅಂತಿಮ ಪರ್ವಗಳವರೆಗೆ ಭೂತಾದಿ ವರ್ಣಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ (ನ್ಯಾಸ) ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ಮಾತ್ರಾದಿ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ (ಸನ್ನಿಹಿತ) ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಬೆರಳುಗಳ ಮೇಲೆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಸಾಧಕನು ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 11
स्पर्शनादेवतार्क्षेण हस्ते हन्याद्विषद्वयं मण्डलादिषु तान् वर्णान् वियतेः कवयो जितान्
ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ (ಗರುಡ) ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕೈಯಿಂದ ವಿಷದ್ವಯವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಮಂಡಲಾದಿ ಆಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶತತ್ತ್ವಸಂಬಂಧಿಯಾದ, ಋಷಿಗಳು ಜಯಿಸಿದ ಆ ವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕು.
Verse 12
श्रेष्ठद्व्यङ्गुलिभिर्देहनाभिस्थानेषु पर्वसु भेदिकास्तथेति ख वरतन्मत्रे इति ख आजानुतः सुवर्णाभमानाभेस्तुहिनप्रभम्
ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎರಡು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ದೇಹದ ಸಂಧಿಗಳನ್ನು—ನಾಭಿಸ್ಥಾನದ ಸಮೀಪ—ಭೇದಿಕಾ (ವಿಭಜನಾ ಗುರುತು)ಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಮೊಣಕಾಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ವರ್ಣವು ಸ್ವರ್ಣಾಭವಾಗಿರಲಿ; ನಾಭಿಪ್ರದೇಶವು ಹಿಮಪ್ರಭೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿ.
Verse 13
कुङ्कुमारुणमाकण्ठादाकेशान्तात् सितेतरं ब्रह्माण्डव्यापिनं तार्क्षञ्चन्द्राख्यं नागभूषणम्
ಕಂಠದಿಂದ ಕೇಶಾಂತ (ಶಿರೋಶಿಖರ) ತನಕ ಕುಂಕುಮದಂತೆ ಅರುಣ ವರ್ಣವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ—ಶ್ವೇತಾಭ—ವರ್ಣವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವ್ಯಾಪಿ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ, ‘ಚಂದ್ರಾಖ್ಯ’, ಮತ್ತು ನಾಗಗಳನ್ನು ಭೂಷಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿದವನು.
Verse 14
नीलोग्रनाशमात्मानं महापक्षं स्मरेद्बुधः एवन्तात्क्षात्मनो वाक्यान्मन्त्रः स्यान्मन्त्रिणो विषे
ಬುದ್ಧಿವಂತ ಸಾಧಕನು ತನ್ನೊಳಗೆ ನೀಲ-ಉಗ್ರ ವಿಷನಾಶಕ ಮಹಾಪಕ್ಷಿ (ಗರುಡ)ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಇಂತಹ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಉಚ್ಚರಿತ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ, ವಿಷದ ವಿರುದ್ಧ ಮಂತ್ರಜ್ಞನಿಗೆ ಮಂತ್ರವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 15
सुष्टिस्तार्क्षकरस्यान्तःस्थिताङ्गुष्ठविषापहा तार्क्षं हस्तं समुद्यम्य तत्पञ्चाङ्गुलिचालनात्
ತಾರ್ಕ್ಷಹಸ್ತದ ಒಳಗೆ ಅಂಗುಷ್ಟವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಮಾಡುವ ‘ಸುಷ್ಟಿ’ (ಮುದ್ರೆ/ಪ್ರಯೋಗ) ವಿಷಾಪಹಾರಿ. ತಾರ್ಕ್ಷಹಸ್ತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಅದರ ಐದು ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಚಲಿಸಿದರೆ ವಿಷವು ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 16
कुर्याद्विषस्य स्तम्भादींस्तदुक्तमदवीषया आकाशादेष भूवीजः पञ्चार्णाधिपतिर्मनुः
ಉಕ್ತ ‘ಅದ-ವೀಷಾ’ ಮಂತ್ರದ ಮೂಲಕ, ಹೇಳಿದಂತೆ, ವಿಷದ ಸ್ಥಂಭನಾದಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಇದು ಆಕಾಶೋದ್ಭವ ಭೂ-ಬೀಜ; ಪಂಚಾಕ್ಷರಿಯ ಅಧಿಪತಿ ಮನುಮಂತ್ರ.
Verse 17
संस्तम्भयेतिविषतो भाषया स्तम्भ्येद्विषम् व्यत्यस्तभूषया वीजो मन्त्रो ऽयं साधुसाधितः
ಯೋಗ್ಯ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸಂಸ್ತಂಭಯೇ’ ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ವಿಷವನ್ನು ಸ್ಥಂಭಿಸಬೇಕು. ಇದು ವ್ಯತ್ಯಸ್ತ (ತಿರುಗಿಸಿದ/ಬದಲಿಸಿದ) ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬಹುದಾದ, ಸುಸಿದ್ಧ ಬೀಜಮಂತ್ರ.
Verse 18
संप्लवः प्लावय यमः शब्दाद्यः संहरेद्विषं दण्डमुत्थापयेदेष सुजप्ताम्भो ऽभिषेकतः
‘ಸಂಪ್ಲವ’ ಮಂತ್ರವು ಪ್ಲಾವನ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ‘ಪ್ಲಾವಯ’ ಮಂತ್ರವು ತೇಲಿ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ‘ಯಮ’ ಮಂತ್ರವು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಹ್ಯ ನಾದದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ‘ಶಬ್ದಾದ್ಯ’ ಮಂತ್ರವು ಶತ್ರುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಜಪ್ತ ಜಲದ ಅಭಿಷೇಕ-ಛಟನದಿಂದ ಈ ವಿಧಿ ದಂಡವನ್ನು (ಶಾಸನಾಧಿಕಾರವನ್ನು) ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 19
सुजप्तशङ्खभेर्यादिनिस्वनश्रवणेन वा संदहत्येव संयुक्तो भूतेजोव्यत्ययात् स्थितः
ಅಥವಾ ಸುಜಪ್ತ ಶಂಖ, ಭೇರಿ ಮೊದಲಾದ ವಾದ್ಯಗಳ ನಿಸ್ವನವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದಲೂ, ಭೂತತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸಿನ ವ್ಯತ್ಯಯಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಾಧಕ ಸತ್ತ್ವವು ಎದುರಾದಾಗ ದಗ್ಧವಾದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
Verse 20
भूवायुव्यत्ययान्मन्त्रो विषं संक्रामयत्यसौ अन्तस्थो निजवेश्मस्थो वीजाग्नीन्दुजलात्मभिः
ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ವಾಯುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಯ-ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಆ ಮಂತ್ರವು ವಿಷವನ್ನು ಸಂಕ್ರಮಣ (ಸ್ಥಾನಾಂತರ) ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಾಧಕನು ಒಳಗಿರುವವನಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವನಾಗಿರಲಿ, ಅದು ಬೀಜ, ಅಗ್ನಿ, ಇಂದು ಮತ್ತು ಜಲಸ್ವರೂಪ ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 21
एतत् कर्म नयेन्मन्त्री गरुडाकृतिविग्रहः तार्क्षवर्णगेहस्थस्तज्जपान्नाशयेद्विषम्
ಮಂತ್ರಸಾಧಕನು ಗರುಡಾಕೃತಿ ಮುದ್ರೆ/ಆಕಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು; ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ (ಗರುಡ) ವರ್ಣ-ಚಿಹ್ನಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಆ ಮಂತ್ರಜಪದಿಂದ ವಿಷವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕು।
Verse 22
जामुदण्डीदमुदितं स्वधाश्रीवीजलाञ्छितं स्नानपानात्सर्वविषं ज्वरातोगापमृत्युजित्
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ‘ಜಾಮುದಂಡೀ’ ಎಂಬ ವಿದ್ಯೆ ಸ್ವಧಾ, ಶ್ರೀ ಮತ್ತು ವೀಜಲಾ ಚಿಹ್ನ/ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ; ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿತ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಕುಡಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷ, ಜ್ವರ, ರೋಗ ಮತ್ತು ಅಕಾಲಮರಣವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 23
पक्षि पक्षि महापक्षि महापक्षि विधि स्वाहा यश इति ञ पक्षि पक्षि महापक्षि महापक्षि क्षि क्षि स्वाहा
ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರ: “ಪಕ್ಷಿ ಪಕ್ಷಿ, ಮಹಾಪಕ್ಷಿ ಮಹಾಪಕ್ಷಿ—ವಿಧಿ, ಸ್ವಾಹಾ; ‘ಯಶ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ‘ಞ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸೇರಿಸು.” ಮತ್ತೆ: “ಪಕ್ಷಿ ಪಕ್ಷಿ, ಮಹಾಪಕ್ಷಿ ಮಹಾಪಕ್ಷಿ—ಕ್ಷಿ ಕ್ಷಿ, ಸ್ವಾಹಾ.”
Verse 24
द्वावेतौ पक्षिराड्मन्त्रौ विषघ्नावभिमन्त्रणात् पक्षिराजाय विध्महे पक्षिदेवाय धीमहि तत्रो गरुड प्रचोदयात् वह्निस्थौ पार्श्वतत्पूर्वौ दन्तश्रीकौ च दण्डिनौ सकालो लाङ्गली चेति नीलकण्ठाद्यमीरितं वक्षःकण्ठशिखाश्वेतं न्यसेत्स्तम्भे सुसंस्कृतौ
ಈ ಎರಡು ‘ಪಕ್ಷಿರಾಜ’ (ಗರುಡ-ಸಂಬಂಧಿತ) ಮಂತ್ರಗಳು ಅಭಿಮಂತ್ರಣದಿಂದ ವಿಷಘ್ನವಾಗುತ್ತವೆ—“ಪಕ್ಷಿರಾಜಾಯ ವಿಧ್ಮಹೇ, ಪಕ್ಷಿದೇವಾಯ ಧೀಮಹಿ, ತನ್ನೋ ಗರುಡಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್।” ನಂತರ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು—ವಹ್ನಿಸ್ಥವಾಗಿ, ಪಾರ್ಶ್ವ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ದಂತಶ್ರೀಕ’ ಹಾಗೂ ‘ದಂಡಿನ’; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಸಕಾಲ’ ಮತ್ತು ‘ಲಾಂಗಲೀ’—ನೀಲಕಂಠಾದಿಗಳ ಉಪದೇಶದಂತೆ; ವಕ್ಷ, ಕಂಠ ಮತ್ತು ಶಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತಚಿಹ್ನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 25
हर हर हृदयाय नमः कपर्दिने च शिरसे नीलकण्ठाय वै शिखां कालकूटविषभक्षणाय स्वाहा अथ वर्म च कण्ठे नेत्रं कृत्तिवासास्त्रिनेत्रं पूर्वाद्यैर् आननैर् युक्तं श्वेतपीतारुणासितैः अभयं वरदं चापं वासुकिञ्च दधद्भुजैः यस्योपरीतपार्श्वस्थगौरीरुद्रो ऽस्य देवता
“ಹರ ಹರ! ಹೃದಯಕ್ಕೆ ನಮಃ. ಶಿರಸ್ಸಿಗೆ ಕಪರ್ದಿನಿಗೆ ನಮಃ. ಶಿಖೆಗೆ ನೀಲಕಂಠನಿಗೆ (ನಮಃ). ಕಾಲಕೂಟ ವಿಷಭಕ್ಷಕನಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ।” ಈಗ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ವರ್ಮ ಮತ್ತು ನೇತ್ರ-ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು—ಕೃತ್ತಿವಾಸ, ತ್ರಿನೇತ್ರ, ಪೂರ್ವಾದಿ ಮುಖಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ; ಮುಖಗಳು ಶ್ವೇತ, ಪೀತ, ಅರುಣ, ಅಸಿತ; ಭುಜಗಳು ಅಭಯ, ವರದ, ಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವು; ಈ ಕವಚ/ನ್ಯಾಸದ ದೇವತೆ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಗೌರಿಯೊಡನೆ ಇರುವ ರುದ್ರನು।
Verse 26
पादजानुगुहानाभिहृत्कण्ठाननमूर्धसु मन्त्रार्णान्न्यस्य करयोरङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीषु च
ಪಾದ, ಜಾನು, ಗುಹ್ಯ, ನಾಭಿ, ಹೃದಯ, ಕಂಠ, ಮುಖ ಮತ್ತು ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಾಕ್ಷರಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಸಮಾಡಿ, ನಂತರ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ—ಅಂಗುಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಇತರ ಬೆರಳುಗಳ ಮೇಲೂ—ನ್ಯಸಿಸಬೇಕು।
Verse 27
तर्जन्यादितदन्तासु सर्वमङ्गुष्ठयोर् न्यसेत् ध्यात्वैवं संहरेत् क्षिप्रं वद्धया शूलमुद्रया
ತರ್ಜನಿ ಮೊದಲಾದ ಬೆರಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ನ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಇಟ್ಟು, ನಂತರ ಎರಡೂ ಅಂಗುಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಸಿಸಬೇಕು। ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಬದ್ಧ ಶೂಲಮುದ್ರೆಯಿಂದ ಶೀಘ್ರ ಸಂಹರಿಸಬೇಕು।
Verse 28
कनिष्ठा ज्येष्ठया वद्धा तिश्रो ऽन्याः प्रसृतेर्जवाः विषनाशे वामहस्तमन्यस्मिन् दक्षिणं करं
ಕನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಅಂಗುಷ್ಟದೊಂದಿಗೆ ಬದ್ಧಮಾಡಿ, ಉಳಿದ ಮೂರು ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಚಾಚಬೇಕು। ವಿಷನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಹೀಗೆ ಎಡಗೈಯನ್ನು, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು।
Verse 29
ॐ नमो भगवते नीलकण्ठाय चिः अमलकण्ठाय चिः सर्वज्ञकण्ठाय चिः क्षिप ॐ स्वाहा अमलनीलकण्ठाय नैकसर्वविषापहाय नमस्ते रुद्रमन्यव इतिसर्मार्जनाद्विषं विनश्यति न सन्देहः कर्णजाप्या उपानहावा यजेद्रुद्रविधानेन नीलग्रीवं महेश्वरम् विषव्याधिविनाशः स्यात् कृत्वा रुद्रविधानकं
“ಓಂ—ಭಗವತೇ ನೀಲಕಂಠಾಯ ನಮಃ। ‘ಚಿಃ’—ಅಮಲಕಂಠಾಯ। ‘ಚಿಃ’—ಸರ್ವಜ್ಞಕಂಠಾಯ। ‘ಕ್ಷಿಪ’। ಓಂ ಸ್ವಾಹಾ। ನಿರ್ಮಲ ನೀಲಕಂಠನಿಗೆ, ಅನೇಕ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ವಿಷಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವವನಿಗೆ ನಮಃ। ‘ನಮಸ್ತೇ ರುದ್ರಮನ್ಯವ’ ಎಂದು ಜಪಿಸಿ ಸರ್ಮಾರ್ಜನ (ಶುದ್ಧಿ-ಮಾರ್ಜನ) ಮಾಡಿದರೆ ವಿಷ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ। ಇದನ್ನು ಕರ್ಣಜಾಪವಾಗಿ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಜಪಿಸಿ, ಉಪಾನಹಾವ (ರಕ್ಷಾಬಂಧ/ತಾಯಿತ್-ವಿಧಿ)ದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು। ರುದ್ರವಿಧಾನಾನುಸಾರ ನೀಲಗ್ರೀವ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ರುದ್ರವಿಧಾನಕ ಮಾಡಿದರೆ ವಿಷಜನ್ಯ ರೋಗಗಳ ವಿನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ।”
A structured anti-poison protocol combining (1) poison taxonomy (jaṅgama/sthāvara), (2) mantra sets (kavaca/astra/bīja), (3) mātṛkā-ambuja visualization and maṇḍala inscription, and (4) precise nyāsa placements on finger-phalanxes and bodily joints with elemental color-shape-deity correspondences.
It frames healing as dharma-sādhana: devotion to Nīlakaṇṭha/Rudra and disciplined mantra-dhyāna are presented as life-protecting powers, aligning medical action (bhukti) with purity, restraint, and sacred speech that support inner steadiness and spiritual progress (mukti).