Adhyaya 293

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे मन्त्रपरिभाषा नाम द्विनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रिनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः नागलक्षणानि अग्निरुचाच नागादयो ऽथ भावादिदशस्थानानि कर्म च सूतकं दष्टचेष्टेति सप्तलक्षणमुच्यते

ಇಂತೆ ಅಗ್ನೇಯ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಮಂತ್ರಪರಿಭಾಷಾ’ ಎಂಬ 293ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ 294ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ನಾಗಲಕ್ಷಣಾನಿ’ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ನಾಗಾದಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಾವಾದಿ ಹತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳು, ಕರ್ಮ, ಸೂತಕ, ಮತ್ತು ದಷ್ಟಚೇಷ್ಟೆ—ಇವು ಏಳು ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 2

शेषवासुकितक्षाख्याः कर्कटो ऽब्जो महाम्बुजः शङ्खपालश् च कुलिक इत्य् अष्टौनागवर्यकाः

ಶೇಷ, ವಾಸುಕೀ, ತಕ್ಷಕ, ಕರ್ಕಟ, ಅಬ್ಜ, ಮಹಾಂಬುಜ, ಶಂಖಪಾಲ ಮತ್ತು ಕುಲಿಕ—ಇವರೇ ಅಷ್ಟ ಪ್ರಧಾನ ನಾಗರಾಜರು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

Verse 3

दशाष्टपञ्चत्रिगुणशतमूर्धान्वितौ क्रमात् विप्रौ नृपो विशौ शूद्रौ द्वौ द्वौ नागेषु कीर्तितौ

ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ರಾಜನು, ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರು—ಇವರಿಗೆ ನಾಗ-ಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ರಮೇಣ ಹತ್ತು, ಎಂಟು, ಐದು, ಮೂರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರ್ಣದಲ್ಲೂ ಇಬ್ಬರು ಇಬ್ಬರಂತೆ ನಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

Verse 4

तदन्वयाः पञ्चशतं तेभ्यो जाता असंख्यकाः फणिमण्डलिराजीलवातपित्तकफात्मकाः

ಅವರ ವಂಶಾನುಕ್ರಮದಿಂದ ಐನೂರು (ವೈವಿಧ್ಯಗಳು) ಉಂಟಾದವು; ಮತ್ತು ಅವರಿಂದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರರು ಜನಿಸಿದರು—ಫಣಿ, ಮಂಡಲಿ, ರಾಜೀಲ ಹಾಗೂ ವಾತ-ಪಿತ್ತ-ಕಫ ಸ್ವಭಾವದವರೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

Verse 5

व्यन्तरा दोषमिश्रास्ते सर्पां दर्वीकराः स्मृताः रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः

ಆ ವ್ಯಂತರರು ದೋಷಮಿಶ್ರರು; ಸರ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ‘ದರ್ವೀಕರ’ ವರ್ಗವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ—ರಥಚಕ್ರ, ಹಾಲು (ಲಾಂಗಲ), ಛತ್ರ, ಸ್ವಸ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವರು.

Verse 6

गोनसा मन्दगा दीर्घा मण्डलैर् विधैश्चिताः रथाङ्गलाङ्गलत्रमुष्टिकाङ्कुशधारिण इति ख स्थिता इति ख राजिलाश्चित्रिताः स्निग्धास्तिर्यगूर्ध्वञ्च वाजिभिः

ಗೋನಸ ಸರ್ಪಗಳು ಮಂದಗತಿಯುಳ್ಳ ದೀರ್ಘದೇಹಿಗಳು; ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಇರುತ್ತವೆ—ರಥಚಕ್ರ, ಲಾಂಗಲ (ಹಾಲು), ತ್ರ-ಮುಷ್ಟಿಕಾ (ಗದೆ/ಮುಷ್ಟಿ-ಚಿಹ್ನ) ಮತ್ತು ಅಂಕುಶದ ಗುರುತುಗಳಂತೆ. ಅವು ರೇಖೆಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿ, ಮಿನುಗುವಂತೆ ಸ್ನಿಗ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಅಡ್ಡವೂ ಉದ್ದವೂ ಸಾಗುವ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

Verse 7

व्यन्तरा मिश्रचिह्नाश् च भूवर्षाग्नेयवायवः चतुर्विधास्ते षड्विंशभेदाः षोडश गोनसाः

ವ್ಯಂತರರು ನಾಲ್ಕು ವಿಧ—ಮಿಶ್ರಚಿಹ್ನರು, ಭೂವರ್ಷೀಯರು, ಆಗ್ನೇಯರು, ವಾಯವೀಯರು. ಇವರಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಉಪಭೇದಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಗೋನಸ’ ಎಂಬ ಹದಿನಾರು ವರ್ಗವೂ ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 8

त्रयोदश च राजीला व्यन्तरा एकविंशतिः ये ऽनुक्तकाले जायन्ते सर्पास्ते व्यन्तराः स्मृताः

ರಾಜೀಲರು ಹದಿಮೂರು, ವ್ಯಂತರರು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಎಂದು ಸ್ಮೃತ. ಉಕ್ತವಲ್ಲದ/ಅಶುಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಸರ್ಪಗಳು ‘ವ್ಯಂತರ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 9

आषाढादित्रिमासैः स्याद्गर्भो माषचतुष्टये अण्ड्कानां शते द्वे च चत्वारिंशत् प्रसूयते

ಆಷಾಢದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಗರ್ಭಕಾಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಮಾಷಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನೂರು ನಲವತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಉಕ್ತವಾಗಿದೆ.

Verse 10

सर्पा ग्रसन्ति सूतौघान् विना स्त्रीपुन्नपुंसकान् उन्मीलते ऽक्षि सप्ताहात् कृष्णो मासाद्भवेद्वहिः

ಸ್ತ್ರೀ, ಪುರುಷ ಮತ್ತು ನಪುಂಸಕನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಸರ್ಪಗಳು ನವಜಾತರ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಗ್ರಸಿಸುತ್ತವೆ. ಏಳು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಬಳಿಕ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣ ಹೊರಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 11

द्वादशाहात् सुबोधः स्यात् दन्ताः स्युः सूर्यदर्शनात् द्वात्रिंशद्दिनविंशत्या चतस्रस्तेषु दंष्त्रिकाः

ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಶಿಶು ಸುಬೋಧನಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯದರ್ಶನದಿಂದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಮೂವತ್ತೆರಡನೇ ತಿಂಗಳ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಅವರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಂಷ್ಟ್ರಿಕೆಗಳು (ಕೇನೈನ್ ಹಲ್ಲುಗಳು) ಇರುತ್ತವೆ.

Verse 12

कराली मकरी कालरात्री च यमदूतिका एतास्ताः सविषा दंष्ट्रा वामदक्षिणपार्श्वगाः

ಕರಾಳಿ, ಮಕರೀ, ಕಾಲರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಯಮದೂತಿಕಾ—ಈ ಶಕ್ತಿಗಳು ವಿಷದಂಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಡ ಹಾಗೂ ಬಲ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತವೆ।

Verse 13

षन्मासान्मुच्यते कृत्तिं जोवेत्सष्टिसमाद्वयं नागाः सूर्यादिवारेशाः सप्त उक्ता दिवा निशि

ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ‘ಕೃತ್ತಿ’ ಸ್ಥಿತಿ (ಚರ್ಮಕಾರ್ಯಜೀವಿ ದಶೆ) ಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅರವತ್ತಿನ ಜೋಡಿ (ಎರಡು ಅರವತ್ತು) ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಭಾನುವಾರಾದಿ ವಾರಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ನಾಗರು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಸೇರಿ ಏಳು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ।

Verse 14

स्वेषां षट् प्रतिवारेषु कुलिकः सर्वसन्धिषु शङ्खेन वा महाब्जेन सह तस्योदयो ऽथवा

ಅವರ ಆರು ಪ್ರತಿವಾರಗಳಲ್ಲಿ (ಪ್ರತಿಚಕ್ರ-ಮರುಗುಗಳಲ್ಲಿ) ಕುಲಿಕನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಉದಯ ಶಂಖದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಹಾಪದ್ಮ (ಮಹಾಬ್ಜ)ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 15

द्वयीर्वा नाडिकामन्त्रमन्त्रकं कुलिकोदयः दुष्टः स कालः सर्वत्र सर्पदंशे विशेषतः

ಎರಡು (ಅಶುಭ) ನಾಡಿಕಾಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ‘ಕುಲಿಕೋದಯ’ ಎನ್ನುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಆ ಕಾಲ ಅಶುಭವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾನಿಕರ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸರ್ಪದಂಶದಲ್ಲಿ।

Verse 16

कृत्तिका भरणी स्वाती मूलं पूर्वत्रयाश्वनी विशाखार्द्रा मघाश्लेषा चित्रा श्रवणरोहिणी

ಕೃತ್ತಿಕಾ, ಭರಣೀ, ಸ್ವಾತೀ, ಮೂಲ, ಮೂರು ಪೂರ್ವಗಳು, ಅಶ್ವಿನೀ, ವಿಶಾಖಾ, ಆರ್ಧ್ರಾ, ಮಘಾ, ಆಶ್ಲೇಷಾ, ಚಿತ್ರಾ, ಶ್ರವಣ, ರೋಹಿಣೀ।

Verse 17

हस्ता मन्दकुजौ वारौ पञ्चमी चाष्टमी तिथिः नाडिकामात्रसन्त्रकमिति ञ विनिर्दिशेदिति क , ख , ज , ट च षष्ठी रैक्ता शिवा निन्द्या पञ्चमी च चतुर्दशी

ಹಸ್ತಾ ನಕ್ಷತ್ರವು ಶನಿವಾರ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳವಾರ ಬಂದಾಗ ಪಂಚಮಿ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮಿ ತಿಥಿಗಳು ನಾಡಿಕಾಮಾತ್ರ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವವುಗಳೆಂದು ಗಣಿಸಬೇಕು; ಇದನ್ನು ‘ಞ’ ವರ್ಗವೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ‘ಕ, ಖ, ಜ, ಟ’ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ತಿಥಿ ರಿಕ್ತ (ನಿಷ್ಫಲ), ‘ಶಿವಾ’ ನಿಂದ್ಯ, ಮತ್ತು ಪಂಚಮಿ ಹಾಗೂ ಚತುರ್ದಶೀ ಕೂಡ ವರ್ಜ್ಯ।

Verse 18

सन्ध्याचतुष्टयं दुष्टं दग्धयोगाश् च राशयः एकद्विबहवो दंशा दष्टविद्धञ्च खण्डितम्

ದೇಹದ ನಾಲ್ಕು ಸಂಧಿ-ಪ್ರದೇಶಗಳು (ಸಂಧ್ಯಾಚತುಷ್ಟಯ) ದುಷ್ಟವಾಗಿ ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿವೆ. ದಗ್ಧಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳೂ ಇವೆ. ದಂಶ (ಕಚ್ಚು/ಕುಟುಕು) ಒಂದು, ಎರಡು ಅಥವಾ ಅನೇಕವಾಗಿರಬಹುದು; ಗಾಯಗಳು ಕಚ್ಚಿನಿಂದ, ವಿಧ್ಧ/ಭೇದನದಿಂದ, ಹಾಗೂ ಹರಿದು ಖಂಡಿತವಾಗುವುದರಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 19

अदंशमवगुप्तं स्याद्दंशमेवं चतुर्विधम् त्रयो द्व्येकक्षता दंशा वेदना रुधिरोल्वणा

ನಿಜವಾದ ದಂಶಚಿಹ್ನೆ ಇಲ್ಲದ ಗಾಯ/ಊತವನ್ನು ‘ಅವಗುಪ್ತ’ (ಮರೆಮಾಡಿದ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದಂಶವು ನಾಲ್ಕು ವಿಧ; ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಂಧ್ರ, ಎರಡು ರಂಧ್ರ ಅಥವಾ ಒಂದು ರಂಧ್ರ ಹೊಂದಿದ ದಂಶಗಳು—ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಅಧಿಕ ರಕ್ತಸ್ರಾವ ಉಂಟುಮಾಡುವವು।

Verse 20

नक्तन्त्वेकाङ्घ्रिकूर्माभा दंशाश् च यमचोदिताः दीहीपिपीलिकास्पर्शी कण्ठशोथरुजान्वितः

ನಂತರ ಯಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಚರ, ಆಮೆಯಂತಿರುವ, ಒಂದೇ ಕಾಲುಳ್ಳ ದಂಶಕಾರಿ ಜೀವಿಗಳು ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕಚ್ಚುವ/ಕುಟುಕುವ ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಇರುವೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅವನು ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಕಂಠಶೋಥ ಮತ್ತು ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾನೆ।

Verse 21

सतोदो रन्थितो दंशः सविषो न्यस्तनिर्विषः देवालये शून्यगृहे वल्मीकोद्यानकोटरे

ದಂಶ (ಕಚ್ಚು/ಕುಟುಕು) ಸತೋದ (ಚುಚ್ಚುವ ವಿಧ), ರಂಥಿತ (ಕಲಕುವ/ಹರಿಯುವ ವಿಧ), ಸವಿಷ (ವಿಷಯುಕ್ತ), ಅಥವಾ ನ್ಯಸ್ತನಿರ್ವಿಷ (ವಿಷವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಬಿಡಿಸಿರುವ/ಕ್ಷೀಣಿಸಿರುವ) ಆಗಿರಬಹುದು. ಇವು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಖಾಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ವಲ್ಮೀಕದಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೋಟರ (ಗುಹೆ/ಒಳಕುಳಿ)ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ।

Verse 22

रथ्यासन्धौ श्मशाने च नद्याञ्च सिन्धुसङ्गमे द्वीपे चतुष्पथे सौधे गृहे ऽब्जे पर्वताग्रतः

ರಸ್ತೆಗಳ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ, ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ, ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನದಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ; ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ದಾರಿಗಳ ಚೌಕದಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಮಹಡಿ ಸೌಧದಲ್ಲಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಶಿಖರದ ಎದುರು—ಇವು ಜಪಾದಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಶಕ್ತಿಸ್ಥಾನಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 23

विलहद्वारे जीर्णकूपे जीर्णवेश्मनि कुड्यके शिग्रुश्लेष्मातकाक्षेषु जम्बू डुम्बरेणेषु च

ಒಡೆದ ಅಥವಾ ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟ ಬಾಗಿಲು, ಜೀರ್ಣ ಬಾವಿ, ಕುಸಿದ ಮನೆ ಮತ್ತು ಹಾನಿಗೊಂಡ ಗೋಡೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಶಿಗ್ರು, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕ, ಅಕ್ಷ ಮರಗಳ ನಡುವೆ, ಮತ್ತು ಜಂಬೂ, ಡುಂಬರ (ಅತ್ತಿ) ಮರಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ನಿವಾಸ—ಇವೆಲ್ಲ ದೋಷಗಳೂ ಅಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 24

वटे च जीर्णप्राकारे खास्यहृत्कक्षजत्रुणि तालौ शङ्खे गले मूर्ध्नि चिवुके नाभिपादयोः

(ಈ ಪೀಡೆ) ವಟಿ/ಕುಕ್ಕುಲು (groin) ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಗಾಯದ ಗುರುತಿನಲ್ಲಿ; ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ, ಹೃದಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜತ್ರು (ಕಾಲರ್‌ಬೋನ್) ಭಾಗದಲ್ಲಿ; ತಾಲುವಿನಲ್ಲಿ, ಶಂಖಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ, ತುಟಿಕಡೆಯಲ್ಲಿ (ಚಿವುಕ) ಮತ್ತು ನಾಭಿ ಹಾಗೂ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಇರುತ್ತದೆ।

Verse 25

दंशो ऽशुभः शुभो दूतः पुष्पहस्तः सुवाक् सुधीः लिङ्गवर्णसमानश् च शुक्लवस्त्रो ऽमलः शुचिः

ಕಚ್ಚು/ಡಂಶದ ಗುರುತುಳ್ಳ ದೂತ ಅಶುಭ. ಶುಭ ದೂತನು ಎಂದರೆ—ಹಸ್ತದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಸುಭಾಷಿತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿ, ದೇಹಲಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ವರ್ಣವು ಸಹಜವಾಗಿ ಸಮವಾಗಿದ್ದು, ಶ್ವೇತವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ, ನಿರ್ಮಲ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧನಾಗಿರುವವನು।

Verse 26

अपद्वारगतः शस्त्री प्रमादी भूगतेक्षणः विवर्णवासाः पाशादिहस्तो गद्गदवर्णभाक्

ಅಶುಭ ಬಾಗಿಲಿನ ಬಳಿ ನಿಂತ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ಅಜಾಗರೂಕ, ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೆಲದತ್ತ ಹಾಕಿರುವವನು; ಬಣ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಾಶಾದಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವವನು, ಮತ್ತು ಗದ್ಗದ/ಕರ್ಕಶ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವವನು—ಇಂತಹ ದರ್ಶನ ಅಶುಭ ಶಕುನವಾಗಿದೆ।

Verse 27

शुष्ककाष्ठाश्रितः खिन्नस्तिलाक्तककरांशुकः आर्द्रवासाः कृष्णरक्तपुष्पयुक्तशिरोरुहः

ಅವನು ಒಣಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲಿ; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಳಚಿ ಶಾಂತವಾಗಿ ಸಂಯಮದಿಂದಿರಲಿ; ತಿಲ-ಆಲಕ್ತಕದಿಂದ ಕೈಗಳೂ ವಸ್ತ್ರವೂ ಲೇಪಿತವಾಗಿರಲಿ; ತೇವವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಕೂದಲಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಹೂಗಳನ್ನು ಇಡಲಿ।

Verse 28

कुचमर्दी नखच्छेदी गुदस्पृक् पादलेखकः सदंशमवलुप्तमिति ञ कण्ठशोषरुजान्त्रित इति ञ केशमुञ्ची तृणच्छेदी दुष्टा दूतास्तथैकशः

ಸ್ತನಗಳನ್ನು ಒತ್ತುವ, ನಖಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ, ಗುದವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ, ಅಥವಾ ಪಾದದಿಂದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಗುರುತು/ರೇಖೆ ಎಳೆಯುವ ದೂತಿ; ದಂಶಚಿಹ್ನಗಳಿರುವವಳು ಅಥವಾ ಕೂದಲು ತುಂಡು ತುಂಡಾಗಿ ಉದುರಿರುವವಳು; ಗಂಟಲು ಒಣತನ, ನೋವು ಮತ್ತು ಆಂತ್ರಕ್ಲೇಶದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದವಳು—ಇವಳನ್ನು ಅಶುಭ (ದುಷ್ಟಾ) ದೂತಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಕೂದಲು ಕೀಳುವವಳು ಅಥವಾ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ಕತ್ತರಿಸುವವಳೂ ಅಪಶಕುನ ದೂತಿ।

Verse 29

इडान्या वा वहेद्द्वेधा यदि दूतस्य चात्मनः आभ्यां द्वाभ्यां पुष्टयास्मान् विद्यास्त्रीपुन्नपुंसकान्

ದೂತನಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಇಡಾ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು (ಪಿಂಗಲಾ) ನಾಡಿಯ ಪ್ರವಾಹವು ದ್ವಿವಿಧವಾಗಿ ಹರಿದರೆ, ಆ ಎರಡೂ ಪ್ರವಾಹಗಳ ಪುಷ್ಟಿ-ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಫಲ/ಜ್ಞಾನವು ಸ್ತ್ರೀ, ಪುರುಷ ಅಥವಾ ನಪುಂಸಕ ಸ್ವಭಾವದ್ದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕು।

Verse 30

दूतः स्पृशति यद्गात्रं तस्मिन् दंशमुदाहरेत् दूताङ्घ्रिचलनं दुष्ठमुत्थितिर्निश् चला शुभा

ದೂತನು ಯಾವ ಅಂಗವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೂ, ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ದಂಶ/ಗಾಯವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ದೂತನ ಪಾದಗಳ ಅಸ್ಥಿರ ಚಲನೆ ಅಶುಭ; ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಶುಭ।

Verse 31

जीवपार्श्वे शुभो दूतो दुष्टो ऽन्यत्र सम्मागतः जीवो गतागतैर् दुष्टः शुभो दूतनिवेदने

ಜೀವಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಶುಭ ದೂತನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಬೇರೆಡೆ ದುಷ್ಟ ದೂತನು ಎದುರಾದರೆ, ಆಗಮನ-ನಿರ್ಗಮನಗಳಿಂದ ಜೀವಿ ಆ ಅಶುಭತೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ದೂತನ ನಿವೇದನೆ/ಸಂದೇಶ ಶುಭವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಶುಭವೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು।

Verse 32

दूतस्य वाक् प्रदुष्टा सा पूर्वामजार्धनिन्दिता विभक्तैस्तस्य वाक्यान्तैर्विषर्निर्विषकालता

ದೂತನ ವಾಣಿ ದೂಷಿತವಾದರೆ ಅದು ‘ಪೂರ್ವಾಮಜಾರ್ಧನಿಂದಿತಾ’ ಎಂಬ ದೋಷವಾಗಿ ನಿಂದಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಾಕ್ಯಾಂತದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾದ ಪದವಿಭಾಗವಾದರೆ ‘ವಿಷ–ನಿರ್ವಿಷ–ಕಾಲತಾ’ ದೋಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಅಂದರೆ ಪದಚ್ಛೇದ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣಕಾಲದ ದೋಷದಿಂದ ‘ವಿಷ’ವನ್ನು ‘ನಿರ್ವಿಷ’ ಅಥವಾ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು.

Verse 33

आद्यैः स्वरैश् च काद्यश् च वर्गैर् भिन्नलिपिर्द्विधा स्वरजो वसुमान्वर्गी इतिक्षेपा च मातृका

ಆದಿ ಸ್ವರಗಳು ಮತ್ತು ‘ಕ’ ಆದಿ ವರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಿಪಿ (ವರ್ಣಮಾಲೆ) ದ್ವಿವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಾತೃಕೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಸ್ವರಜಾ, ವಸುಮಾನ (ಅಷ್ಟವಿಧ), ವರ್ಗೀ (ವರ್ಗಬದ್ಧ ವ್ಯಂಜನಗಳು), ಮತ್ತು ಇತಿ-ಕ್ಷೇಪಾ (ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ‘ಇತಿ’ ಸೂಚಕ).

Verse 34

वाताग्नीन्द्रजलात्मानो वर्गेषु च चतुष्टयम् नपुंसकाः पञ्चमाः स्युः स्वराः शक्राम्बुयोनयः

ವ್ಯಂಜನ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಾತ, ಅಗ್ನಿ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಜಲ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಐದನೇ ಸಾಲು ನಪುಂಸಕವೆಂದು ಗಣ್ಯ. ಸ್ವರಗಳು ‘ಶಕ್ರ, ಅಂಬು, ಯೋನಿ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಗಳಿಂದ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 35

दुष्टौ दूतस्य वाक्पादौ वाताग्नी मध्यमो हरिः प्रशस्ता वारुणा वर्णा अतिदुष्टा नपुंसकाः

ದೂತನಿಗೆ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಪಾದಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಶುಭ ಸೂಚಕಗಳು. ವಾತ-ಅಗ್ನಿ ಪ್ರಧಾನ ವರ್ಣ ಮಧ್ಯಮ; ಹರಿ (ಹಳದಿ-ಹಸಿರು) ವರ್ಣ ಶುಭ; ವಾರుణ (ಜಲಪ್ರಧಾನ) ವರ್ಣವೂ ಶುಭ; ಆದರೆ ನಪುಂಸಕ (ಲಿಂಗಹೀನ/ಉಭಯಲಿಂಗ) ರೂಪ ಅತ್ಯಂತ ಅಶುಭ.

Verse 36

प्रस्थाने मङ्गलं वाक्यं गर्जितं मेघहस्तिनोः प्रदक्षिणं फले वृक्षे वामस्य च रुतं जितं

ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವಾಗ ಮಂಗಳವಾಕ್ಯ, ಮೋಡಗಳೂ ಆನೆಗಳೂ ಗರ್ಜಿಸುವ ಧ್ವನಿ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣ (ಬಲಭಾಗ) ಸೂಚನೆ, ಮರದಲ್ಲಿ ಫಲ ಇರುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಎಡಭಾಗದಿಂದ ಕೇಳಿಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಧ್ವನಿ—ಇವೆಲ್ಲ ಶುಭಕರವೂ ಜಯಪ್ರದವೂ ಆದ ಶಕುನಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 37

शुभा गीतादिशब्दाः स्युरीदृशं स्यादसिद्धये अनर्थगीरथाक्रन्दो दक्षिणे विरुतं क्षुतम्

ಹಾಡು ಮುಂತಾದ ಶುಭ ಶಬ್ದಗಳು ಶುಭಕರವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಇಂತಹ ಶಬ್ದವೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಸಿದ್ಧಿಗೆ ಸೂಚಕವಾಗಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಮಾತು, ಅಳಲು, ಬಲ (ದಕ್ಷಿಣ) ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಕೇಳುವ ಕೂಗು ಮತ್ತು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತும್ಮು—ಇವು ಅಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ನಿಮಿತ್ತಗಳು.

Verse 38

वेश्या क्षुतो नृपः कन्या गौर्दन्ती मुरजध्वजौ क्षीराज्यदधिशङ्खाम्बु छत्रं भेरी फलं सुराः

ವೇಶ್ಯೆ, ತும್ಮು, ರಾಜ, ಕನ್ಯೆ, ಹಸು, ಆನೆ, ಮೃದಂಗ ಮತ್ತು ಧ್ವಜ, ಹಾಲು-ತುಪ್ಪ-ಮೊಸರು, ಶಂಖ ಮತ್ತು ನೀರು, ಛತ್ರ, ಭೇರಿ, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸುರಾ (ಮದ್ಯ)—ಇವು ಇಲ್ಲಿ ನಿಮಿತ್ತಚಿಹ್ನಗಳಾಗಿ ಎಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 39

तण्डुला हेम रुप्यञ्च सिद्धये ऽभिमुखा अमी सकाष्ठः सानलः कारुर्मलिनाम्बरभावभृत्

ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅಕ್ಕಿದಾಣ, ಬಂಗಾರ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ—ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಧಕ/ಕರ್ಮದ ಎದುರಿಗೆ ಇಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಬರುವ, ಮಲಿನ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ (ಅಲಂಕಾರರಹಿತ) ಕಾರಿಗನೂ ಶುಭ ನಿಮಿತ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣನೆ.

Verse 40

गलस्थटङ्गो गोमायुगृध्रोलूककपर्दिकाः तैलं कपालकार्पासा निषेधे भस्म नष्टये

ನಿಷೇಧ/ಪ್ರತಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಗಲಸ್ಥಟಂಗ, ಗೋಮಯ, ಗೃಧ್ರ, ಗೂಬೆ, ಕಪರ್ದಿಕಾ ಸೇರಿಸಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕಪಾಲ (ಅಸ್ಥಿ) ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ—ಇವು ಭಸ್ಮ (ಹಾನಿಕರ ಪರಿಣಾಮ) ನಾಶಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 41

विषरोगाश् च सप्त स्युर्धातोर्धात्वन्तराप्तितः विषदंशो ललाटं यात्यतोनेत्रं ततौ सुखम् आस्याच्च वचनीनाड्यौ धातून प्राप्नोति हि क्रमात्

ವಿಷರೋಗಗಳು ಏಳು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ವಿಷವು ಒಂದು ಧಾತುವಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಧಾತುವಿಗೆ ತಲುಪುವುದರಿಂದ ಅವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ದಂಶಸ್ಥಾನದ ಪರಿಣಾಮ ಮೊದಲು ಲಲಾಟಕ್ಕೆ, ನಂತರ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಬಾಯಿಂದ ವಾಕ್ನಾಡಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.