Adhyaya 290

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अश्वशान्तिर्नामोननवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः गजशान्तिः शालिहोत्र उवाच गजशान्तिं प्रवक्ष्यामि गजरोगविमर्दनीम् विष्णुं श्रियञ्च पञ्चम्यां नागम् ऐरावतं यजेत्

ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಅಶ್ವ-ಶಾಂತಿ’ ಎಂಬ ಎರಡು ನೂರ ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ‘ಗಜ-ಶಾಂತಿ’ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಲಿಹೋತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಗಜರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಗಜ-ಶಾಂತಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪಂಚಮಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ) ಹಾಗೂ ನಾಗ ಐರಾವತವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 2

ब्रह्माणं शङ्करं विष्णुं शक्रं वैश्नवणंयमं चन्द्रार्कौ वरुणं वायुमग्निं पृथ्वीं तथा च खं

ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಂಕರ (ಶಿವ), ವಿಷ್ಣು, ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ), ವೈಶ್ರವಣ (ಕುಬೇರ), ಯಮ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ವರುಣ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಆಕಾಶ—ಇವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಆವಾಹನ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 3

शेषं शैलान् कुञ्जरांश् च ये ते ऽष्टौ देवयोनयः विरुपाक्षं महापद्मं भद्रं सुमनसन्तथा

ಶೇಷ, ಶೈಲ ಮತ್ತು ಕುಂಜರ—ಇವರು (ಸಹಿತ) ದೇವಯೋನಿ, ಅಂದರೆ ದಿವ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಎಂಟು ನಾಗರು: ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಹಾಪದ್ಮ, ಭದ್ರ ಮತ್ತು ಸುಮನಸ್ ಕೂಡ.

Verse 4

कुमुदैरावणः पद्मः पुष्पदन्तो ऽथ वामनः सुप्रतीकोञ्जनो नागा अष्टौ होमो ऽथ दक्षिणां

ಕುಮುದ, ಐರಾವಣ, ಪದ್ಮ, ಪುಷ್ಪದಂತ ಮತ್ತು ವಾಮನ; ಹಾಗೆಯೇ ಸುಪ್ರತೀಕ, ಅಂಜನ ಮತ್ತು ನಾಗ—ಇವು ಎಂಟು (ಹೆಸರುಗಳು). ನಂತರ ಹೋಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆ (ವಿಧಿದಾನ) ಕುರಿತು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 5

गजाः शान्त्युदकासिक्ता वृद्धौ नैमित्तिकं सृणु गजानाम्मकरादौ च ऐशान्यां नगराद्वहिः

ಶಾಂತಿ ಜಲದಿಂದ ಸಿಂಪಡಿಸಿದರೆ ಗಜಗಳಿಗೆ ವೃದ್ಧಿ/ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ನಿಮಿತ್ತಗಳು (ಶಕುನಗಳು) ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಫಲವನ್ನು ಕೇಳು: ಗಜಗಳಿಗೆ ಮಕರಾದಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೊರಗೆ ಇರುವುದನ್ನು (ಅಶುಭ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 6

स्थण्डिले कमले मध्ये विष्णुं लक्ष्मीञ्च केशरे ब्रह्माणं भास्करं पृथ्वीं यजेत् स्कन्दं ह्य् अनन्तकं

ಸ್ಥಂಡಿಲದಲ್ಲಿ ರಚಿತ ಕಮಲಮಂಡಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಕೇಶರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು; ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಭಾಸ್ಕರ (ಸೂರ್ಯ), ಪೃಥ್ವಿ, ಸ್ಕಂದ ಮತ್ತು ಅನಂತಕನನ್ನೂ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು।

Verse 7

खं शिवं सोममिन्द्रादींस्तदस्त्राणि दले क्रमात् वज्रं शक्तिञ्च दण्डञ्च तोमरं पाशकं गदां

ಮುಂದೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದಳಗಳಲ್ಲಿ ‘ಖ’, ಶಿವ, ಸೋಮ, ಇಂದ್ರ ಮೊದಲಾದವರನ್ನೂ ಅವರ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ವಜ್ರ, ಶಕ್ತಿ, ದಂಡ, ತೋಮರ, ಪಾಶ ಮತ್ತು ಗದೆಯನ್ನೂ ಇರಿಸಬೇಕು।

Verse 8

शूलं पद्मम्बहिर्वृन्ते चक्रे सूर्यन्तथाश्विनौ वसूनष्ठौ तथा साध्यान् याम्ये ऽथ नैरृते दले

ಕಮಲದ ಹೊರಗಿನ ವೃಂತದಲ್ಲಿ ಶೂಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನೂ ಇಬ್ಬರು ಅಶ್ವಿನರನ್ನೂ ಇರಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಎಂಟು ವಸುಗಳನ್ನೂ ಸಾಧ್ಯರನ್ನೂ—ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ದಳಗಳಲ್ಲಿ—ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 9

देवानाङ्गिरसश्चाश्विभृगवो मरुतो ऽनिले विश्वेदेवांस् तथा दक्षे रुद्रा शैद्रे ऽथ मण्डले

ಅನಿಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು, ಆಂಗಿರಸರು, ಅಶ್ವಿನರು, ಭೃಗುಗಳು ಮತ್ತು ಮರುತರುಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇದೇವರುಗಳು; ಇಂದ್ರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ರುದ್ರರುಗಳು—ಇಂತೆ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।

Verse 10

ततो वृत्तया रेखया तु देवान् वै वाह्यतो यजेत् सूत्रकारानृषीन् वाणीं पूर्वादौ सरितो गिरीन्

ನಂತರ ವೃತ್ತರೇಖೆಯ ಮೂಲಕ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಯಜಿಸಬೇಕು; ಸೂತ್ರಕಾರರು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿ (ಸರಸ್ವತಿ)ಯನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು।

Verse 11

महाभूतानि कोणेषु ऐशान्यादिषु संयजेत् पद्मं चक्रं गदां शङ्खं चतुरश्रन्तु मण्डलं

ಈಶಾನ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ಮೊದಲಾದ ಕೋಣದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಭೂತಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮಂಡಲವು ಚತುರಸ್ರ (ಚೌಕಾಕಾರ)ವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ ಮತ್ತು ಶಂಖಗಳನ್ನು ಅಂಕಿತ/ಸ್ಥಾಪಿತ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 12

चतुर्धारं ततः कुम्भाः अग्न्यादौ च पताकिकाः चत्वारस्तोरणा द्वारि नागान् ऐरवतादिकान्

ನಂತರ ನಾಲ್ಕು ಧಾರೆಗಳ (ಜಲಪ್ರವಾಹಗಳ)ೊಡನೆ ಯುಕ್ತವಾದ ಕುಂಭಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಅಗ್ನಿ-ಆದಿ (ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪತಾಕೆಗಳನ್ನು ಇಡಬೇಕು. ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ತೋರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಐರಾವತಾದಿ ನಾಗಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಬೇಕು/ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 13

पूर्वादौ चौषधीभिश् च देवानां भाजनं पृथक् पृथक्शताहुतीश्चाज्यैर् गजानर्च्य प्रदक्षिणं

ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಔಷಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಇಡಬೇಕು. ನಂತರ ತುಪ್ಪದಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ನೂರು ನೂರು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಗಜಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ (ದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತವಾಗಿ) ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 14

नागं वह्निं देवतादीन् वाह्यैर् जग्मुः स्वकं गृहम् द्विजेभ्यो दिक्षिणां दद्यात् हयवैद्यादिकस् तथा

ನಾಗ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ನಂತರ ದ್ವಿಜರಿಗೆ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ) ನಿಗದಿತ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಅಶ್ವವೈದ್ಯಾದಿ ಪರಿಣಿತರಿಗೆ ಕೂಡ ನೀಡಬೇಕು.

Verse 15

करिणीन्तु समारुह्य वदेत् कर्णन्तु कालवित् मरुतो ऽनल इति ज चतुःकुम्भा इति ञ पताकिन इति ज नागराजे ऽमृते शान्तिं कृत्वामुस्मिन् जपेन्मनुम्

ಕರಿಣಿ (ಹೆಣ್ಣು ಆನೆ) ಮೇಲೆ ಏರಿ, ಕಾಲವಿತ್ (ಸಮಯಜ್ಞ) ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು— ‘ಮರುತಃ, ಅನಲ’ (ಜ ಅಕ್ಷರದೊಂದಿಗೆ), ‘ಚತುಃಕುಂಭಾ’ (ಞ ಅಕ್ಷರದೊಂದಿಗೆ), ಮತ್ತು ‘ಪತಾಕಿನ್’ (ಜ ಅಕ್ಷರದೊಂದಿಗೆ). ನಾಗರಾಜ ಅಮೃತನಿಗಾಗಿ ಶಾಂತಿಕರ್ಮ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ನಿಯತ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು.

Verse 16

श्रीगजस्त्वं कृतो राज्ञा भवानस्य गजाग्रणीः प्रभूर्माल्याग्रभक्तैस्त्वां पूजयिष्पति पार्थिवः

ರಾಜನು ನಿನ್ನನ್ನು ಶುಭ ರಾಜಗಜನೆಂದು ನೇಮಿಸಿದ್ದಾನೆ; ನೀನು ಅವನ ಗಜಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನು. ಆ ಭೂಪತಿ ಮಾಲೆಗಳೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನೈವೇದ್ಯಗಳೂ ಸಮರ್ಪಿಸಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವನು.

Verse 17

लोकस्तदाज्ञया पूजां करिष्यति तदा तव पालनीयस्त्वया राजा युद्धे ऽध्वनि तथा गृहे

ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಜನರು ಆಗ ನಿನ್ನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಹ ನೀನು ರಾಜನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

Verse 18

तिर्यग्भावं समुत्सृज्य दिव्यं भावमनुस्मर देवासुरे पुरा युद्धे श्रीगजस्त्रिदशैः कृतः

ತಿರ್ಯಗ್ಭಾವ (ಪಶುಭಾವ)ವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದಿವ್ಯಭಾವವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು. ದೇವಾಸುರರ ಪುರಾತನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀಗಜ’ನು ತ್ರಿದಶ ದೇವರಿಂದ ನಿಯೋಜಿತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 19

ऐरावणसुतः श्रीमानरिष्टो नाम वारणः श्रीगजानान्तु तत् तेजः सर्वमेवोपतिष्ठते

ಐರಾವಣನ ಪುತ್ರನಾದ ‘ಅರಿಷ್ಟ’ ಎಂಬ ಶ್ರೀಮಂತ ವರಣ—ಶ್ರೀಗಜಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೆಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.

Verse 20

तत्तेजस्तव नागेन्द्र दिव्यभावसमन्वितं उपतिष्ठतु भद्रन्ते रक्ष राजानमाहवे

ಹೇ ನಾಗೇಂದ್ರ! ದಿವ್ಯಭಾವಸಮನ್ವಿತವಾದ ನಿನ್ನ ಆ ತೇಜಸ್ಸು ನಿನ್ನ ಮಂಗಳಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.

Verse 21

इत्येवमभिषिक्तैनमारोहेत शुभे नृपः तस्यानुगमनं कुर्युः सशस्त्रनवसद्गजाः

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಅಭಿಷೇಕಗೊಂಡ ರಾಜನು ಶುಭ ಆಸನ/ವಾಹನವನ್ನು ಏರಬೇಕು. ಅವನ ಹಿಂದೆ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಪರಿಚಾರಕರೊಂದಿಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಜಗಳು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.

Verse 22

शालास्वसौ स्थण्डिले ऽब्जे दिकपालादीन् यजेद्वहिः केशरेषु बलं नागं भुवञ्चैच सरस्वतीं

ಯಜ್ಞಶಾಲೆಯ ಸ್ಥಂಡಿಲದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಪದ್ಮಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಪಾಲಾದಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಹೊರಗೆ, ಕೇಸರ/ದಳರೇಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಲ, ನಾಗ, ಭುವ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

Verse 23

मध्येषु डिण्डिमं प्रार्च्य गन्धमाल्यानुलेपनैः हुत्वा देयस्तु कलसो रसपूर्णो द्विजाय च

ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಗಂಧ, ಮಾಲೆ, ಅನುಲೇಪನಗಳಿಂದ ಡಿಣ್ಡಿಮ (ನಗಾರೆ)ಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಹೋಮ ಮಾಡಿ ರಸಪೂರ್ಣ ಕಲಶವನ್ನು ದ್ವಿಜನಿಗೂ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 24

गजाध्यक्षं हस्तिपञ्च गणितज्ञञ्च पूजयेत् गजाध्यक्षाय तन्दद्यात् डिण्डिमं सोपि वादयेत् शुभगम्भीरशब्दैः स्याज्जघनस्थो ऽभिवादयेत्

ಗಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, ಐದು ಹಸ್ತಿ-ಪರಿಚಾರಕರು ಮತ್ತು ಗಣಿತಜ್ಞನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ಗಜಾಧ್ಯಕ್ಷನಿಗೆ ಡಿಣ್ಡಿಮ (ನಗಾರೆ) ನೀಡಬೇಕು; ಅವನು ಶುಭ ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ವಾದಿಸಿ, ಹಿಂದೆ ನಿಂತು ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.