Adhyaya 286
अध्यायः २८६ — गजचिकित्सा (Elephant Medicine)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸಂಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ, ಗಜಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆಯುರ್ವೇದದ ವಿಶೇಷ ಅಂಗವಾಗಿ—ರಾಜಶಾಲೆಗೂ ಯುದ್ಧವಿಜಯಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವೆಂದು—ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಲಕಾಪ್ಯ ಋಷಿ ಲೋಮಪಾದನಿಗೆ ಸೇವಾಯೋಗ್ಯ ಶುಭ ಗಜಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ನಖಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಮದಕಾಲ/ಮಸ್ತದ ಋತುಸಂಬಂಧ, ದಂತಗಳ ಅಸಮತೆ, ಸ್ವರಗುಣ, ಕಿವಿಗಳ ಅಗಲ, ಚರ್ಮದ ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ತರ/ಚುಕ್ಕೆಗಳು; ಕುಗ್ಗಿದ ಅಥವಾ ವಿಕೃತ ಗಜಗಳನ್ನು ತ್ಯಜ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಗಜಪಾಲನವನ್ನು ರಾಜಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯವಿಜಯದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ—ಶಿಸ್ತಿನ ಯುದ್ಧಹಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಶಿಬಿರನಿಯಮಗಳೇ ಜಯದ ಆಧಾರವೆಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಸ्नेಹನಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳಸಿದ್ಧತೆ; ಬಾಹ್ಯಕರ್ಮ—ಸ್ಕಂಧ/ಭುಜ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು, ಅಭ್ಯಂಗ; ಆಂತರಿಕ ಔಷಧ—ಘೃತ-ತೈಲಯೋಗ, ಕಷಾಯ, ಹಾಲು, ಮಾಂಸರಸ; ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಉಪಾಯ—ಪಾಂಡುಸಮಾನ ವರ್ಣಹಾನಿ, ಆನಾಹ, ಮೂರ್ಚ್ಛೆ, ಶಿರೋವೇದನೆ (ನಸ್ಯ ಸಹಿತ), ಪಾದರೋಗ, ಕಂಪ, ಅತಿಸಾರ, ಕರ್ಣಶೋಥ, ಕಂಠಾವರೋಧ, ಮೂತ್ರರೋಧ, ಚರ್ಮರೋಗ, ಕೃಮಿರೋಗ, ಕ್ಷಯಸಮಾನ ಸ್ಥಿತಿ, ಶೂಲ, ವಿದ್ರಧಿ/ಫೋಡೆ (ಛೇದನದಿಂದ ಸ्नेಹನ-ಬಸ್ತಿ ತನಕ). ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ-ವಿಹಾರ—ಧಾನ್ಯಕ್ರಮ, ಬಲವರ್ಧಕ ಆಹಾರ, ಋತುವಾರು ಪ್ರೋಕ್ಷಣ—ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ-ಆಚಾರ—ವಿಜಯಾರ್ಥ ಧೂಪನ, ನೇತ್ರಪ್ರಕ್ಷಾಲನ/ಅಂಜನ, ಮಂತ್ರಯುಕ್ತ ನೇತ್ರಬಲ—ಇವುಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಪುರಾಣದ ವೈದ್ಯ, ಯುದ್ಧಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे कल्पसागरो नाम पञ्चाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ षडशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः गजचिकित्सा पालकाप्य उवाच गजलक्ष्म चिकित्साञ्च लोमपाद यदामि ते दीर्घहस्ता महोच्छ्वासाः प्रसस्तास्ते महिष्णवः
ಇಂತೆ ಆಗ್ನೇಯ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಕಲ್ಪಸಾಗರ’ ಎಂಬ 285ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಈಗ 286ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಗಜಚಿಕಿತ್ಸೆ’ ಆರಂಭ. ಪಾಲಕಾಪ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಲೋಮಪಾದ! ಆನೆಗಳ ಲಕ್ಷಣ-ರೋಗಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ದೀರ್ಘಹಸ್ತ (ಉದ್ದ ಸೊಂಡಿಲು) ಮತ್ತು ಗಂಭೀರ ಉಸಿರಾಟವಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆನೆಗಳು ಪ್ರಶಂಸಿತವಾಗಿವೆ।
Verse 2
विंशत्यष्टादशनखाः शीतकालमदाश् च ये दक्षिणञ्चोन्नतन्दन्तं वृंहितं जलदोपमं
ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ನಖಗಳು (ಕಾಲಿನ ನಖಗಳು) ಇರುವ, ಶೀತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮದಕ್ಕೆ ಬರುವ, ಬಲದ ದಂತ ಎತ್ತಿರುವ, ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಮೋಡದಂತೆ ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಯಿರುವ ಆನೆಗಳು ಶುಭ/ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 3
कर्णौर् च विपूलौ येषां सूक्ष्मविन्द्वन्वितत्वचौ ते धार्या न तथा धार्या वामना ये च सङ्कुशाः
ಯಾರ ಕಿವಿಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದು ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬಿಂದುಚಿಹ್ನೆಗಳಿರುವರೋ ಅವರು ಗ್ರಾಹ್ಯರು; ಆದರೆ ಬೌನರಾಗಿರುವವರು ಅಥವಾ ಅಂಕುಶದಂತೆ ವಕ್ರ ಕಿವಿಗಳಿರುವವರು ಹಾಗೆ ಗ್ರಾಹ್ಯರಲ್ಲ।
Verse 4
हस्तिन्यः पार्श्वगर्भिण्यो च मूढा मतङ्गजाः वर्णं सत्वं बलं रूपं कान्तिः संहननञ्जवः
ಹಸ್ತಿನಿಯರು, ಪಾರ್ಶ್ವಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಹಾಗೂ ಮೂಢ ಮತಂಗಜರು—ಇವರ ವರ್ಣ, ಸ್ವಭಾವ, ಬಲ, ರೂಪ, ಕಾಂತಿ, ದೇಹಸಂಹತಿ ಮತ್ತು ವೇಗ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು।
Verse 5
सप्तस्थितो गजश्चेदृक् सङ्ग्रामेरीञ्जयेत्स च कुञ्जराः परमा शोभा शिविरस्य बलस्य च
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಗಜನು ಸಪ್ತಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿತನಾದರೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯ ತರುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಕುಂಜರರು (ಯುದ್ಧಹಸ್ತಿಗಳು) ಶಿಬಿರಕ್ಕೂ ಸೇನಾಬಲಕ್ಕೂ ಪರಮ ಶೋಭೆ.
Verse 6
आयत्तं कुञ्जरैश् चैव विजयं पृथिवीक्षितां पाकलेषु च सर्वेषु कर्तव्यमनुवासनं
ಭೂಪತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಜಯವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕುಂಜರಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತ; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲೂ ಕೋಟೆ-ತಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಶಿಸ್ತು ಹಾಗೂ ನಿಯಮಪಾಲನೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 7
घृततैलपरीपाकं स्थानं वातविवर्जितं स्कन्धेषु च क्रिया कर्या तथा पालकवन्नृपाः
ಘೃತ-ತೈಲದಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ, ಗಾಳಿಯ ಹೊಡೆತವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು—ಹೇ ನೃಪರೇ—ಮಗುವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ।
Verse 8
गोमूत्रं पाण्डुरोगेषु रजनीभ्यां घृतन्द्विज आनाहे तैलसिक्तस्य निषेकस्तस्य शस्यते
ಪಾಂಡುರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಮೂತ್ರವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡು ರಜನೀ (ಅರಿಶಿನದ ವಿಧಗಳು) ಯುಕ್ತ ಘೃತವೂ. ಓ ದ್ವಿಜ, ಆನಾಹ (ಉದರವಾಯು-ಅವరోಧ) ದಲ್ಲಿ ತೈಲದಿಂದ ನಿಷೇಕ/ಸಿಂಚನ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅವನಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
Verse 9
लवणैः पञ्चभिर्मश्रा प्रतिपानाय वारुणी धन्वन्तरिरुवाचेति ञ मर्दना इति ञ विडङ्गत्रिफलाव्योषसैन्धवैः कवलान् कृतान्
ಐದು ಲವಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತ ವಾರುಣಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾನ (ಅನುಪಾನ)ವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು—ಎಂದು ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು. ‘ಮರ್ದನಾ’ ಎಂಬ ಯೋಗವು ವಿಡಂಗ, ತ್ರಿಫಲಾ, ವ್ಯೋಷ ಮತ್ತು ಸೈಂಧವಗಳಿಂದ ಕವಲ (ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುವ ಗುಂಡಿ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 10
मूर्छासु भोजयेन्नागं क्षौद्रन्तोयञ्च पाययेत् अग्यङ्गः शिरसः शूले नस्यञ्चैव प्रशस्यते
ಮೂರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗ (ಸೀಸ)ವನ್ನು ಭೋಜನವಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಕ್ಷೌದ್ರತೋಯ (ಜೇನು-ನೀರು) ಕುಡಿಸಬೇಕು. ಶಿರಶ್ಶೂಲದಲ್ಲಿ ಶಿರೋಭ್ಯಂಗ ಮತ್ತು ನಸ್ಯ—ಎರಡೂ ಪ್ರಶಸ್ತ.
Verse 11
नागानां स्नेहपुटकः पादरोगानुपक्रमेत् पश्चात् कल्ककषायेण शोधनञ्च विधीयते
ಪಾದರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನಾಗ (ಸೀಸ)ದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸ್ನೇಹಪುಟಕ (ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ಲೇಪ/ಪೊಟ್ಲಿ) ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಕಲ್ಕ ಮತ್ತು ಕಷಾಯದಿಂದ ಶೋಧನ (ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 12
शिखितित्तिरिलावानां पिप्पलीमरिचान्वितैः रसैः सम्भोजयेन्नगं वेपथुर्यस्य जायते
ಯಾರಿಗೆ ವೇಪಥು (ಕಂಪ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೋ, ಅವನಿಗೆ ಶಿಖಿ ಮತ್ತು ತಿತ್ತಿರಿ ರಸಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಪ್ಪಲಿ ಹಾಗೂ ಮರಿಚ ಸೇರಿಸಿ, ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಗ (ಸೀಸ)ವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು.
Verse 13
बालबिल्वं तथा लोध्रं धातकी सितया सह अतीसारविनाशाय पिण्डीं भुञ्जीत कुञ्जरः
ಅತಿಸಾರ (ಜಲಬಾಧೆ) ನಾಶಾರ್ಥವಾಗಿ ಕುಂಜರನು (ಆನೆ) ಬಾಲಬಿಲ್ವ, ಲೋಧ್ರ, ಧಾತಕೀಗಳನ್ನು ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಪಿಂಡೀ (ಗುಳಿ) ಮಾಡಿ ಭುಂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 14
नस्यं करग्रहे देयं घृतं लयणसंयुतम् मागधीनागराजाजीयवागूर्मुस्तसाधिता
ನಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕರಗ್ರಹದಲ್ಲಿ (ಹಸ್ತತಲದಲ್ಲಿ) ಹಿಡಿದು ಘೃತವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ಅದು ಸೈಂಧವ ಲವಣಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಮಾಗಧೀ (ಪಿಪ್ಪಲಿ), ನಾಗರ (ಶುಂಠಿ), ಅಜಾಜೀ (ಜೀರಿಗೆ), ಯವಾಗೂ (ಅಕ್ಕಿ ಕಂಜಿ) ಮತ್ತು ಮುಸ್ತಾ ಇವುಗಳಿಂದ ಸಾಧಿತವಾಗಿರಬೇಕು।
Verse 15
उत्कर्णके तु दातव्या वाराहञ्च तथा रसम् दशमूलकुलत्थाम्लकाकमाचीविपाचितम्
ಉತ್ಕರ್ಣಕ (ಕಿವಿಯ ಉಬ್ಬರ/ಹೊರಚಾಚಿಕೆ)ದಲ್ಲಿ ವಾರಾಹರಸ (ಹಂದಿಜನ್ಯ ಸ्नेಹ/ಸಾರ) ನೀಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ದಶಮೂಲ, ಕುಲತ್ಥ, ಅಮ್ಲ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಕಮಾಚಿಯನ್ನು ಕುದಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ರಸವನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು।
Verse 16
तैलमूषणसंयुक्तं गलग्रहगदापहम् अष्टभिर्लवणैः पिष्ठैः प्रसन्नाः पाययेद्घृतम्
ತೈಲ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ (ತೀಕ್ಷ್ಣ) ದ್ರವ್ಯಸಂಯುಕ್ತ ಘೃತವು ಗಲಗ್ರಹ ಹಾಗೂ ಕಂಠರೋಗಗಳನ್ನು ಹರಣಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟ ಲವಣಗಳ ಪಿಷ್ಟ (ಕಲ್ಕ) ಜೊತೆಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನ (ಸ್ವಚ್ಛ) ಮಾಡಿ ಆ ಘೃತವನ್ನು ಪಾನವಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು।
Verse 17
मूत्रभङ्गे ऽथ वा वीजं क्वथितं त्रपूषस्य च त्वग्दोषेषु पिवेन्निम्बं वृषं वा क्वथितं द्विपः
ಮೂತ್ರಭಂಗ (ಮೂತ್ರ ತಡೆ/ಧಾರಣೆ)ದಲ್ಲಿ ತ್ರಪೂಷ (ಸೌತೆಕಾಯಿ) ಬೀಜಗಳ ಕ್ವಾಥವನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು. ಚರ್ಮದೋಷಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆ ನಿಂಬ ಕ್ವಾಥವನ್ನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ವೃಷ (ವಾಸಾ) ಕ್ವಾಥವನ್ನಾಗಲಿ ಕುಡಿಯಬೇಕು।
Verse 18
गवां मूत्रं विडङ्गानि कृमिकोष्ठेषु शस्यते शृङ्गवेरकणाद्राक्षाशर्कराभिः शृतं पयः
ಕೃಮಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉದರರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಡಂಗ (ಔಷಧ) ಸೇವನೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಹಾಗೆಯೇ ಶುಂಠಿ, ಪಿಪ್ಪಲಿ, ದ್ರಾಕ್ಷೆ, ಶರ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಕುದಿಸಿದ ಹಾಲು ಪಾನವೂ ಹಿತಕರವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ।
Verse 19
क्षतक्षयकरं पानं तथा मांसरसः शुभः मुद्गोदनं व्योषयुतमरुचौ तु प्रशस्यते
ಕ್ಷತ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ಬಲವರ್ಧಕ ಪಾನವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಪ್ರಶಸ್ತ; ಹಾಗೆಯೇ ಶುಭವಾದ ಮಾಂಸರಸವೂ ಹಿತಕರ. ಅರುಚಿ (ಭಕ್ಷ್ಯಾಭಾವ) ಯಲ್ಲಿ ವ್ಯೋಷ (ತ್ರಿಕಟು) ಸೇರಿಸಿದ ಮುದ್ಗೋದನ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 20
त्रिवृद्व्योषाग्निदन्त्यर्कश्यामाक्षीरेभपिप्पली एतैर् गुल्महरः स्नेहः कृतश् चैव तथापरः
ತ್ರಿವೃತ್, ವ್ಯೋಷ (ತ್ರಿಕಟು), ಚಿತ್ರಕ, ದಂತಿ, ಅರ್ಕ, ಶ್ಯಾಮಾ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಏಭಪಿಪ್ಪಲಿ—ಇವುಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಮಾಡಿದ ಸ್ನೇಹವು ಗುಲ್ಮಹರ; ಹಾಗೆಯೇ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧದ ಸ್ನೇಹವೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 21
भेदनद्रावणाभ्यङ्गस्नेहपानानुवासनैः सर्वानेव समुत्पन्नन् विद्रवान् समुपाहरेत्
ಭೇದನ (ಚಿರಾ), ದ್ರಾವಣ (ಪಾಕ/ದ್ರವೀಕರಣ), ಅಭ್ಯಂಗ, ಸ್ನೇಹಪಾನ ಮತ್ತು ಅನುವಾಸನ (ತೈಲಬಸ್ತಿ) ಇವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ರಧಿ (ಫೋಡೆ/ಆಂತರಿಕ ಫೋಡೆ) ಗಳನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 22
यष्टिकं मुद्गसूपेन शारदेन तथा पिवेत् बालबिल्वैस् तथा लेपः फटुरोगेषु शस्यते
ಯಷ್ಟಿಕೆಯನ್ನು ಮುದ್ಗಸೂಪದೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಶಾರದ (ಶರದೃತುಸಮ್ಮತ) ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಪಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ কোমಲ ಬಿಲ್ವಫಲಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲೇಪವು ಫಟುರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಸ್ತವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ।
Verse 23
विडङ्गेन्द्रयवौ हिङ्गु सरलं रजनीद्वयम् पूर्वाह्णे पाययेत् पिण्डान् सर्वशूलोपशान्तये
ಪೂರ್ವಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ವಿಡಂಗ, ಇಂದ್ರಯವ, ಹಿಂಗು, ಸರಲ ಮತ್ತು ಎರಡು ರಜನಿಗಳು (ಅರಿಶಿನ ಭೇದಗಳು) ಸೇರಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಕುಡಿಸಬೇಕು; ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಶೂಲ ಹಾಗೂ ನೋವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 24
प्रधानभोजने तेषां यष्टिकव्रीहिशालयः मध्यमौ यवगोधूमौ शेषा दन्तिनि चाधमाः
ಆ ಧಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಭೋಜನಕ್ಕೆ ಯಷ್ಟಿಕ, ವ್ರೀಹಿ, ಶಾಲಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಅಕ್ಕಿಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಯವ ಮತ್ತು ಗೋಧೂಮ ಮಧ್ಯಮ; ಉಳಿದ ಧಾನ್ಯಗಳು—ದಂತಿನಿ ಮುಂತಾದವು—ಅಧಮವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Verse 25
यवश् चैव तथैवेक्षुर्नागानां बलवर्धनः नागानां यवसं शुष्कं तथा धातुप्रकोपणं
ಯವ ಮತ್ತು ಇಕ್ಷು (ಕಬ್ಬು) ನಾಗರಿಗೆ ಬಲವರ್ಧಕ. ಆದರೆ ನಾಗರಿಗೆ ಶೋಷ್ಕ ಯವಸ (ಒಣ ಹುಲ್ಲು/ಮೇವು) ಧಾತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕೋಪಗೊಳಿಸಿ ವ್ಯಾಧಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ।
Verse 26
मदक्षिणस्य नागस्य पयःपानं प्रशस्यते दीपनीयैस् तथा द्रव्यैः शृतो मांसरसः शुभः
‘ಮದ-ಕ್ಷೀಣ’ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಬಳಲುವ ನಾಗನಿಗೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಯುವುದು ಪ್ರಶಸ್ತ. ಹಾಗೆಯೇ ದೀಪನೀಯ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಬೇಯಿಸಿದ ಮಾಂಸರಸ ಶುಭವೂ ಹಿತಕರವೂ ಆಗುತ್ತದೆ।
Verse 27
वायसः कुक्कुरश्चोभौ काकोलूककुलो हरिः भवेत् क्षौद्रेण संयुक्तः पिण्डो युद्धे महापदि
ಯುದ್ಧದ ಮಹಾ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಜೇನಿನಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಪಿಂಡವು ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ನಾಯಿಯನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಗೆ-ಗೂಬೆಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ; ಶತ್ರುವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲು/ನಿವಾರಿಸಲು ಸಹ ಉಪಾಯವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 28
कटुमत्स्यविडङ्गानि क्षारः कोषातकी पयः हरिद्रा चेति धूपोयं कुञ्जरस्य जयावहः
ಕಟು ಮತ್ಸ್ಯ-ದ್ರವ್ಯ, ವಿಡಂಗ, ಕ್ಷಾರ, ಕೋಷಾತಕಿಯ ಹಾಲಿನಂತೆ ರಸ, ಹರಿದ್ರಾ—ಇವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಧೂಪ; ಇದು ಕುಂಜರ (ಆನೆ)ಗೆ ಜಯಕರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 29
पिप्पलीतण्डुलास्तैलं माध्वीकं माक्षिकम् तथा नेत्रयोः परिषेकोयं दीपनीयः प्रशस्यते
ಪಿಪ್ಪಲಿ, ಅಕ್ಕಿದಾಣ, ಎಣ್ಣೆ, ಮಾಧ್ವೀಕ ಮತ್ತು ಜೇನುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ನೇತ್ರ-ಪರಿಷೇಕ (ಕಣ್ಣಿಗೆ ತೊಳಕು/ಸಿಂಚನ) ದೀಪನೀಯ—ದೃಷ್ಟಿಕ್ರಿಯೆ ಉತ್ತೇಜಕ—ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 30
पूरीषञ्चटकायाश् च तथा पारावतस्य च क्षीरवृक्षकरीषाश् च प्रसन्नयेष्टमञ्जनं
ಚಟಕ (ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ) ಮತ್ತು ಪಾರಾವತ (ಪಾರಿವಾಳ)ಗಳ ಮಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಗಳ ‘ಕರೀಷ’ (ಹಾಲಿನಂಥ ಸ್ರಾವ)—ಇವುಗಳಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗೆ ಇಷ್ಟ ಅಂಜನ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 31
मुद्ग्यूषेणेति ज , ञ च मदाय हीति ञ क्षीरवृक्षकरीराश्चेति ञ अनेनाञ्जितनेत्रस्तु करोति कदनं रणे उत्पलानि च नीलानि सुस्तन्तगरमेव च
‘ಮುದ್ಗ್ಯೂಷೇಣ’—ಜ ಮತ್ತು ಞ ಸಹಿತ; ‘ಮದಾಯ ಹಿ’—ಞ ಸಹಿತ; ‘ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕರೀರಾಃ’—ಞ ಸಹಿತ (ಈ ರೀತಿ ಜಪಿಸಬೇಕು). ಇದರಿಂದ ಅಂಜಿತ ನೇತ್ರವಿರುವವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ನೀಲ ಉತ್ಪಲಗಳನ್ನೂ ‘ಸುಸ್ತಂತಗರ’ ಎಂಬ ವಿಷವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 32
तण्डुलोदकपिष्टानि नेत्रनिर्वापनं परम् नखवृद्धौ नखच्छेदस्तैलसेकश् च मास्यपि
ಅಕ್ಕಿನೀರಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲೇಪಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶೀತಲ-ಶಮನ. ನಖಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆದರೆ ನಖಚ್ಛೇದ ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ತೈಲ-ಸೇಕ (ಎಣ್ಣೆ ಸುರಿಯುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಕೂಡ ಹಿತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 33
शय्यास्थानं भवेच्चास्य करीषैः पांशुभिस् तथा शरन्निदाघयोः सेकः सर्पिषा च तथेष्यते
ಆನೆಯ ಮಲಗುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಒಣಗಿದ ಸಗಣಿ ಮತ್ತು ಧೂಳಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ಶರತ್ಕಾಲ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುವುದು ಕೂಡ ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.
Frequently Asked Questions
It prioritizes gaja-lakṣaṇa (selection markers) and a protocol-driven therapeutic system—environment control, oleation/purification procedures, dietetics, and disease-specific formulations—explicitly tied to stable discipline and battlefield readiness.
By framing veterinary medicine as rājadharma and a form of protective service, it treats technical competence (bhukti) as dharmically sanctified action that sustains order, reduces suffering, and supports the conditions for disciplined spiritual life (mukti-oriented practice).
Yes. The text links elephant health to victory logistics, includes victory-oriented fumigation, ocular preparations, and a mantra layer—showing the Agni Purāṇa’s characteristic integration of medical and martial sciences.