Shloka 22

मन्वन्तर-क्रमः (अतीत-सप्तमन्वन्तराः) तथा मन्वन्तरावताराः

Devanagari script

हिरण्यरोमा वेदश्रीर् ऊर्ध्वबाहुस् तथापरः वेदबाहुः सुधामा च पर्जन्यश् च महामुनिः एते सप्तर्षयो विप्र तत्रासन् रैवते ऽन्तरे

Transliteration

hiraṇyaromā vedaśrīr ūrdhvabāhus tathāparaḥ vedabāhuḥ sudhāmā ca parjanyaś ca mahāmuniḥ ete saptarṣayo vipra tatrāsan raivate 'ntare

Translation

ហិរ៉ាញ្យរោមា វេទស្រី ឩរធ្វបាហុ និងមួយរូបទៀត; វេទបាហុ សុធាមា និង បර්ជន្យ មហាមុនី—ឱ ព្រាហ្មណ៍, ក្នុងរៃវត មន្វន្តរា ពួកគេហើយជាសប្តឫសីដែលស្ថិតនៅទីនោះ។

Word by Word

• हिरण्यरोमा: Hiraṇyaromā
• हिरण्यरोमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हिरण्य-रोमन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (हिरण्यवत् रोमाणि यस्य)

• वेदश्रीः: Vedaśrī
• वेदश्रीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद-श्री (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (वेदस्य श्रीः)

• ऊर्ध्वबाहुः: Ūrdhvabāhu
• ऊर्ध्वबाहुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऊर्ध्व-बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (ऊर्ध्वः बाहुः यस्य)

• तथा: and likewise
• तथा: Sambandha (Discourse connective/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक/समुच्चयार्थक (thus/also)

• अपरः: another (sage)
• अपरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘another (one)’ इत्यर्थे

• वेदबाहुः: Vedabāhu
• वेदबाहुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद-बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (वेदेन/वेदस्य बाहुः)

• सुधामा: Sudhāmā
• सुधामा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सु-धामन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (सु धाम यस्य)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• पर्जन्यः: Parjanya
• पर्जन्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर्जन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• महामुनिः: Mahāmuni
• महामुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा-मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (महान् मुनिः)

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम

• सप्तर्षयः: the seven sages
• सप्तर्षयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सप्त-ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—द्विगुः (सप्त ऋषयः)

• विप्र: O brāhmaṇa
• विप्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• आसन्: were (present/existed)
• आसन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्

• रैवते: in (the period of) Raivata
• रैवते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रैवत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘रैवत-मन्वन्तरे’ इत्यर्थे

• अन्तरे: during, within
• अन्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘अन्तरे’ = within/during

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Characters & Entities

• Hiraṇyaromā
• Vedaśrī
• Ūrdhvabāhu
• Vedabāhu
• Sudhāmā
• Parjanya
• Raivata Manvantara

FAQs

What is the significance of the Saptarṣis in the Raivata Manvantara in the Vishnu Purana?

This verse identifies the Seven Seers assigned to the Raivata Manvantara, indicating the fixed cosmic offices that uphold dharma, transmit sacred knowledge, and stabilize the world-order in each Manvantara cycle.

How does Sage Parāśara explain the Manvantara system to Maitreya here?

Parāśara teaches by enumerating the appointed sages for a specific Manvantara, showing that each epoch has a defined set of rishis and administrators within a recurring, orderly cosmic chronology.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Though Vishnu is not named in this verse, the Manvantara framework belongs to Vishnu Purana’s vision of a universe governed by periodic cycles under the Supreme Reality—where rishis function as instruments of that sustaining sovereignty.