
Daityamantrimaṇḍala-vimarśaḥ tathā devajayāya sainyasaṃniveśaḥ
Itihāsa-Narrative (Political Counsel, Diplomacy, and War-Mobilization)
វរាហៈប្រាប់ថា បន្ទាប់ពីនារទៈចាកចេញ ព្រះមហិษៈ អធិរាជដៃត្យៈ នៅតែជាប់ចិត្តនឹងកញ្ញាមង្គលដែលបានឮ។ ដើម្បីរកយុទ្ធសាស្ត្រ គាត់កោះប្រជុំមន្ត្រីសំខាន់ៗដែលចេះនីតិ និងការប្រឹក្សា ហើយពួកគេជំរុញឲ្យធ្វើការភ្លាមៗ។ មហិษៈបង្ហាញគោលបំណង៖ ទទួលបានកញ្ញានោះ និងបង្ក្រាបទេវតា។ ប្រាហ្គហសា សម្គាល់ថាកញ្ញានោះជាវៃષ્ણវី-សក្តិដ៏អធិក ដែលគាំទ្រពិភពលោកទាំងឡាយ ហើយព្រមានអំពីកាមតណ្ហាមិនសម និងការយកដោយល្មើសធម៌។ បន្ទាប់មក វិឃសា ផ្តល់វិធីនយោបាយជាដំណាក់កាល៖ ដំបូង សាមន (សម្របសម្រួល) តាមទូត និងសាច់ញាតិ បន្ទាប់ ដាន (ផ្តល់រង្វាន់/លួងលោម) បន្ទាប់ ភេទ (បំបែកបំបាក់) ហើយចុងក្រោយ ទណ្ឌ (ទោស/កម្លាំងច្បាប់)؛ បើមិនបានលទ្ធផល ទើបណែនាំឲ្យយកដោយកម្លាំង។ មន្ត្រីទាំងឡាយសរសើរផែនការ ផ្ញើទូតមានសមត្ថភាព និងជំរុញឲ្យត្រៀមទ័ព។ មហិษៈបញ្ជាមេបញ្ជាការ វិរូបាក្សៈ ឲ្យប្រមូលទ័ពចតុរង្គដ៏ធំ ហើយដៃត្យៈទាំងឡាយដង្ហែដោយជំនឿថានឹងឈ្នះទេវតា និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ពួកគេ។
Verse 1
श्रीवराह उवाच । गते तु नारदे दैत्यश्चिन्तयामास तां शुभाम् । कथितां नारदमुखाच्छ्रुत्वा विस्मितमानसः ॥
ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ កាលណារ៉ដៈបានចាកទៅហើយ អសុរ (ដៃត្យ) នោះបានគិតពិចារណាអំពីនាងដ៏មង្គលនោះ។ ពេលបានស្តាប់ការពិពណ៌នាពីមាត់នារ៉ដៈ ចិត្តរបស់គេពោរពេញដោយការភ្ញាក់ផ្អើល។
Verse 2
गुरुपत्नी राजपत्नी तथा सामन्तयोषितः । जिघृक्षन् नश्यते राजा तथागम्यागमेन च ॥
ព្រះរាជាដែលមានបំណងចូលទៅជិតដោយកាមតណ្ហា ចំពោះភរិយាគ្រូ ភរិយារបស់ព្រះរាជាផ្សេង ឬស្ត្រីរបស់សាមន្ត (អធិការប្រទេសរាជ) នឹងដល់វិនាស; ដូចគ្នានេះដែរ ព្រះអង្គវិនាសដោយទំនាក់ទំនងហាមឃាត់ គឺការចូលទៅកាន់អ្វីដែលមិនគួរចូលទៅ (អគម្យ)។
Verse 3
प्रघसेनैवमुक्तस्तु विघसो वाक्यमब्रवीत् । सम्यगुक्तं प्रघसेन तां देवीं प्रति पार्थिव ॥
ក្រោយព្រាឃសេនបាននិយាយដូច្នេះ វិឃសបានឆ្លើយថា៖ «បាននិយាយត្រឹមត្រូវណាស់ ព្រាឃសេន អំពីព្រះនាងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នោះ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ»។
Verse 4
यदि नाम मतैक्यं तु बुद्धिः स्मरणमागता । वरणीया कुमारी तु सर्वदा विजिगीषुभिः । न स्वतन्त्रेण कन्यायाः कार्यं क्वापि प्रकर्षणम् ॥
បើពិតជាមានការឯកភាពមតិ និងចេតនាដែលបានតាំងចិត្តរួចហើយ នោះកុមារីគួរត្រូវបានស្វែងសុំរៀបការ—ជានិច្ចដោយអ្នកគ្រប់គ្រងដែលប្រាថ្នាជ័យជម្នះ (មានប្រាជ្ញា)។ ទោះយ៉ាងណា កិច្ចការណាមួយពាក់ព័ន្ធនឹងកូនស្រី មិនគួរត្រូវបានជំរុញទៅមុខនៅទីណាមួយដោយការធ្វើដោយខ្លួនឯងរបស់នាង (គ្មានអាណាព្យាបាល/ការអនុញ្ញាត) ទេ។
Verse 5
यदि वो रोचते वाक्यं मदीयं मन्त्रिसत्तमाः । तदानीं तां शुभां देवीं गत्वा याचन्तु मन्त्रिणः ॥
ឱ មន្ត្រីដ៏ប្រសើរបំផុតទាំងឡាយ ប្រសិនបើពាក្យសំណើររបស់ខ្ញុំនេះពេញចិត្តអ្នកទាំងអស់គ្នា នោះសូមឲ្យមន្ត្រីទៅភ្លាមៗ ហើយសុំជាផ្លូវការចំពោះព្រះនាងដ៏ជាមង្គលនោះ។
Verse 6
यो महात्मा भवेत् तस्या बन्धुस्तं याचयामहे । साम्नैवादौ ततः पश्चात् करिष्यामः प्रदानकम् । ततो भेदं करिष्यामस्ततो दण्डं क्रमेण च ॥
អ្នកណាដែលជាសាច់ញាតិមានគុណធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់របស់នាង យើងនឹងទៅសុំចំពោះអ្នកនោះ។ ដំបូងយើងនឹងប្រើសាម (ការសម្របសម្រួលដោយពាក្យល្អ) បន្ទាប់មកនឹងផ្តល់ដាន (អំណោយ)។ បន្ទាប់ទៀតនឹងប្រើភេទ (បំបែកបំបាក់) ហើយចុងក្រោយ នឹងប្រើទណ្ឌ (ការបង្ខំ/ការផ្តន្ទាទោស) ជាបន្តបន្ទាប់តាមលំដាប់។
Verse 7
अनेन क्रमयोगेन यदि सा नैव लभ्यते । ततः सन्नह्य गच्छामो बलाद् गृह्णीम तां शुभाम् ॥
បើតាមលំដាប់វិធីនេះ មិនអាចទទួលបាននាងទេ នោះយើងនឹងត្រៀមខ្លួនហើយចេញទៅ; ដោយកម្លាំងយើងនឹងចាប់យកនារីដ៏មង្គលនោះ។
Verse 8
विघसेनैवमुक्ते तु शेषास्तु मन्त्रिणो वचः । शुभमूचुः प्रशंसन्तः सर्वे हर्षितया गिरा ॥
ពេលវិឃសៈបាននិយាយដូច្នោះ រដ្ឋមន្ត្រីដែលនៅសល់បានសរសើរគាត់ ហើយទាំងអស់បាននិយាយពាក្យល្អដោយសំឡេងរីករាយ។
Verse 9
साधूक्तं विघसेनेदं यत् तां प्रति वराननाम् । तदेव क्रियतां शीघ्रं दूतस्तत्र विसर्ज्यताम् ॥
“វិឃសៈបាននិយាយល្អអំពីនារីមុខស្រស់នោះ។ សូមអនុវត្តផែនការនោះឲ្យឆាប់; ហើយចូរផ្ញើទូតទៅទីនោះ।”
Verse 10
यः सर्वशास्त्रनीतिज्ञः शुचिः शौर्यसमन्वितः । तस्माज् ज्ञात्वा तु तां देवीं वर्णतो रूपतो गुणैः ॥
សូមឲ្យអ្នកដែលចេះដឹងគ្រប់សាស្ត្រ និងនីតិ-យុទ្ធនយោបាយ មានចរិតសុចរិត និងពោរពេញដោយសេចក្តីក្លាហាន—ក្រោយបានស្គាល់នាងដ៏ដូចទេវីតាមវណ្ណៈ រូបសម្បត្តិ និងគុណធម៌—(ចូរធ្វើតាមសមគួរ)។
Verse 11
पराक्रमेण शौर्येण शौण्डीर्येण बलेन च । बन्धुवर्गेण सामग्र्य स्थानेन करणेन च । एवं ज्ञात्वा तु तां देवीं ततः कार्यं विधीयताम् ॥
ដោយវាយតម្លៃនាងដូច្នេះ—តាមភាពក្លាហាន វីរភាព ភាពអង់អាច និងកម្លាំង; តាមក្រុមញាតិមិត្ត ធនធាន និងការត្រៀមខ្លួន តាមឋានៈ និងមធ្យោបាយអនុវត្ត—ក្រោយបានយល់ដឹងអំពីនាងដ៏ដូចទេវីយ៉ាងនេះហើយ សូមកំណត់វិធានការដែលត្រូវធ្វើ។
Verse 12
तामेव चिन्तयन् शर्म न लेभे दैत्यसत्तमः । अलंशर्मा महामन्त्री आनिनाय महाबलः ॥
ដោយគិតតែអំពីនាងប៉ុណ្ណោះ សរមា ដែលជាអ្នកល្អឯកក្នុងចំណោមទានវៈ មិនបានទទួលសេចក្តីសុខសាន្តឡើយ។ បន្ទាប់មក អលំសរមា មហាមន្ត្រីមានកម្លាំងធំ បាននាំរឿងនេះមកបង្ហាញ។
Verse 13
ततः सपदि दैत्यस्य तद्वचः साधु साध्विति । प्रशशंसुर्वरारोहे विघसं मन्त्रिसत्तमम् ॥
បន្ទាប់មកភ្លាមៗ ពួកគេបានសរសើរពាក្យរបស់ទៃត្យៈនោះ ដោយនិយាយថា «ល្អណាស់ ល្អណាស់» ឱ នារីមានត្រគាកស្រស់ស្អាត ហើយក៏បានលើកតម្កើងវិឃសៈ ដែលល្អឯកក្នុងចំណោមមន្ត្រីទាំងឡាយ។
Verse 14
प्रशस्य सर्वे तं दूतं संदेश्टुमुपचक्रमुः । विद्युत्प्रभं महाभागं महामायाविदं शुभम् ॥
ដោយសរសើរគាត់ ពួកគេទាំងអស់បានចាប់ផ្តើមតែងតាំងអ្នកទូតនោះឲ្យទៅជូនសារ—ភ្លឺរលោងដូចផ្លេកបន្ទោរ មានភាគ្យធំ ជំនាញវិជ្ជាមាយាធំ និងជាមង្គល។
Verse 15
विसर्जयित्वा तं दूतं विघसो वाक्यमब्रवीत् । संनह्यन्तां दानवेन्द्राश्चतुरङ्गबलेन ह । क्रियतां विजयस्तावद् देवसैन्यं प्रति प्रभो ॥
ក្រោយពេលបញ្ជូនអ្នកទូតនោះចេញទៅ វិឃសៈបាននិយាយថា «សូមឲ្យចៅហ្វាយទានវៈទាំងឡាយត្រៀមខ្លួនដោយកងទ័ពចតុរាង្គ (បួនភាគ)។ ឱ ព្រះអម្ចាស់ សូមរៀបចំឲ្យបានជ័យជម្នះឥឡូវនេះ ទល់នឹងកងទ័ពទេវតា»។
Verse 16
असुरेन्द्र सुरैर्भग्नैस्तत्पराक्रमभीषिता । सा कन्या वशतामेति त्वयि शक्रसमागते ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់អសុរៈ! ពេលទេវតាទាំងឡាយត្រូវបានបរាជ័យ ហើយភ័យខ្លាចចំពោះវីរភាពនោះ នៅពេលដែលអ្នកមកដល់ដូចជា សក្ររ (ឥន្ទ្រ) នោះកញ្ញានោះនឹងមកស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់អ្នក។
Verse 17
लोकपालैर्जितैः सर्वैस्तथैव मरुतां गणैः । नागैर्विद्याधरैः सिद्धैर्गन्धर्वैः सर्वतो जितैः । रुद्रैर्वसुभिरादित्यैस्त्वमेवेन्द्रो भविष्यसि ॥
ពេលលោកបាលទាំងអស់ត្រូវបានឈ្នះ ហើយកងមារុតក៏ដូចគ្នា; នាគ វិទ្យាធរ សិទ្ធ និងគន្ធព្វ ត្រូវបានបង្ក្រាបពីគ្រប់ទិស; រួមទាំងរុទ្រ វសុ និងអាទិត្យ ត្រូវបានទប់ស្កាត់—មានតែអ្នកម្នាក់ប៉ុណ្ណោះនឹងក្លាយជាព្រះឥន្ទ្រ។
Verse 18
इन्द्रस्य ते शतं कन्या देवगन्धर्वयोषितः । वशमायान्ति सा अपि स्यात् सर्वथा वशमागता ॥
កូនស្រីរបស់ព្រះឥន្ទ្រមួយរយនាក់—ស្ត្រីទេវ និងស្ត្រីគន្ធព្វ—នឹងមកស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់អ្នក; នាងនោះផងដែរ នឹងស្ថិតក្រោមការបង្គាប់បញ្ជាដោយពេញលេញគ្រប់យ៉ាង។
Verse 19
एवमुक्तस्तदा दैत्यः सेनापतिमुवाच ह । विरूपाक्षं महामेघवर्णं नीलाञ्जनप्रभम् ॥
ពេលបាននិយាយដូច្នេះហើយ ដៃត្យនោះបាននិយាយទៅកាន់មេបញ្ជាការរបស់ខ្លួន—វិរូបាក្ស ដែលងងឹតដូចពពកភ្លៀងធំ និងមានពន្លឺដូចអញ្ជនពណ៌ខៀវ។
Verse 20
आनीयतां द्रुतं सैन्यं हस्त्यश्वथरपत्तिनाम् । येन देवान् सगन्धर्वान् जयामि युधि दुर्ज्जयान् ॥
“ចូរនាំយកកងទ័ពដំរី សេះ រថ និងទាហានថ្មើរជើងមកឲ្យរហ័ស ដើម្បីឲ្យខ្ញុំអាចឈ្នះក្នុងសង្គ្រាមលើពួកទេវជាមួយគន្ធព្វ—អ្នកដែលឈ្នះបានលំបាក।”
Verse 21
एवमुक्ते विरूपाक्षस्तदा सेनापतिर्द्रुतम् । आनिनाय महत्सैन्यमनन्तमपराजितम् ॥
ពេលបាននិយាយដូច្នេះ វិរូបាក្ស មេបញ្ជាការ បាននាំមកភ្លាមៗនូវកងទ័ពដ៏ធំមហិមា—ដូចជាមិនមានទីបញ្ចប់ និងមិនអាចឈ្នះបាន។
Verse 22
एकैको दानवस्तत्र वज्रहस्तसमो युधि । एकैकं स्पर्धते देवं जेतुं स्वेन बलेन ह ॥
នៅទីនោះ ដានវៈម្នាក់ៗ ក្នុងសមរភូមិ មានសមភាពដូច វជ្រហស្ត (ឥន្ទ្រា អ្នកកាន់វជ្រ)។ ម្នាក់ៗបានប្រកួតប្រជែងទល់នឹងទេវតាម្នាក់ៗ ដើម្បីឈ្នះដោយកម្លាំងរបស់ខ្លួនឯង។
Verse 23
तस्याष्टौ मन्त्रिणः शूरा नीतिमन्तो बहुश्रुताः । प्रघसो विघसश्चैव शङ्कुकर्णो विभावसुः । विद्युन्माली सुमाली च पर्जन्यः क्रूर एव च ॥
គាត់មានមន្ត្រីប្រាំបីនាក់—ក្លាហាន យល់ដឹងនីតិ (គោលនយោបាយ) និងសិក្សាច្រើន៖ ប្រគស, វិគស, សង្គុកណ៌, វិភាវសុ, វិទ្យុន្មាលី, សុមាលី, បរជន្យ, និង ក្រូរ ផងដែរ។
Verse 24
तेषां प्रधानभूतानामर्बुदं नवकोटयः । येषामेकस्यानुयाति तावद् बलमर्थोर्ज्जितम् ॥
ក្នុងចំណោមពួកគេ អ្នកដែលជាប្រធាន មានកងទ័ពដល់មួយ អរពុទ និង កោដិ ប្រាំបួន; ហើយសូម្បីតែតាមក្រោយម្នាក់តែមួយ ក៏មានអំណាច—កម្លាំងដែលបានពង្រឹងដោយធនធាន—ច្រើនប៉ុណ្ណោះដែរ។
Verse 25
तेषां नैकसहस्राणि दैत्यानां तु महात्मनाम् । समितिं चक्रुरव्यग्रास्तदा दैत्याः प्रहारिणः । प्रयाणं कारयामासुर्देवसैन्यजिघांसया ॥
បន្ទាប់មក ដៃត្យាអ្នកមានចិត្តធំជាច្រើនពាន់—មិនស្ទាក់ស្ទើរ និងជាអ្នកវាយប្រហារ—បានប្រមូលជាសភា ហើយចាត់ចែងឲ្យចេញដំណើរក្បួន ដោយបំណងបំផ្លាញកងទ័ពទេវតា។
Verse 26
विचित्रयाना विविधध्वजाग्रा विचित्रशस्त्रा विविधोग्ररूपाः । दैत्या सुराञ् जेतुमिच्छन्त उच्चैर्ननर्तुरात्तायुधभीमहस्ताः ॥
ដៃត្យាទាំងឡាយជិះយានវិចិត្រ កាន់កំពូលទង់ជាច្រើន ប្រដាប់ដោយអាវុធនានា និងបង្ហាញរូបរាងសាហាវជាច្រើន; ដោយប្រាថ្នាចង់ឈ្នះសុរៈ (ទេវតា) ពួកគេបានរាំ និងស្រែកឡើងខ្លាំងៗ ខណៈដៃដ៏គួរភ័យកាន់អាវុធដែលលើកឡើង។
Verse 27
एते मन्त्रिवरास्तस्य प्राधान्येन प्रकीर्तिताः । ते दानवेन्द्रमासीनमूचुः कृत्यं विधीयताम् ॥
មន្ត្រីដ៏ប្រសើររបស់ព្រះអង្គទាំងនេះ ត្រូវបានរៀបរាប់តាមលំដាប់សារៈសំខាន់។ បន្ទាប់មក ពួកគេបានទូលទៅកាន់ស្តេចដានវៈដែលអង្គុយថា៖ «សូមចាត់ចែងឲ្យចាប់ផ្តើមវិធានការចាំបាច់»។
Verse 28
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः । उवाच कन्यालाभार्थं नारदावाप्तनिश्चयः ॥
ពេលស្តាប់ពាក្យរបស់ពួកគេហើយ ព្រះអធិរាជដានវៈដ៏មានកម្លាំងខ្លាំងបានមានព្រះបន្ទូល; ព្រះសេចក្តីសម្រេចរបស់ព្រះអង្គបានតាំងមាំដោយអ្វីដែលបានឮពីព្រះឥសី នារ៉ដៈ ហើយព្រះអង្គប្រាថ្នាចង់បានកុមារីមួយ។
Verse 29
महिष उवाच । मह्यं तु कथिता बाला नारदेन महर्षिणा । सा चाजित्य सुराध्यक्षं न लभ्येत वराङ्गना ॥
មហិษៈបាននិយាយថា៖ «មហាឥសី នារ៉ដៈ បានពណ៌នាកុមារីមួយដល់ខ្ញុំ; ហើយនារីដ៏ប្រសើរនោះ—ដោយបានឈ្នះមេដឹកនាំទេវតា—មិនអាចទទួលបានដោយវិធីធម្មតាទេ»។
Verse 30
एतदर्थं भवन्तो वै कथयन्तु विमृश्य वै । कथं सा लभ्यते बाला कथं देवाश्च निर्जिताः । भवेयुरिति तत्सर्वं कथयन्तु द्रुतं मम ॥
«ដូច្នេះ សូមអ្នកទាំងអស់គ្នាពិចារណាឲ្យល្អ ហើយប្រាប់ថា កុមារីនោះអាចទទួលបានដោយរបៀបណា និងទេវតាអាចត្រូវបានបង្ក្រាបដោយរបៀបណា។ សូមប្រាប់ខ្ញុំទាំងអស់ឲ្យរហ័ស ដើម្បីឲ្យវាកើតមានជាការពិត»។
Verse 31
एवमुक्तास्ततः सर्वे कथयामासुरञ्जसा । ऊचुः संमन्त्र्य ते सर्वे कथयामो वयं प्रभो ॥
ពេលត្រូវបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នោះ ពួកគេទាំងអស់បានចាប់ផ្តើមពន្យល់យ៉ាងត្រង់ទៅត្រង់មក។ បន្ទាប់ពីពិគ្រោះគ្នា ពួកគេបានទូលថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ យើងខ្ញុំនឹងពន្យល់»។
Verse 32
एवमुक्तस्तथोवाच प्रघसो दानवेश्वरम् । या सा ते कथिता दैत्य नारदेन महासती । सा शक्तिः परमा देवी वैष्णवी लोकधारिणी ॥
ពេលត្រូវបាននិយាយដូច្នោះ ព្រហ្គសៈបាននិយាយទៅកាន់ម្ចាស់នៃទានវៈថា៖ «ឱ ដៃត្យៈ ស្ត្រីមហាសតីដែលនារៈទៈបានប្រាប់អ្នកនោះ គឺជាសក្តិដ៏អធិក—ទេវីវៃષ્ણវី អ្នកទ្រទ្រង់លោកទាំងឡាយ»។
The narrative frames political decision-making through nīti: counsel emphasizes a staged approach to goals (sāman, dāna, bheda, daṇḍa) while also warning that transgressive desire—especially toward protected women and through agamya-gamana—leads to royal ruin. The maiden is additionally characterized as a Vaiṣṇavī lokadhāriṇī, suggesting that coercion against world-sustaining power is inherently destabilizing.
No tithi, lunar month, vrata timing, or seasonal marker is specified in Adhyāya 92. The sequence is organized by narrative causality (Nārada’s departure → council → envoy → mobilization) rather than calendrical ritual scheduling.
Environmental balance is addressed indirectly through the description of the maiden as Vaiṣṇavī śakti and lokadhāriṇī (“world-sustaining”). In an ecological-ethical reading consistent with the Varāha–Pṛthivī framework, the text links social restraint and political prudence to the safeguarding of sustaining forces that uphold the world, implying that coercive disruption of such power threatens broader terrestrial stability.
The chapter references Nārada (as the informing sage) and a Daitya political structure headed by Mahiṣa with named ministers (Praghasa, Vighasa, Śaṅkukarṇa, Vibhāvasu, Vidyunmālī, Sumālī, Parjanya, Krūra) and the commander Virūpākṣa. It also lists cosmological-polity actors as opponents or benchmarks of power: Indra/Śakra, lokapālas, maruts, rudras, vasus, and ādityas.