Adhyaya 91
Varaha PuranaAdhyaya 9136 Shlokas

Adhyaya 91: The Vaiṣṇavī Goddess on Mount Mandara: Emergence of the Maidens, Construction of the Goddess-City, and Nārada’s Visit

Mandarādri-sthitā Vaiṣṇavī-Devī: Kumārī-sṛṣṭiḥ, Devīpura-nirmāṇaṃ, Nārada-darśanaṃ ca

Mytho-Narrative (Devī-tapas, celestial mediation, and asura-oriented intrigue)

វរាហៈប្រាប់ដល់ព្រឹថិវីអំពីព្រះនាងវៃષ્ણវី ដែលស្ថិតលើភ្នំមន្ទារា កាន់កោមារ-វ្រត និងធ្វើតបស្យា។ ពេលមានក្សោភៈ (ការរញ្ជួយក្នុងចិត្ត) កើតឡើង កុមារីរាប់មិនអស់បានកើតចេញ មានលក្ខណៈរួម ហើយមានការរាយនាមខ្លះៗ ដូចជា វិទ្យុតប្រភា ចន្ទ្រកាន្តិ សូរ្យកាន្តិ ជាដើម។ ព្រះនាងស្ថាបនាទីក្រុងដ៏លម្អិតលើភ្នំ មានវីឡាច្រើន និងព្រះបរមរាជវាំងមាស ព័ទ្ធជុំវិញដោយកុមារីបម្រើកាន់ pāśa និង aṅkuśa ខណៈព្រះនាងនៅតែផ្តោតលើតបស្យា។ នារទមកដល់ ត្រូវបានទទួលស្វាគមន៍ដោយអាសនៈ និងពិធីស្វាគមន៍ភ្ញៀវ ហើយអស្ចារ្យចិត្តចំពោះសម្រស់ និងវៃរាគ្យ (មិនជាប់ចិត្ត) ដែលគ្មានគូប្រៀប។ បន្ទាប់មកគាត់ប្រញាប់ទៅកាន់ទីក្រុងអសុរ មហិษៈ ដែលសមុទ្រព័ទ្ធជុំវិញ ដើម្បីប្រាប់ដំណឹងអំពីវត្តមានដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្រះនាង បង្កើតមូលដ្ឋានឲ្យអសុរឆ្លើយតបតាមព័ត៌មានមធ្យម មិនមែនប្រឈមមុខដោយផ្ទាល់។

Primary Speakers

VarāhaPṛthivīNāradaDevī (Vaiṣṇavī)Mahiṣa (asura)

Key Concepts

kaumāra-vrata (vow of maidenhood / disciplined continence)tapas (ascetic heat as transformative power)kṣobha (mental agitation as narrative catalyst for emanation)kumārī-gaṇa (multiplicity of feminine attendants/emanations)devīpura-nirmāṇa (sacred urban/architectural imagination on a mountain ecology)atithi-satkāra (hospitality protocol: āsana, pādya, arghya, ācamana)intermediary speech (Nārada as messenger shaping political/ecological outcomes)

Shlokas in Adhyaya 91

Verse 1

श्रीवराह उवाच । या मन्दरगता देवी तपस्तप्तुं तु वैष्णवी । राजसी परमा शक्तिः कौमारव्रतधारिणी ॥

ព្រះវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ទេវីដែលបានទៅកាន់ភ្នំមន្ទរា—វៃಷ್ಣវី—បានបំពេញតបស្យា; នាងជាពលកម្លាំងដ៏អធិក (សក្តិ) ខ្ពស់បំផុត មានលក្ខណៈរាជស និងជាអ្នកកាន់កាប់កៅមារ-វ្រត (ព្រហ្មចារីនារី)។

Verse 2

चन्द्रप्रभा गिरिसुता तथा सूर्यप्रभामृता । स्वयम्प्रभा चारुमुखी शिवदूती विभावरी ॥

នាងគឺ ចន្ទ្រប្រភា មានពន្លឺដូចព្រះចន្ទ ជាគិរិសុតា កូនស្រីភ្នំ; ក៏ដូចជា សូរ្យប្រភា ដូចអម្រឹត; ស្វយម្ប្រភា ភ្លឺដោយខ្លួនឯង; ចារុមុខី មានមុខស្រស់; សិវទូតី ជាទូតរបស់ព្រះសិវៈ; និង វិភាវរី ជារាត្រីភ្លឺរលោង។

Verse 3

जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता । एताश्चान्याश्च शतशः कन्यास्तस्मिन् पुरोत्तमे ॥

ជយា និង វិជយា ជយន្តី និង អបរាជិតា—ព្រមទាំងកញ្ញាផ្សេងៗរាប់រយនាក់ ស្ថិតនៅក្នុងនគរដ៏ប្រសើរនោះ។

Verse 4

देव्याः अनुचराः सर्वाः पाशाङ्कुशधराः शुभाः । ताभिः परिवृता देवी सिंहासनगता शुभा ॥

អនុចររបស់ព្រះទេវីទាំងអស់ សុទ្ធតែជាមង្គល កាន់បាស (ខ្សែចាប់) និង អង្គុស (ដំបងគ្រប់គ្រងដំរី); ព្រះទេវីដ៏មង្គល ត្រូវបានពួកនាងព័ទ្ធជុំវិញ ហើយអង្គុយលើសിംហាសនៈ។

Verse 5

सुसितैश्चामरैः स्त्रीभिर्वीज्यमाना विलासिनी । कौमारं व्रतमास्थाय तपः कर्तुं समुद्यता ॥

ព្រះនាងដ៏មានលីលាស្រស់ស្អាត ត្រូវបានស្ត្រីទាំងឡាយកាន់ចាមរៈពណ៌សភ្លឺៗ បក់ឲ្យ; ព្រះនាងបានអនុវត្ត “កុមារ​វ្រត” (ព្រហ្មចារី) ហើយមានចិត្តមុតមាំចង់បំពេញតបៈ។

Verse 6

यौवनस्था महाभागा पीनवृत्तपयोधरा । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेसरदामभिः ॥

ព្រះនាងស្ថិតក្នុងវ័យយុវវ័យ ដ៏មានភាគ្យធំ មានទ្រូងពេញមូល ហើយតុបតែងដោយកម្រងផ្កាចម្បក អសោក បុណ្ណាគ និង នាគកេសរ។

Verse 7

सर्वाङ्गेष्वर्चिता देवी ऋषिदेवनमस्कृता । पूज्यमाना वरस्त्रीभिः कुमारिभिः समन्ततः ॥

ព្រះទេវីត្រូវបានអរចនាលើអវយវៈទាំងមូល; ត្រូវបានឥសី និង ទេវតា នមស្ការ; ហើយត្រូវបានបូជាព័ទ្ធជុំវិញដោយស្ត្រីដ៏ប្រសើរ និងកញ្ញាទាំងឡាយ។

Verse 8

सर्वाङ्गभोगिनी देवी यावदास्ते तपोऽन्विता । तावदागतवांस्तत्र नारदो ब्रह्मणः सुतः ॥

នៅពេលដែលទេវី សរវាង្គភោគិនី នៅតែស្ថិតក្នុងការធ្វើតបៈ នារ៉ដៈ ព្រះបុត្ររបស់ព្រះព្រហ្ម បានមកដល់ទីនោះ។

Verse 9

तं दृष्ट्वा सहसा देवी ब्रह्मपुत्रं तपोधनम् । विद्युत्प्रभामुवाचेदमासनं दीयतामिति । पाद्यमाचमनीयं च क्षिप्रमस्मै प्रदीयताम् ॥

ពេលទេវីបានឃើញភ្លាមៗ នាងបានមើលឃើញនារ៉ដៈ ព្រះបុត្ររបស់ព្រះព្រហ្ម អ្នកសម្បូរទៅដោយបុណ្យតបៈ ហើយនិយាយទៅកាន់ វិទ្យុតប្រភា ថា៖ «ចូរផ្តល់អាសនៈ ហើយប្រញាប់នាំទឹកលាងជើង និងទឹកសម្រាប់អាចមនៈមកថ្វាយ»។

Verse 10

एवमुक्ता तदा देव्याः कन्या विद्युत्प्रभा शुभा । आसनं पाद्यमर्घ्यं च नारदाय न्यवेदयत् ॥

ដោយបានទទួលព្រះបន្ទូលពីទេវី កញ្ញាដ៏មង្គល វិទ្យុតប្រភា បានថ្វាយអាសនៈ ទឹកលាងជើង និងអរឃ្យ (គ្រឿងបូជា) ដល់នារ៉ដៈ។

Verse 11

ततः कृतासनं दृष्ट्वा प्रणतं नारदं मुनिम् । उवाच वचनं देवी हर्षेण महताऽन्विता ॥

បន្ទាប់មក ពេលទេវីបានឃើញថា អាសនៈត្រូវបានរៀបចំរួច ហើយឃើញមុនី នារ៉ដៈ ក្រាបបង្គំដោយគោរព នាងបានមានព្រះវាចាដោយសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 12

सैकाकिनी तपस्तेपे विशालायां तु शोभने । तस्यास्तपन्त्याः कालेन महता क्षुभितं मनः ॥

នាងបានធ្វើតបៈតែម្នាក់ឯង នៅទីកន្លែងធំទូលាយ និងស្រស់ស្អាត; ពេលធ្វើតបៈយូរយារ ចិត្តរបស់នាងក៏រំជើបរំជួលយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 13

स्वागतं भो मुनिश्रेष्ठ कस्माल्लोकादिहागतः । किं कार्यं वद ते कृत्यं मा ते कालात्ययो भवेत् ॥

សូមស្វាគមន៍ ឱ មុនីដ៏ប្រសើរ! អ្នកមកទីនេះពីលោកណា? សូមប្រាប់កិច្ចការរបស់អ្នក ដើម្បីកុំឲ្យមានការពន្យាពេលដោយកាលវេលាចំពោះអ្នក។

Verse 14

एवमुक्तस्तदा देव्याः नारदः प्राह लोकवित् । ब्रह्मलोकादिन्द्रलोकं तस्माद्रौद्रमथाचलम् ॥

ពេលទេវីមានព្រះវាចាដូច្នោះ នារ​ទៈ អ្នកដឹងអំពីលោកទាំងឡាយ បាននិយាយថា៖ «ពីព្រហ្មលោក ខ្ញុំទៅឥន្ទ្រលោក; ពីទីនោះទៅរោទ្រ ហើយបន្ទាប់មកទៅកាន់ភ្នំ»។

Verse 15

ततस्त्वामिह देवेशि द्रष्टुमभ्यागतोऽस्मि शुभे । एवमुक्त्वा मुनिः श्रीमांस्तां देवीमन्ववेक्षत ॥

«ដូច្នេះ ឱ ទេវេសី អ្នកជាម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ ឱ អ្នកមានមង្គល ខ្ញុំបានមកទីនេះដើម្បីឃើញអ្នក»។ និយាយដូច្នោះហើយ មុនីដ៏រុងរឿងបានសង្កេតទេវីនោះយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន។

Verse 16

दृष्ट्वा मुहूर्तं देवेशि विस्मितो नारदोऽभवत् । अहो रूपमहो कान्तिरहो धैर्यमहो वयः ॥

ក្រោយពេលមើលមួយភ្លែត ឱ ទេវេសី នារ​ទៈ ក៏ភ្ញាក់ផ្អើលថា៖ «អហោ រូបសោភា! អហោ ពន្លឺកន្តី! អហោ ភាពអត់ធ្មត់មាំមួន! អហោ កម្លាំងវ័យក្មេង!»

Verse 17

अहो निष्कामता देव्याः इति खेदमुपाययौ । देवगन्धर्वसिद्धानां यक्षकिन्नररक्षसाम् ॥

«អហោ ភាពនិស្កាមតា (មិនមានក្តីប្រាថ្នា) របស់ទេវី!»—គាត់បានគិតដូច្នោះដោយអារម្មណ៍សោកស្តាយបន្តិច ខណៈពេលពិចារណាអំពីទេវតា គន្ធព្វ សិទ្ធ យក្ស កិន្នរ និងរាក្សស។

Verse 18

न रूपमीदृशं क्वापि स्त्रीष्वन्यासु प्रदृश्यते । एवं संचिन्त्य मनसा नारदो विस्मयान्वितः ॥

“រូបសម្បត្តិបែបនេះ មិនឃើញនៅទីណាទេ ក្នុងចំណោមស្ត្រីដទៃទៀត។” គិតពិចារណានៅក្នុងចិត្តដូច្នេះ នារ​ទមុនីក៏ពោរពេញដោយការភ្ញាក់ផ្អើល។

Verse 19

प्रणम्य देवीं वरदामुत्पपात नभस्तलम् । गतश्च त्वरया युक्तः पुरीं दैत्येन्द्रपालिताम् ॥

ក្រោយពេលក្រាបបង្គំដល់ព្រះទេវី អ្នកប្រទានពរ គាត់ក៏លោតឡើងទៅកាន់លំហអាកាស; ហើយដោយប្រញាប់ប្រញាល់ បានទៅកាន់ទីក្រុងដែលត្រូវបានការពារដោយចៅហ្វាយនៃដានវៈ។

Verse 20

महीषाख्येन भूतेषि समुद्रान्तःस्थितां पुरीम् । तत्राससाद भगवानसुरं महीषाकृतिम् ॥

គាត់បានទៅដល់ទីក្រុងដែលស្ថិតនៅជាយសមុទ្រ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសត្វមាននាមថា មហីṣa; នៅទីនោះ គាត់បានជួបអសុរៈដែលមានរូបរាងជាគោព្រៃ (ក្របី)។

Verse 21

दृष्ट्वा लब्धवरं वीरं देवसैन्यान्तकं महत् । स तेन पूजितो भक्त्या तदा लोकचरो मुनिः ॥

ពេលឃើញវីរបុរសដ៏មហិមា ដែលបានទទួលពរ មានអานุភាព និងជាអ្នកបំផ្លាញកងទ័ពទេវតា មុនីអ្នកដើរលំហែពិភពលោកនោះ ត្រូវបានគាត់គោរពបូជាដោយសទ្ធា។

Verse 22

प्रीतात्मा नारदस्तस्मै देव्याः रूपमनुत्तमम् । आचचक्षे यथान्यायं यद्दृष्टं देवतापुरे ॥

ដោយចិត្តរីករាយ នារ​ទបានរៀបរាប់ដល់គាត់ តាមលំដាប់ដ៏សមរម្យ អំពីរូបដ៏អស្ចារ្យឥតប្រៀបបានរបស់ព្រះទេវី ដែលគាត់បានឃើញនៅក្នុងទីក្រុងទេវតា។

Verse 23

तस्मात्क्षोभात्समुत्तस्थुः कुमार्यः सौम्यलोचनाः । नीलकुञ्चितकेशान्ता बिम्बोष्ठायतलोचनाः । नितम्बशनोड्डामा नूपुराढ्याः सुवर्चसः ॥

ពីការកក្រើកនោះ កុមារីទាំងឡាយបានលេចឡើង—មានភ្នែកទន់ភ្លន់ ចុងសក់ខ្មៅរួញល្អិត បបូរមាត់ដូចផ្លែបិមបា និងភ្នែកវែង; ត្រគាកស្រស់ស្អាតបានរាង ប្រដាប់ដោយកងជើងយ៉ាងសម្បូរ និងភ្លឺរលោងដោយពន្លឺរបស់ខ្លួន។

Verse 24

नारद उवाच । असुरेन्द्र शृणुष्वेकं कन्यारत्नं समाहितः । येन लब्धं तु त्रैलोक्यं वरदानाच्चराचरम् ॥

នារ​ទៈ បាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃអសុរៈ សូមស្តាប់ដោយចិត្តផ្តោតទៅលើ “កញ្ញារ័ត្ន” មួយ; ដោយព្រះពរដែលនាងប្រទាន បានទទួលបានត្រៃលោក—ទាំងចល និងអចល»។

Verse 25

ब्रह्मलोकादहं दैत्य मन्दराद्रिमुपागतः । तत्र देवीपुरं दृष्टं कुमारिशतसङ्कुलम् ॥

«ឱ ដៃត្យៈ ខ្ញុំបានមកពីព្រហ្មលោក ទៅកាន់ភ្នំមន្ទរាទ្រី។ នៅទីនោះ ខ្ញុំបានឃើញទីក្រុងរបស់ទេវី ដែលពោរពេញដោយកុមារីរាប់រយ»។

Verse 26

तत्र प्रधानाया कन्या तापसी व्रतधारिणी । सा देवदैत्ययक्षाणां मध्ये काचिन्न दृश्यते ॥

«នៅទីនោះ កញ្ញាដ៏ប្រសើរបំផុតគឺជាតាបសី អ្នកកាន់វ្រត។ សូម្បីនៅកណ្ដាលទេវៈ ដៃត្យៈ និងយក្សៈ នាងក៏មិនមែនជាអ្នកធម្មតាទេ»។

Verse 27

यादृशी सा शुभा दैत्य तादृश्येकाण्डमध्यतः । भ्रमता तादृशी दृष्ट्वा न कदाचिन्मया सती ॥

«ឱ ដៃត្យៈ នាងដ៏ជាមង្គលមានសភាពដូចម្តេច នាងប្រភេទនោះ ខ្ញុំបានដើរល្បាតនៅកណ្ដាលអណ្ឌមណ្ឌលនៃសកលលោក ក៏មិនដែលឃើញសោះ—ជាសតីដ៏អស្ចារ្យបំផុត»។

Verse 28

तस्याश्च देवगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । उपासांचक्रिरे सर्वे येऽप्यन्ये दैत्यनायकाः ॥

ពួកទេវ-គន្ធព៌ា ឫសី សិទ្ធ និងចារណាទាំងអស់ ព្រមទាំងមេដឹកនាំដៃត្យផ្សេងៗ ក៏បានមកគោរពបម្រើ និងចូលរួមអនុសេវាកម្មដល់នាង។

Verse 29

तां दृष्ट्वा वरदां देवीमहं तूर्णमिहागतः । अजित्वा देवगन्धर्वान् न तां जयति कश्चन ॥

ពេលបានឃើញទេវីអ្នកប្រទានពរ នោះខ្ញុំបានមកទីនេះដោយរហ័ស។ បើមិនបានឈ្នះពួកទេវ-គន្ធព៌ាជាមុនទេ គ្មាននរណាអាចឈ្នះនាងបានឡើយ។

Verse 30

एवमुक्त्वा क्षणं स्थित्वा तमनुज्ञाप्य नारदः । यथागतं ययौ धीमानन्तर्धानेन तत्क्षणात् ॥

បន្ទាប់ពីនិយាយដូច្នេះ ហើយឈររយៈពេលខ្លីមួយ នារ៉ទមុនីបានសុំអនុញ្ញាតពីគាត់ រួចចាកចេញដូចពេលមក ហើយបានលាក់ខ្លួនបាត់ទៅភ្លាមៗ។

Verse 31

एवंविधाः स्त्रियो देव्याः क्षोभिते मनसि द्रुतम् । उत्तस्थुः शतसाहस्राः कोटिशो विविधाननाः ॥

ពេលចិត្តរបស់ទេវីត្រូវបានរំខានយ៉ាងឆាប់រហ័ស នារីប្រភេទនោះក៏បានកើតឡើងភ្លាមៗ—រាប់សែន ហើយដល់ថ្នាក់រាប់កោដិ—មានមុខមាត់នានាប្រភេទ។

Verse 32

दृष्ट्वा कुमार्यः सा देवी तस्मिन्नेव गिरौ शुभा । तपसा निर्ममे देवी पुरं हर्म्यशताकुलम् ॥

ពេលបានឃើញក្មេងស្រីព្រហ្មចារី ទេវីដ៏មង្គលនោះ នៅលើភ្នំនោះឯង បានប្រើអានុភាពតបស្យា បង្កើតទីក្រុងមួយដែលពោរពេញដោយវាំងនិងគេហដ្ឋានរាប់រយ។

Verse 33

विशालरथ्यं सौवर्णप्रासादैरुपशोभितम् । अन्तरजालानि वेश्मानि मणिसोपानवन्ति च । रत्नजालगवाक्षाणि आसन्नोपवनानि च ॥

នៅទីនោះមានផ្លូវធំទូលាយ តុបតែងដោយប្រាសាទមាស; គេហដ្ឋានមានលំនាំសំណាញ់ខាងក្នុង និងជណ្តើរត្បូងមណី; បង្អួចដូចសំណាញ់រតនៈ ហើយមានឧទ្យានសម្រាប់សម្រាន្តនៅជិតៗផងដែរ។

Verse 34

असंख्यातानि हर्म्याणि तथा कन्या धराधरे । प्राधान्येन प्रवक्ष्यामि कन्यानामानि शोभने ॥

នៅទីនោះមានវិមានច្រើនរាប់មិនអស់ ហើយលើភ្នំនោះក៏មានកញ្ញាជាច្រើនដែរ។ ឱ នារីដ៏ស្រស់សោភា ខ្ញុំនឹងពោលឈ្មោះកញ្ញាទាំងឡាយតាមលំដាប់សារៈសំខាន់។

Verse 35

विद्युत्प्रभा चन्द्रकान्तिः सूर्यकान्तिस्तथाऽपरा । गम्भीरा चारुकेशी च सुजाता मुञ्जकेशिनी ॥

វិទ្យុតប្រភា ចន្ទ្រកាន្តិ និងម្នាក់ទៀតឈ្មោះ សូរ្យកាន្តិ; ព្រមទាំង កម្ភីរា ចារុកេសី សុជាតា និង មុញ្ជកេសិនី។

Verse 36

घृताची चोर्वशी चान्या शशिनी शीलमण्डिता । चारुकन्या विशालाक्षी धन्या पीनपयोधरा ॥

ឃ្រឹតាចី និង ឧរវសី ហើយម្នាក់ទៀតឈ្មោះ សសិនី ដែលតុបតែងដោយសីលធម៌ល្អ; ចារុកន្យា វិសាលាក្សី ធន្យា និង ពីនបយោធរា។

Frequently Asked Questions

The chapter foregrounds disciplined self-regulation through tapas and the kaumāra-vrata, presenting restraint and non-attachment (niṣkāmatā) as a source of power and order. It also models social ethics via formal hospitality (atithi-satkāra) even within ascetic settings.

No explicit tithi, nakṣatra, lunar phase, month, or seasonal marker is specified in the given text. The narrative uses qualitative time (kālena mahatā, “after a long time”) rather than calendrical scheduling.

While not explicitly framed as environmental doctrine, the narrative situates transformative practice within a mountain ecology (Mandarādri) and depicts a non-destructive mode of ‘world-making’—a city manifested through tapas rather than extraction. The episode can be read as emphasizing restraint and disciplined power as stabilizing forces that indirectly support terrestrial balance, aligning with Varāha–Pṛthivī’s broader Earth-centered frame.

The principal cultural figure is Nārada (identified as Brahmā’s son, brahmaṇaḥ sutaḥ), functioning as a trans-lokic mediator. The chapter also references Mahiṣa (an asura leader) and invokes broader classes (deva, gandharva, siddha, cāraṇa, yakṣa, kinnara, rakṣas) rather than specific royal lineages.