Adhyaya 83: Description of the Bhadrāśva and Ketumāla Regions: Niṣadha’s Western Janapadas and River Systems
Bhadrāśva–Ketumāla–Niṣadha-janapada-nadī-varṇanam
Ancient-Geography
អធ្យាយនេះស្ថិតក្នុងបរិបទបង្រៀន វរាហ–ព្រឹថវី ហើយក្នុងបន្ទាត់ដែលទទួលស្នងមក បង្ហាញថា រុទ្រ ជាអ្នកនិយាយ។ អត្ថបទបន្តពិពណ៌នាភូមិសាស្ត្របុរាណ ដោយដាក់ឈ្មោះតំបន់ ភទ្រាស្វ និង កេតុមាល បន្ទាប់មកបញ្ជាក់ផ្នែកខាងលិចនៃ និសធៈ ដោយរាយបញ្ជីជួរភ្នំ (កុលបរវត) និង ជនបទ/ជនបដ (janapada) ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងភ្នំទាំងនោះ។ មានការបញ្ជាក់ថា ប្រជាជនមូលដ្ឋានគួរយល់តាមឈ្មោះទីកន្លែង ហើយជនបទទាំងឡាយ “ផឹក” ទឹកទន្លេដែលកើតពីភ្នំជិតខាង បង្ហាញការពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធទឹក។ បន្ទាប់មកមានបញ្ជីទន្លេសំខាន់ៗ ហើយបញ្ចប់ថា ទន្លេតូចៗមានរាប់មិនអស់; ដូច្នេះអធ្យាយនេះជាសន្ទស្សន៍ភូមិសាស្ត្រដែលភ្ជាប់ភ្នំ រដ្ឋដែន និងនิเวศទន្លេ។
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 83
Verse 1
रुद्र उवाच।
រុទ្រ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖
Verse 2
निसर्ग एष भद्राश्वानां कीर्तितः केतुमालानां विस्तरेण कथितम्।
ការរៀបចំតាមធម្មជាតិ (តាមតំបន់) នៃ ភទ្រាស្វ បានត្រូវប្រកាសហើយ; ហើយ កេតុម៉ាល បានត្រូវពណ៌នាលម្អិត។
Verse 3
नैषधस्याचलेनद्रस्य पश्चिमेन कुलाचलजनपदनद्यः कीर्त्यन्ते।
នៅខាងលិចនៃភ្នំ-អធិរាជ នៃសធៈ មានការរាយនាមជួរភ្នំ កុលាចល ប្រទេសនានា និងទន្លេនានា។
Verse 4
तथा च विशाखकम्बलजयन्तकृष्णहरिताशोकवर्द्धमानाः इत्येतॆषां सप्तकुलपर्वतानां कोटिशः प्रसूतिः।
ដូច្នេះដែរ—វិសាខៈ កម្បលៈ ជយន្តៈ ក្រឹṣṇaៈ ហរិតាអសោកៈ និង វර්ទ្ធមានៈ—ក្នុងចំណោមភ្នំជាវង្សទាំង៧នេះ មានការកើតចេញពង្រីកជាច្រើនមិនអាចរាប់បាន ដល់ថ្នាក់ជាកោដិៗ។
Verse 5
तन्निवासिनो जनपदास्तन्नामान एव द्रष्टव्याः।
ដែនដី (ជនបទ) ដែលមានអ្នកស្នាក់នៅទីនោះ គួរយល់ថា មាននាមតាមនាមទាំងនោះដដែល។
Verse 6
तद्यथा सौरग्रामात्तसांतपो कृतसुराश्रवण कम्बलमाहेयाचलकूटवासमूलतपक्रौञ्चकृष्णाङ्गमणिपङ्कजचूडमलसोमीयसमुद्रान्तक कुरकुञ्चसुवर्णः तटकुह श्वेताङ्गकृष्णपाटविदकपिलकर्णिकमहिषकुब्जकरनाटमहोट्कटशुकनासगजभूमककुरञ्जन मनाहकिकिङ्किसपार्णभौमकचोरकधूमजन्म अङ्गारजातिवनजीवलौकिलवाचां सहाङ्गमधुरेयशुकेचकेयश्रवणमत्त कासिकगोदावामकुलपञ्जावर्ज्जहमोदशालक एते जनपदास्तत्पर्वतोत्था नदीः पिबन्ति।
គឺ៖ សោរាគ្រាម អត្តសាំតប ក្រឹតសុរាស្រាវណ កម្បល មាហេយ អចលកូដវាស មូលតប ក្រោញ្ច ក្រឹṣṇាង្គមណិ បង្គជចូឌ មលសោមីយ សមុទ្រាន្តក កុរកុញ្ច សុវណ្ណ តដកុហ ស្វេតាង្គ ក្រឹṣṇបាដ វិទក កបិលកර්ណិក មហិષកុប្ជ កර්ណាដ មហោត្កដ សុកនាស គជភូមក កុរ៉ញ្ចន មនាហក គិង្គិស បារណ ភೌមក ចោរក ធូមជន្ម អង្គារជាតិ វនជីវ លૌកិលវាចាំ សហាង្គ មធុរេយ សុកេចកេ យស្រាវណមត្ត កាសិក គោទាវាម កុលបញ្ចា វរជ្ជហ មោទសាលក—ដែនដីទាំងនេះ ផឹកទឹកនៃទន្លេដែលកើតចេញពីភ្នំទាំងនោះ។
Verse 7
तद्यथा प्लक्षा महाकदम्बा मानसि श्यामा सुमेधा बहुला विवर्णा पुण्खा माला दर्भवती भद्रानदी शुकनदी पल्लवा भीमा प्रभञ्जना काम्बा कुशावती दक्षा कासवती तुङ्गा पुण्योदा चन्द्रावती सुमूलावती ककुद्मिनी विशाला करन्टका पीवरी महामाया महिषी मानुषी चण्डा एता नदीः प्रधानाः।
គឺ៖ ផ្លក្សា មហាកដម្បា មានសី ស្យាមា សុមេធា បហុលា វិវර්ណា ពុង្ខា ម៉ាលា ដರ್ಭវតី ភទ្រានទី សុកនទី បល្លវា ភីមា ប្រភញ្ជនា កាំបា កុសាវតី ទក្សា កាសវតី ទុង្គា ពុណ្យោដា ចន្ទ្រាវតី សុមូលាវតី កកុទ្មិនី វិសាលា ករ៉ណ្តកា ពីវរី មហាមាយា មហិษី មានុសី និង ចណ្ឌា—ទន្លេទាំងនេះជាទន្លេប្រធាន។
Verse 8
शेषाः क्षुद्रनद्यः सहस्रशश्चेति।
ទន្លេដែលនៅសល់ គឺជាទន្លេតូចៗ—មានចំនួនរាប់ពាន់ ដូច្នេះ។
Frequently Asked Questions
The chapter is primarily descriptive rather than prescriptive: it models a cosmographical method that links mountains, settlements, and rivers, implicitly presenting environmental dependency (human habitation relying on mountain-born waters) as a structural principle of terrestrial order.
No explicit chronological markers (tithi, nakṣatra, māsa) or seasonal timings are stated in the provided passage; the content functions as a geographic catalogue rather than a ritual calendar.
Environmental balance is conveyed through hydrological causality: janapadas are said to drink rivers arising from nearby mountains, presenting river systems as the sustaining infrastructure of human regions and implying that terrestrial stability depends on the integrity of mountain–river relationships.
The passage attributes speech to Rudra but does not provide genealogies, royal dynasties, or named sage lineages; the emphasis remains on place-names (janapadas), mountain systems (kulaparvatas), and river lists.