Adhyaya 81: Description of the Divine Mountain Abodes: Meru, Devakūṭa, and Kailāsa
Devaparvatādhivāsa-varṇana (Meru–Devakūṭa–Kailāsa-niveśa)
Ancient-Geography (Purāṇic Sacred Topography) / Cosmography
ក្នុងស៊ុមសន្ទនាបង្រៀនរវាង វរាហៈ–ព្រឹថវី (បង្ហាញតាមរបាយការណ៍របស់ រុទ្រ) ជំពូកនេះរៀបរាប់តំបន់ភ្នំពិសិដ្ឋ និងសហគមន៍អ្នកស្នាក់នៅ ដើម្បីបង្ហាញការរស់នៅលើផែនដីយ៉ាងមានរបៀបជាផែនទីបង្រៀនអំពីសមតុល្យ។ វាលើកឡើងកំពូល និងជួរភ្នំដែលពាក់ព័ន្ធនឹង មេរុ—Śānta, Kuñjara, Vajraka, Mahānīla, Candrodya, Veṇumat, Vasudhārā, Ekśṛṅga, Gajaparvata—ហើយភ្ជាប់មួយៗទៅនឹង ទេវៈ កណៈ នាគ វិទ្យាធរ គិន្នរ គន្ធរវៈ យក្ស ដានវៈ និងរាក្សស តាមរយៈ “pura/purī” និង “āyatana” (ទីក្រុង/ទីស្នាក់ និងស្ថានបូជា)។ បន្ទាប់មកការពិពណ៌នាប្រែទៅ Devakūṭa ហើយចុងក្រោយ Kailāsa ដោយលម្អិតអំពី sabhā, vimāna, nidhī ទន្លេ Mandākinī, Kanakamandā, Mandā និងទីកន្លែងព្រឹត្តិការណ៍ទេវកថា ដូចជា អាពាហ៍ពិពាហ៍ រុទ្រ–អុមា រូប Ardhanārī និងពិធីអភិសេករបស់ Kārttikeya។ ចុងបញ្ចប់សង្ខេប “devaparvata ទាំង៨” និងរចនាសម្ព័ន្ធផែនដីដូចផ្កាឈូក បញ្ជាក់អេកូឡូស៊ីកូស្មិកនៃតំបន់មានព្រំដែន និងការរួមរស់ដោយវិន័យ។
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 81
Verse 1
ព្រះរុទ្រ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖
Verse 2
अतः परं पर्वतेषु देवानामवकाशा वर्ण्यन्ते।
ចាប់ពីនេះទៅ នឹងពណ៌នាអំពីទីស្ថាន (អវកាស) របស់ព្រះទេវតានៅលើភ្នំទាំងឡាយ។
Verse 3
तत्र योऽसौ शान्ताख्यः पर्वतस्तस्योपरि महेन्द्रस्य क्रीडास्थानम्।
នៅទីនោះ លើភ្នំដែលហៅថា «សាន្តា» មានទីកម្សាន្តរបស់មហេន្ទ្រ (ឥន្ទ្រ)។
Verse 4
तत्र देवराजस्य पारिजातकवृक्षवनम्।
នៅទីនោះ មានព្រៃដើមបារិជាត (pārijāta) ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រះរាជានៃទេវតា។
Verse 5
तस्य पूर्वपार्श्वे कुञ्जरो नाम गिरिः।
នៅខាងកើតរបស់វា មានភ្នំមួយឈ្មោះ «កុញ្ជរ»។
Verse 6
तस्योपरि दानवानामष्टौ पुराणि च।
លើភ្នំនោះ ក៏មាន «បុរាណ» ចំនួនប្រាំបី ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងពួកដានវៈ (Dānavas) ផងដែរ។
Verse 7
तथा वज्रके पर्वतवरे राक्षसानामनेकानि पुराणि।
ដូចគ្នានេះដែរ លើភ្នំវជ្រកៈ ដែលជាភ្នំប្រសើរ មានបុរាណកថាជាច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងរាក្សស។
Verse 8
ते च नाम्ना नीलकाः कामरूपिणः।
ហើយពួកគេមាននាមថា នីលកៈ ជាអ្នកអាចបម្លែងរូបរាងតាមចិត្តបាន។
Verse 9
महानीलेऽपि शैलेन्द्रपुराणि।
ហើយលើភ្នំមហានីលផងដែរ មានបុរាណកថានៃសៃលេន្រ (Śailendra-purāṇa)។
Verse 10
पञ्चदशसहस्राणि किन्नराणां ख्यातानि।
មានចំនួនដប់ប្រាំពាន់ ដែលល្បីល្បាញថាជាបុរាណកថាពាក់ព័ន្ធនឹងកិន្នរ។
Verse 11
तत्र देवदत्तचन्द्रादयो राजानः।
នៅទីនោះ មានព្រះមហាក្សត្រដូចជា ទេវទត្ត និង ចន្ទ្រា (ជាដើម) ត្រូវបានរៀបរាប់។
Verse 12
पञ्चदशकिन्नराणां गर्विताः
ក្រុមគិន្នរ ១៥ ក្រុម ត្រូវបានពិពណ៌នាថា មានមោទនភាព។
Verse 13
तानि सौवर्णानि बिलप्रवेशनानि च पुराणि
ទាំងនោះជាច្រកចូលរូងភ្នំបុរាណ ដែលមានរូបរាងដូចមាស។
Verse 14
चन्द्रोदये च पर्वतवरे नागानामधिवासः
ហើយលើភ្នំដ៏ប្រសើរ ឈ្មោះ ចន្ទ្រូទយៈ (Candrodaya) គឺជាទីលំនៅរបស់នាគ។
Verse 15
ते च बिलप्रवेशाः बिलेṣu वैनतेयविषयावर्त्तिनो व्यवस्थितानुरागे च दानवेन्द्रा व्यवस्थिताः
ហើយច្រកចូលរូងភ្នំទាំងនោះ—នៅក្នុងរូង—ស្ថិតនៅតំបន់ដែលពាក់ព័ន្ធនឹង វૈនតេយ (Vainateya) ហើយដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលគ្នា ព្រះអម្ចាស់នៃទានវ (Dānavas) ក៏តាំងទីនៅទីនោះ។
Verse 16
वेणुमत्यपि विद्याधरपुरत्रयं
ហើយមាន វេណុមតី (Veṇumatī) ផងដែរ និងក្រុងបីរបស់វិទ្យាធរ (Vidyādhara)។
Verse 17
त्रिंशद् योजनशतविस्तीर्णमेकैकं तावदायतम्
មួយៗមានទទឹងរហូតដល់មួយរយ យោជនៈ ហើយមានប្រវែងស្មើគ្នានោះ—សរុបសាមសិប។
Verse 18
उलूकरोमशमहावेत्रादयश्च राजानो विद्याधराणाम्
អ៊ូលូការូមសៈ មហាវេត្រៈ និងអ្នកដទៃទៀត ជាស្តេចក្នុងចំណោមវិទ្យាធរ។
Verse 19
एकैक्ये च शैलराजनि स्वयमेव गरुडो व्यवस्थितः
ហើយលើភ្នំរាជមួយៗ គរុឌៈផ្ទាល់បានឈរប្រចាំនៅទីនោះ។
Verse 20
कुञ्जरे तु पर्वतवरे नित्यं पशुपतिः स्थितः
តែលើភ្នំកុញ្ជរៈ ដែលជាភ្នំដ៏ប្រសើរ បសុបតិ ស្ថិតនៅជានិច្ច។
Verse 21
वृषभाङ्को महादेवः शङ्करो योगिनां वरः । अनेकगणभूतकोटिसहस्रवारो भगवान् अनादिपुरुषो व्यवस्थितः ॥
មហាទេវៈ—សង្ឃរៈ មានសញ្ញាគោឧសភៈ និងជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមយោគី—ស្ថិតជាព្រះភគវាន បុរសដើមគ្មានដើមកំណើត ហ៊ុំព័ទ្ធដោយក្រុមគណៈ និងភូតៈរាប់ពាន់រាប់ម៉ឺនមិនអស់។
Verse 22
वसुधारे च पुष्पवतां वसूनां च समावासः ।
នៅក្នុង វសុធារា ក៏មានទីស្ថានស្នាក់នៅរបស់ ពុស្ស្បវត និងរបស់ វសុ ទាំងឡាយផងដែរ។
Verse 23
वसुधारारत्नधारयोर्मूर्ध्नि अष्टौ सप्त च संख्यया ।
លើកំពូល (មូរធន) នៃ វសុធារា និង រត្នធារា មានក្រុមដែលរាប់បានជា ៨ និង ៧ តាមលំដាប់។
Verse 24
पुराणि वसुसप्तर्षीणां चेति ।
ហើយមានទីក្រុងបុរាណដែលពាក់ព័ន្ធនឹង វសុ និង សប្តឫសិ (សប្តរហ្សិ) ដូច្នេះបាននិយាយ។
Verse 25
एकशृङ्गे च पर्वतोत्तमे प्रजापतेः स्थानं चतुर्वक्त्रस्य ब्रह्मणः ।
ហើយលើ ភ្នំឯកសೃង្គ (Ekaśṛṅga) ដែលល្អឥតខ្ចោះ មានអាសនៈរបស់ ព្រាជាបតិ—គឺ ព្រះព្រហ្មា មុខបួន។
Verse 26
गजपर्वते च महाभूतपरिवृता स्वयमेव भगवती तिष्ठति ।
ហើយលើ គជបರ್ವត (Gajaparvata) ព្រះភគវតី ដោយខ្លួនឯង ស្ថិតនៅ ព័ទ្ធជុំវិញដោយ មហាភូត ទាំងឡាយ។
Verse 27
वसुधारे च पर्वतवरे मुनिसिद्धविद्याधराणामायतनम् ।
នៅក្នុង វសុធារា លើភ្នំដ៏ប្រសើរ មានទីស្នាក់នៅរបស់មុនី សិទ្ធៈ និងវិទ្យាធរ។
Verse 28
चतुराशीत्यपरपुर्यो महाप्राकारतोरणाः ।
មានទីក្រុងផ្សេងទៀតចំនួន ៨៤ ដែលបំពាក់ដោយជញ្ជាំងការពារធំៗ និងទ្វារច្រកធំៗ។
Verse 29
तत्र चानेकपर्वता नाम गन्धर्वा युद्धशालिनो वसन्ति ।
នៅទីនោះ មានគន្ធರ್ವា ឈ្មោះ អនេកបರ್ವតា ស្នាក់នៅ ជាអ្នកល្បីល្បាញដោយសមត្ថភាពក្នុងសង្គ្រាម។
Verse 30
तेषां चाधिपतिर्देवो राजराजैकपिङ्गलः ।
ហើយអធិបតីរបស់ពួកគេ គឺទេវៈមួយ អ្នកមាននាម រាជរាជៃកបិង្គល។
Verse 31
सुरराक्षसाः पञ्चकूटे दानवाः शतशृङ्गे यक्षाणां पुरशतम् ।
លើ បញ្ចកូដ មានសុរៈ និងរាក្សសៈ; លើ សតសೃઙ្គ មានដានវៈ; ហើយសម្រាប់យក្សៈ មានទីក្រុងមួយរយ។
Verse 32
ताम्राभे तक्षकस्य पुरशतम्॥
នៅលើកំពូលដែលហៅថា តាម្រាភ (Tāmābha) មានបន្ទាយមួយរយរបស់ តក្សក (Takṣaka)។
Verse 33
विशाखपर्वते गुहस्यायतनम्॥
នៅលើភ្នំ វិសាខ (Viśākha) មានស្ថានបូជាសក្ការៈ (āyatana) របស់ គុហ (Guha)។
Verse 34
श्वेतोदये गिरिवरे महागन्धर्वभवनम्॥
នៅលើកំពូល ស្វេតោទយ (Śvetodaya) ដែលជាភ្នំដ៏ប្រសើរ មានលំនៅដ្ឋានដ៏ធំរបស់ គន្ធರ್ವ (Gandharva)។
Verse 35
हरिकूटे हरिर्देवः॥
នៅលើ ហរិកូត (Harikūṭa) មានព្រះ ហរិ (Hari) ជាទេវតា។
Verse 36
कुमुदे किन्नरावासः॥
នៅលើកំពូល កុមុទ (Kumuda) មានទីលំនៅរបស់ គិន្នរ (Kinnara)។
Verse 37
अञ्जने महोरगाः॥
នៅលើភ្នំ អញ្ជនៈ មានពស់ធំៗ (មហោរគ) ស្ថិតនៅ។
Verse 38
सहस्रशिखरे च दैत्यानामुग्रकर्मिणामावासः॥
ហើយនៅលើ សហស្រសិខរៈ គឺជាទីលំនៅរបស់ ដៃត្យៈ ដែលសកម្មភាពរឹងមាំសាហាវ។
Verse 39
पुराणां सहस्रमेकं हेममालिनां मुकुटे पन्नप्रपक्षे पर्वतवरे चत्वार्यायतनानि तु॥
មានបុរាណបុរីចំនួនមួយពាន់មួយ; ហើយនៅលើ មុកុដ, បណ្ណប្របក្ស និងលើភ្នំដ៏ប្រសើរ មានស្ថានបូជាចំនួនបួនពិតប្រាកដ—ជារបស់ ហេមមាលិន។
Verse 40
एवं मेरुपर्वतेषु देवानामधिवासः॥
ដូច្នេះហើយ នៅលើភ្នំទាំងឡាយនៃ មេរុ គឺជាទីស្នាក់នៅរបស់ទេវតា។
Verse 41
मर्यादापर्वते देवकूटे पुरविन्यासः कीर्त्यते॥
នៅលើភ្នំសីមា (ភ្នំកំណត់ព្រំ) ឈ្មោះ ទេវកូដៈ ការរៀបចំទីក្រុងត្រូវបានពណ៌នា។
Verse 42
तस्योपरि योजनशतं गरुडस्य जातं क्षेत्रम्।
នៅលើនោះ មានដែនដីបរិសុទ្ធមួយ ប្រវែងមួយរយយោជនៈ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងគរុឌ។
Verse 43
तस्यैव पार्श्वतस्त्रिंशद्योहनविस्तीर्णाश्चत्वारिंशदायताः सप्तगन्धर्वनगराः।
តាមបណ្តោយជាយខាងនោះ មានទីក្រុងគន្ធರ್ವ ៧ ក្រុង មួយៗទទឹង ៣០ យោជនៈ និងបណ្តោយ ៤០ យោជនៈ។
Verse 44
आग्नेयाश्च नाम्ना गन्धर्वातिबलिनः।
ពួកវាត្រូវបានហៅថា «អាគ្នេយៈ» ហើយគន្ធર્વនៅទីនោះមានអំណាចខ្លាំងយ៉ាងលើសលប់។
Verse 45
तत्र चान्यत् त्रिंशद्योहनमण्डलं पुरं सैंहिकेयानाम्।
នៅទីនោះបន្ថែមទៀត មានទីក្រុងមួយទៀតជារង្វង់ប្រវែង ៣០ យោជនៈ ជាកម្មសិទ្ធិរបស់សៃំហិកេយៈ។
Verse 46
तत्र च देवर्षिचरितानि देवकूटे दृश्यन्ते।
នៅទីនោះ លើទេវកូដ (Devakūṭa) អំពើកិច្ចរបស់ឥសីទេវៈ ត្រូវបានឃើញ ដូចជាបង្ហាញច្បាស់។
Verse 47
पुरं च कालकेयानां तत्रैव।
ហើយនៅទីនោះផ្ទាល់ មានទីក្រុងរបស់ពួកកាលកេយៈ។
Verse 48
तथा चान्तरतटेऽन्ये सुनान्नाम तस्यैव दक्षिणे त्रिंशद्योहनविस्तृतं द्विषष्टियोजनायामं पुरं कामरूपिणां दृप्तानां मध्यमे च तस्य हेमकूटे महादेवस्य न्यग्रोधः।
ដូចគ្នានេះដែរ នៅលើច្រាំងខាងក្នុង មានអ្នកដទៃទៀតហៅថា សុនាន (Sunān)។ ហើយនៅខាងត្បូងនៃតំបន់នោះ មានទីក្រុងរបស់ពួកកាមារូបិន (Kāmārūpiṇs) អ្នកមានមោទនភាព ទទឹងសាមសិបយោជនៈ និងបណ្តោយហុកសិបពីរយោជនៈ។ ហើយនៅកណ្ដាលទីក្រុងនោះ លើហេមកូដ (Hemakūṭa) មានដើមន្យគ្រោធ (banyan) របស់មហាទេវ (Mahādeva) ឈរលេចធ្លោ។
Verse 49
अथातः कैलासवर्णको भवति।
ឥឡូវនេះ ដូច្នេះហើយ ការពិពណ៌នាអំពី កៃលាស (Kailāsa) ចាប់ផ្តើម។
Verse 50
कैलासस्य तटे योजनशतमायामवस्तृतं भुवनमालाभिव्याप्तम्।
នៅលើជម្រាលនៃ កៃលាស (Kailāsa) មានតំបន់មួយ បណ្តោយមួយរយយោជនៈ ហើយត្រូវបានពាសពេញដោយការរៀបចំដូចកម្រងផ្កានៃលោកធាតុ ឬទីលំនៅនានា។
Verse 51
तस्याश्च मध्ये सभा।
ហើយនៅកណ្ដាលនៃតំបន់នោះ មានសភា (សាលាប្រជុំ) មួយ។
Verse 52
तत्र च तत्पुष्करं नाम विमानं तिष्ठति।
នៅទីនោះ មានវិមានសួគ៌មួយឈ្មោះ «តត្បុស្ករ» ឈររឹងមាំ។
Verse 53
धनदस्य च तद्विमानमधिवासश्च।
ហើយវិមាននោះផងដែរ ជាទីស្នាក់នៅ និងវិមានសួគ៌របស់ ធនទ (គុបេរ)។
Verse 54
तत्र पद्ममहापद्ममकरकच्छपकुमुदशङ्खनीलनन्दमहानिधयः प्रतिवसन्ति।
នៅទីនោះ មាននិធិធំៗស្នាក់នៅ៖ បទ្ម, មហាបទ្ម, មករ, កច្ឆប, កុមុទ, សង្ខ, នីល, នន្ទ និង មហានិធិ។
Verse 55
तत्र चन्द्रादीनां लोकपालानामावासः।
នៅទីនោះ មានទីស្នាក់នៅរបស់លោកបាល (អ្នកអភិបាលលោក) ចាប់ពី ចន្ទ្រា (ព្រះច័ន្ទ) ជាដើម។
Verse 56
तत्र च मन्दाकिनी नाम नदी।
នៅទីនោះ មានទន្លេមួយឈ្មោះ «មន្ទាគិនី»។
Verse 57
तथा कनकमन्दा मन्दा चेति नामभिः सरितः।
ដូច្នេះដែរ មានទន្លេដែលមាននាមថា កណកមន្ទា និង មន្ទា។
Verse 58
तत्रान्या अपि नद्यः सन्ति।
នៅទីនោះ ក៏មានទន្លេផ្សេងៗទៀតផងដែរ។
Verse 59
पूर्वपार्श्वे च शतयोजनमायामास्त्रिंशद्योजनविस्तृता दशगन्धर्वपुर्यः तासु च सकुबाहुहरिकेशचित्रसेनादयो राजानः।
នៅខាងកើត មានទីក្រុងគន្ធರ್ವៈដប់ ក្រុងៗមួយមានប្រវែងមួយរយយោជនៈ និងទទឹងសាមសិបយោជនៈ; ក្នុងនោះមានស្តេចដូចជា សកុបាហុ ហរិកេស និង ចិត្រសេន។
Verse 60
तस्यैव च पश्चिमकूटे अशीतियोजनायामं चत्वारिंशद्विस्तृतमेकैकं यक्षनगरम्।
ហើយនៅកំពូលខាងលិចរបស់វា ទីក្រុងយក្សៈនីមួយៗមានប្រវែង៨០យោជនៈ និងទទឹង៤០យោជនៈ។
Verse 61
तेषु च महामालिसुनेत्रचक्रादयो नायकाः।
ក្នុងចំណោមពួកនោះ មានមេដឹកនាំដូចជា មហាមាលិ សុเนត្រ និង ចក្រា។
Verse 62
तस्यैव दक्षिणे पार्श्वे कुञ्जदरीषु गुहासु समुद्राः समुद्रं यावत्किन्नराणां पुरशतम्॥
នៅខាងត្បូងនៃភាគខាងនោះ ក្នុងព្រៃសួន ជ្រលង និងរូងភ្នំ មានទឹកលាតសន្ធឹងដល់សមុទ្រ ហើយនៅទីនោះមានក្រុមទីក្រុងមួយរយរបស់កិន្នរ។
Verse 63
तेषु च द्रुमसुग्रीवादिभगदत्तप्रमुखं राजशतम्॥
ហើយក្នុងចំណោមទីក្រុងទាំងនោះ មានព្រះមហាក្សត្រមួយរយ ដោយមានភគទត្ត និងដ្រុមសុគ្រីវា ជាដើមជាមេដឹកនាំ។
Verse 64
तत्र च रुद्रस्योमया सार्द्धं विवाहः संवृत्तः॥
នៅទីនោះ ពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ដ៏បរិសុទ្ធរបស់រុទ្រ ជាមួយអុមា បានកើតមានឡើង។
Verse 65
तपश्च कृतवती गौरी॥
ហើយគោរី បានអនុវត្តតបស្យា (ការតាំងចិត្តបួស) ដ៏តឹងរឹង។
Verse 66
किरातरूपिणा च रुद्रेण स्थितम्॥
ហើយទីនោះត្រូវបានគង់នៅដោយរុទ្រ ក្នុងរូបកិរាត (អ្នកប្រមាញ់)។
Verse 67
तत्रैव तत्र स्थितेन सोमेन शङ्करेण जम्बूद्वीपावलोकनं कृतम्॥
នៅទីនោះឯង ព្រះសង្ឃារៈ (សោម) ដែលស្ថិតនៅទីនោះដដែល បានធ្វើការសង្កេតពិនិត្យជម្ពូទ្វីប។
Verse 68
तत्र चानेककिन्नरगन्धर्वोपगीतमुमावनं नामाप्सरोभिरनेकपुष्पलतावल्लीभिरुपेतम्॥
ហើយនៅទីនោះមានព្រៃឈើមួយឈ្មោះ «ឧមាវន» ដែលត្រូវបានច្រៀងសរសើរដោយគិន្នរ និងគន្ធర్వជាច្រើន ហើយតុបតែងដោយអប្សរា និងវល្លិផ្កាច្រើនប្រភេទ។
Verse 69
यत्र भगवता महेश्वरेणार्द्धनारीनरवपुः प्राप्तम्॥
នៅទីនោះ ព្រះមហេស្វរៈដ៏គួរគោរព បានទទួលរូបកាយដែលពាក់កណ្តាលជាស្ត្រី និងពាក់កណ្តាលជាបុរស។
Verse 70
तत्र च कार्त्तिकेयस्य शरद्वनम्॥
ហើយនៅទីនោះមាន «សរទ្វន» ព្រៃស្មៅ/ព្រៃអំពៅរបស់ព្រះការត្តិកេយៈ។
Verse 71
पुष्पचित्रक्रौञ्चयोर्मध्ये कार्त्तिकेयाभिषेकः कृतः तस्य च पूर्वतटे सिद्धमुनिगणावासः कलापग्रामो नाम॥
នៅចន្លោះ «បុស្បចិត្រ» និង «ក្រោញ្ច» បានធ្វើពិធីអភិសេក (លាបទឹកបុណ្យ) ដល់ព្រះការត្តិកេយៈ; ហើយនៅច្រាំងខាងកើតរបស់វា មានទីស្នាក់នៅរបស់ក្រុមមុនីសិទ្ធជាច្រើន ហៅថា «កលាបក្រាម»។
Verse 72
तथा च मार्कण्डेयवसिष्ठपराशरनलविश्वामित्रोद्दालकादीनां महर्षीणामनेकानि सहस्राण्याश्रमाणां हि भवति ।
ដូច្នេះដែរ មានអាស្រាមរាប់ពាន់ជាច្រើនរបស់មហាឥសី ដូចជា ម៉ារកណ្ឌេយៈ វសិષ્ઠៈ បរាសរៈ នលៈ វិશ્વាមិត្រៈ ឧទ្ធាលកៈ និងអ្នកដទៃទៀត។
Verse 73
तथा च पश्चिमस्याचलेन्द्रस्य निषधस्य भागं शृणुत ।
ដូច្នេះដែរ ឥឡូវនេះ ចូរស្តាប់អំពីផ្នែកខាងលិចនៃភ្នំនិសធៈ ដែលជាព្រះអធិរាជនៃភ្នំ។
Verse 74
तस्य च मध्यमकूटे विष्ण्वायतनं महादेवस्य ।
ហើយនៅលើកំពូលកណ្ដាលរបស់វា មានវិហារព្រះវិṣṇុ និងព្រះមហាទេវៈ។
Verse 75
तस्यैवोत्तरतटे त्रिंशद्योजनविस्तृतं महत्पुरं लम्बाख्यातं राक्षसानाम् ।
នៅលើច្រាំងខាងជើងរបស់វា មានទីក្រុងធំមួយ ទទឹងស្មើសាមសិបយោជនៈ ហៅថា «លម្បា» ជាទីក្រុងរបស់ពួករាក្សស។
Verse 76
तस्यैव दक्षिणे पार्श्वे बिलप्रवेशनगरम् ।
នៅលើជ្រុងខាងត្បូងរបស់វា មានទីក្រុងមួយហៅថា «បិលប្រវេស» មានន័យថា «ច្រកចូលរូងភ្នំ»។
Verse 77
प्रभेदकस्य पश्चिमेन देवदानवसिद्धादीनां पुराणि ।
នៅខាងលិចនៃ ប្រាបេដកៈ មានទីក្រុងបុរាណរបស់ទេវៈ ដានវៈ សិទ្ធៈ និងអ្នកដទៃ។
Verse 78
तस्य गिरिमूर्ध्नि महती सोमशिला तिष्ठति ।
នៅលើកំពូលភ្នំនោះ មានថ្មធំមួយឈ្មោះ សោមសិលា ឈររឹងមាំ។
Verse 79
तस्यां च पर्वणि सोमः स्वयमेवावतारति ।
ហើយនៅលើថ្មនោះ ក្នុងថ្ងៃបរិវណ្ណ (parvan) សោមៈ ធ្លាក់ចុះមកដោយព្រះអង្គឯង។
Verse 80
तस्यैवोत्तरपार्श्वे त्रिकूटं नाम ।
នៅជើងភ្នំខាងជើងរបស់វា មានកំពូលមួយឈ្មោះ ត្រីកូតៈ។
Verse 81
तत्र ब्रह्मा तिष्ठति क्वचित् ।
នៅទីនោះ ព្រះព្រហ្មា ស្ថិតនៅ—នៅពេលខ្លះ (ឬនៅកន្លែងណាមួយ)។
Verse 82
तथा च वह्न्यायतनम् ।
ដូច្នេះដែរ មានអាយតនៈ (ទីសក្ការៈ) ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអគ្គិ (វហ្និ)។
Verse 83
मूर्त्तिमान् वह्निरुपास्यते देवैः ।
វហ្និ (អគ្គិ) មានរូបកាយបង្ហាញ ត្រូវបានទេវតាទាំងឡាយគោរពបូជា។
Verse 84
उत्तरे च शृङ्गाख्ये पर्वतवरे देवतानामायतनानि ।
ហើយនៅខាងជើង លើភ្នំប្រសើរដែលហៅថា ស្រីង្គ (Śṛṅga) មានអាយតនៈ (ទីសក្ការៈ) របស់ទេវតាទាំងឡាយ។
Verse 85
पूर्वे नारायणस्यायतनम् ।
នៅខាងកើត មានអាយតនៈ (ទីសក្ការៈ) របស់ នារាយណ (Nārāyaṇa)។
Verse 86
मध्ये ब्रह्मणः ।
នៅកណ្ដាល មានអាយតនៈ (ទីសក្ការៈ) របស់ ព្រហ្មា (Brahmā)។
Verse 87
शङ्करस्य पश्चिमे ।
នៅទិសខាងលិច មានស្ថានបូជាព្រះសង្ករ។
Verse 88
तत्र च यक्षादीनां केचित् पुराणि तस्य चोत्तरतीरे जातुचे महापर्वते त्रिंशद्योजनमण्डलं नन्दजलं नाम सरस् तत्र नन्दो नाम नागराजा वसति शतशीर्षप्रचण्ड इति ।
នៅទីនោះ មានរឿងរ៉ាវបុរាណខ្លះៗអំពីយក្ខ និងពួកផ្សេងទៀតត្រូវបាននិយាយ; ហើយនៅច្រាំងខាងជើងរបស់វា លើភ្នំធំឈ្មោះ ជាតុច មានបឹងឈ្មោះ នន្ទជលា ដែលមានវង់ជុំវិញស្មើសាមសិបយោជន។ នៅទីនោះមានស្តេចនាគឈ្មោះ នន្ទា ស្នាក់នៅ ដែលត្រូវពិពណ៌នាថា ‘កាចសាហាវ មានក្បាលមួយរយ’។
Verse 89
इत्येतेऽष्टौ देवपर्वता विज्ञेयाः ।
ដូច្នេះ ភ្នំទាំងប្រាំបីនេះ គួរយល់ថាជា ‘ទេវបរវត’ គឺភ្នំទេវៈ។
Verse 90
तेनानुक्रमेण हेमरजतरत्नवैडूर्यमाणः शिलाहिङ्गुलादिवर्णाः ।
តាមលំដាប់នោះ (ពណ៌របស់វា) ដូចមាស ប្រាក់ ត្បូង វៃឌូរ្យ (បេរីល) ម៉ាណៈ (គ្រីស្តាល់) ថ្ម ហិង្គុល (សិនឌូរ/ក្រហម) និងអ្វីៗដទៃទៀត។
Verse 91
इयं च पृथ्वी लक्षकोटिशतानेकसंख्यातानां पूर्णा तेषु च सिद्धविद्याधराणां निलयाः ते च मेरोः पार्श्वतः केसरवलयालवालं सिद्धलोक इति कीर्त्यते ।
ហើយផែនដីនេះពេញទៅដោយសត្វលោកជាច្រើនរាប់មិនអស់ ជាច្រើនរយលក្ខ និងកោដិ; ហើយក្នុងចំណោមពួកនោះ មានទីលំនៅរបស់ព្រះសិទ្ធ និងវិទ្យាធរ។ ហើយតំបន់នៅជាយភ្នំមេរុ—ដូចអាង និងរង្វង់សរសៃដែលព័ទ្ធជុំវិញ—ត្រូវបានល្បីថា ‘សិទ្ធលោក’។
Verse 92
इयं पृथ्वी पद्माकारेण व्यवस्थिताः
ផែនដីនេះត្រូវបានរៀបចំក្នុងរូបរាងផ្កាឈូក។
Verse 93
एष च सर्वपुराणेषु क्रमः सामान्यतः प्रतिपाद्यते ।
ហើយលំដាប់នេះជាទូទៅត្រូវបានបង្រៀនក្នុងបុរាណទាំងអស់។
Verse 94
८
នេះគ្រាន់តែជាសញ្ញាលេខ “៨” ប្រហែលជាស្នាមអ្នកចម្លង/សេចក្តីកែសម្រួល មិនមែនជាវចនៈ។
Frequently Asked Questions
The chapter’s instruction is conveyed through cosmography: the text models Pṛthivī as a regulated, segmented habitat where distinct beings occupy bounded regions (parvatas, puras, āyatanas, bilapraveśas). This functions as an implicit ethic of terrestrial order—balance is maintained by proper placement, limits (maryādā), and coordinated coexistence rather than by a single prescriptive rule.
A clear calendrical marker appears with Somāśilā: the text states that Soma descends/appears there on parvan-days (parvaṇi), i.e., ritually significant lunar junctions. No explicit ṛtu (season) is specified, but the parvan reference anchors observance to the lunar ritual calendar.
Environmental balance is encoded as sacred topography: mountains, rivers, lakes, forests, and subterranean passages are presented as interconnected ecological zones, each assigned communities and guardians (devas, nāgas, yakṣas, etc.). By describing Earth as padmākāra (lotus-formed) with ordered ‘rings’ and residences, the text frames Pṛthivī’s stability as dependent on structured spatial distribution and protected hydrological/sylvan features (e.g., Mandākinī, Umāvana).
The chapter references named rulers/leaders of non-human polities (e.g., Devadatta and Candra among kinnaras; Ulūkaroma and Mahāvetra among vidyādharas; Rājarājaikapiṅgala among gandharvas; Nanda the nāgarāja, described as Śataśīrṣaprachaṇḍa). It also cites major sage-figures and āśrama traditions around Kailāsa (Mārkaṇḍeya, Vasiṣṭha, Parāśara, Viśvāmitra, Uddālaka), and mythic events involving Rudra–Umā and Kārttikeya.