
Rudra-stutiḥ: Nārāyaṇa-darśanaṃ, Ādityotpattiḥ, Harihara-sāmya-vāraḥ
Theological-Philosophical Discourse (Cosmogony and Devotional Hymnology)
ជំពូកនេះ ព្រះវរាហៈនិទានតាមព្រះរុទ្រ អំពីព្រឹត្តិការណ៍ដើមកាល៖ ព្រះព្រហ្មដែលទទួលភារកិច្ចបង្កើតលោក ថយចូលក្នុងទឹកកោស्मिक ហើយសមាធិលើបុរសអធិឋានទំហំដូចម្រាមមេដៃ។ ពីទឹកកើតមានសត្វពន្លឺចំនួន១១ ដែលក្រោយមកគេហៅថា អាទិត្យៈ; បន្ទាប់មក មហាបុរសដ៏អស្ចារ្យបង្ហាញខ្លួន ហើយប្រកាសថា ជាព្រះនារាយណៈ អ្នកស្ថិតលើទឹកជានិច្ច។ ដោយទទួលទិព្វទស្សនៈ ព្រះរុទ្រមើលឃើញរូបសកល៖ ព្រះនារាយណៈមានផ្កាឈូកនៅផ្ចិត និងព្រះព្រហ្មស្ថិតនៅក្នុងផ្កាឈូកនោះ។ ព្រះរុទ្របន្ទាប់មកថ្វាយស្តុតិយ៉ាងវែង បង្ហាញទាំងភាពលើសលប់ និងការស្ថិតនៅក្នុងសព្វវត្ថុរបស់ព្រះ។ ព្រះវិṣṇុប្រទានពរ៖ ព្រះរុទ្រសុំចំណេះដឹងសម្រាប់ការបង្កើត និងស្ថានៈបូជាខ្ពស់បំផុត; ព្រះវិṣṇុសន្យានឹងបូជាព្រះរុទ្រនៅអវតារអនាគត និងនឹងទ្រទ្រង់ព្រះរុទ្រដូចពពករយៈពេល១០០ឆ្នាំ ព្រមទាំងពន្យល់អំពីអាទិត្យៈ និងអំសៈព្រះវិṣṇុទី១២លើផែនដី។
Verse 1
रुद्र उवाच । शृणु चान्यद् द्विजश्रेष्ठ कौतूहलसमन्वितम् । अपूर्वभूतं सलिले मग्नेन मुनिपुङ्गव ॥ ७३.१ ॥
រុទ្រៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ អ្នកទ្វិជល្អបំផុត សូមស្តាប់រឿងមួយទៀត ដែលពោរពេញដោយអស្ចារ្យ—រឿងមិនធ្លាប់មាន ដែលបានប្រាប់ដោយមហាមុនីមួយ អ្នកបានលិចក្នុងទឹក»។
Verse 2
ब्रह्मणाऽहं पुरा सृष्टः प्रोक्तश्च सृज वै प्रजाः । अविज्ञानसमर्थोऽहं निमग्नः सलिले द्विज ॥ ७३.२ ॥
«កាលពីបុរាណ ខ្ញុំត្រូវបានព្រះព្រហ្មាបង្កើត ហើយបានបញ្ជាឲ្យខ្ញុំថា ‘ចូរបង្កើតសត្វលោក’។ តែដោយខ្វះចំណេះដឹង ខ្ញុំមិនអាចធ្វើបានទេ ឱ អ្នកទ្វិជ ហើយបានលិចចូលក្នុងទឹក»។
Verse 3
तत्र यावत् क्षणं चैकें तिष्ठामि परमेश्वरम् । अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं ध्यायन् प्रयतमानसः ॥ ७३.३ ॥
«នៅទីនោះ ត្រឹមតែខណៈពេលមួយ ខ្ញុំឈរមាំ ដោយសមាធិលើព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិបតី—គិតគូរព្រះបុរសដែលមានទំហំដូចមេដៃ—ដោយចិត្តបានបណ្តុះបណ្តាល និងផ្តោតខ្ជាប់»។
Verse 4
तावज्जलात् समुत्तस्थुः प्रलयाग्निसमप्रभाः । पुरुषा दश चैकाश्च तापयन्तोऽंशुभिर्जलम् ॥ ७३.४ ॥
បន្ទាប់មក ពីទឹកបានលេចឡើងសត្វបុរសដប់ និងមួយ មានពន្លឺដូចអគ្គិភ័យនៃព្រាល័យ ហើយកំដៅទឹកដោយកាំរស្មីរបស់ពួកគេ។
Verse 5
मया पृष्टाः के भवन्तो जलादुत्तीऱ्य तेजसा । तापयन्तो जलं छेदं क्व वा यास्यथ संशत ॥ ७३.५ ॥
ខ្ញុំបានសួរថា «អ្នកទាំងឡាយជានរណា?» ពួកអ្នកបានឡើងពីទឹកដោយពន្លឺ កំដៅទឹក ហើយកាត់បំបែកវា—សូមប្រាប់ថា អ្នកទាំងអស់គ្នាកំពុងទៅទីណា?
Verse 6
एवमुक्ता मया ते तु नोचुः किञ्चन सत्तमाः । एवमेव गतास्तूष्णीं ते नरा द्विजपुङ्गव ॥ ७३.६ ॥
ទោះខ្ញុំបាននិយាយដូច្នេះ ក៏បុរសល្អឥតខ្ចោះទាំងនោះមិនបាននិយាយអ្វីឡើយ; ដូច្នេះហើយ ពួកនរនោះ—ឱ ព្រះទ្វិជជនដ៏ប្រសើរ—បានចាកចេញដោយស្ងៀមស្ងាត់។
Verse 7
ततस्तेषामनु महापुरुषोऽतीवशोभनः । स तस्मिन् मेघसंकाशः पुण्डरीकनिभेक्षणः ॥ ७३.७ ॥
បន្ទាប់មក តាមក្រោយពួកគេ មានមហាបុរសមួយអង្គ ល្អឥតខ្ចោះយ៉ាងខ្លាំង បានបង្ហាញខ្លួននៅទីនោះ មានពន្លឺដូចពពក និងមានភ្នែកដូចផ្កាឈូកស។
Verse 8
तमहम् पृष्टवान् कस्त्वं के चेमे पुरुषा गताः । किं वा प्रयोजनमिह कथ्यतां पुरुषर्षभ ॥ ७३.८ ॥
ខ្ញុំបានសួរព្រះអង្គថា «ព្រះអង្គជានរណា? ហើយបុរសទាំងនេះដែលមកទីនេះជានរណា? តើគោលបំណងនៅទីនេះជាអ្វី? សូមប្រាប់ខ្ញុំ ឱ បុរសឧត្តមដូចគោ!»
Verse 9
पुरुष उवाच । य एते वै गताः पूर्वं पुरुषा दीप्ततेजसः । आदित्यास्ते त्वरं यान्ति ध्याता वै ब्रह्मणा भव ॥ ७३.९ ॥
បុរសបានមានព្រះវាចា៖ «បុគ្គលមានពន្លឺតេជៈដ៏ភ្លឺរលោងទាំងនោះ ដែលបានទៅមុនហើយ—ដោយសមាធិលើព្រះព្រហ្ម—នឹងទៅដល់អាទិត្យទេវ (វិស័យព្រះអាទិត្យ) ដោយរហ័ស»។
Verse 10
सृष्टिं सृजति वै ब्रह्मा तदर्थं यान्त्यमी नराः । प्रतिपालनाय तस्यास्तु सृष्टेर्देव न संशयः ॥ ७३.१० ॥
ព្រះព្រហ្មាបង្កើតសೃષ્ટិ (ការបង្កើតលោក) ពិតប្រាកដ; ដោយហេតុនោះមនុស្សទាំងនេះទៅ។ ហើយសម្រាប់ការការពារ និងថែរក្សាសૃષ્ટិនោះ ឱ ព្រះទេវា មិនមានសង្ស័យឡើយ។
Verse 11
शम्भुरुवाच । भगवन् कथं जानीषे महापुरुषसत्तम । भवेतिनाम्ना तत्सर्वं कथयस्व परो ह्यहम् ॥ ७३.११ ॥
សម្ភូបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះមានព្រះភាគ ឱ អ្នកល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមមហាបុរស—អ្នកដឹងរឿងនេះដោយរបៀបណា? សូមប្រាប់ខ្ញុំទាំងស្រុងអំពីអង្គដែលគេហៅថា ‘ភវេទី’; ព្រោះខ្ញុំជាអ្នកនៅឆ្ងាយពីចំណេះដឹងនេះ»។
Verse 12
एवमुक्तस्तु रुद्रेण स पुमान् प्रत्यभाषत । अहं नारायणो देवो जलशायी सनातनः ॥ ७३.१२ ॥
ពេលត្រូវរុទ្រៈមានព្រះវាចាដូច្នោះ បុរសនោះបានឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំគឺនារាយណៈ ព្រះទេវដ៏អស់កល្ប—អ្នកដែលសម្រាកលើទឹក»។
Verse 13
दिव्यं चक्षुर्भवतु वै तव मां पश्य यत्नतः । एवमुक्तस्तदा तेन यावद् पश्याम्यहं तु तम् ॥ ७३.१३ ॥
«សូមឲ្យអ្នកមានចក្ខុទិវ្យ; ចូរខិតខំមើលខ្ញុំឲ្យច្បាស់»។ ពេលគាត់និយាយដូច្នោះ ខ្ញុំបាននៅរង់ចាំ រហូតដល់ខ្ញុំអាចឃើញគាត់បាន។
Verse 14
तावदङ्गुष्ठमात्रं तु ज्वलद्भास्करतेजसम् । तमेवाहं प्रपश्यामि तस्य नाभौ तु पङ्कजम् ॥ ७३.१४ ॥
រហូតមកនេះ ខ្ញុំឃើញតែព្រះរូបនោះប៉ុណ្ណោះ មានទំហំត្រឹមមេដៃ បញ្ចេញពន្លឺដូចព្រះអាទិត្យកំពុងឆេះ; ហើយនៅផ្ចិតរបស់ព្រះអង្គ ខ្ញុំឃើញផ្កាឈូកមួយ។
Verse 15
ब्रह्माणं तत्र पश्यामि आत्मानं च तदङ्कतः । एवं दृष्ट्वा महात्मानं ततो हर्षमुपागतः । तं स्तोतुं द्विजशार्दूल मतिर्मे समजायत ॥ ७३.१५ ॥
នៅទីនោះ ខ្ញុំឃើញព្រះព្រហ្មា ហើយក៏ឃើញខ្លួនខ្ញុំផង អង្គុយលើភ្លៅរបស់ព្រះអង្គ។ ដោយបានឃើញមហាត្មានោះដូច្នេះ ខ្ញុំត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយសេចក្តីរីករាយ។ ឱ ព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរដូចខ្លា គំនិតក្នុងខ្ញុំកើតឡើងថា ត្រូវសរសើរព្រះអង្គ។
Verse 16
तस्य मूर्तौ तु जातायां सक्तोत्रेणानेन सुव्रत । स्तुतो मया स विश्वात्मा तपसा स्मृतकर्मणा ॥ ७३.१६ ॥
ពេលព្រះរូបបង្ហាញរបស់ព្រះអង្គបានលេចឡើង ឱ អ្នកមានវត្ដល្អ ព្រះវិញ្ញាណសកលនោះ ត្រូវបានខ្ញុំសរសើរដោយបទស្តុតិនេះ ដោយអំណាចតបស្យា និងដោយកិច្ចការដែលបានអនុវត្តដោយការចងចាំយ៉ាងមានស្មារតី។
Verse 17
रुद्र उवाच । नमोऽस्त्वनन्ताय विशुद्धचेतसे सरूपरूपाय सहस्रबाहवे । सहस्ररश्मिप्रवराय वेधसे विशालदेहाय विशुद्धकर्मिणे ॥ ७३.१७ ॥
រុទ្រៈបាននិយាយ៖ សូមនមស្ការដល់ព្រះអនន្តៈ អ្នកមានចិត្តបរិសុទ្ធ; ដល់ព្រះអង្គដែលទាំងមានរូប និងលើសរូប, មានពាន់ដៃ; ដល់ព្រះវេធសៈ ព្រះអ្នកបង្កើត ដ៏ប្រសើរនៃពន្លឺពាន់កាំរស្មី; ដល់ព្រះអង្គមានកាយធំទូលាយ និងមានកិច្ចការបរិសុទ្ធឥតមល។
Verse 18
समस्तविश्वार्थिहाराय शम्भवे सहस्रसूर्यानिलतिग्मतेजसे । समस्तविद्याविधृताय चक्रिणे समस्तगीर्वाणनुते सदाऽनघ ॥ ७३.१८ ॥
សូមនមស្ការដល់ឝម្ភុៈ អ្នកដកចេញទុក្ខវេទនាទាំងអស់នៃលោក, មានពន្លឺមុតស្រួចដូចព្រះអាទិត្យពាន់ និងខ្យល់; សូមនមស្ការដល់ព្រះចក្រិនៈ អ្នកទ្រទ្រង់វិជ្ជាទាំងអស់, អ្នកកាន់ចក្រ; ដែលតែងតែត្រូវទេវតាទាំងអស់សរសើរ—ឱ ព្រះអង្គឥតបាបឥតមល។
Verse 19
अनादिदेवोऽच्युत शेषशेखर प्रभो विभो भूतपते महेश्वर । मरुत्पते सर्वपते जगत्पते भुवः पते भुवनपते सदा नमः ॥ ७३.१९ ॥
ឱ ព្រះដ៏គ្មានដើមកំណើត—ឱ អច្យុតា មកុដលើសេសៈ; ឱ ព្រះអម្ចាស់ ឱ ព្រះសព្វវ្យាប; ឱ ម្ចាស់សត្វទាំងឡាយ ឱ មហេស្វរ; ឱ ម្ចាស់មរុត ម្ចាស់ទាំងអស់ ម្ចាស់លោក; ឱ ម្ចាស់ផែនដី ម្ចាស់ភពលោក—សូមថ្វាយនមស្ការជានិច្ចដល់ព្រះអង្គ។
Verse 20
जलेश नारायण विश्वशंकर क्षितीश विश्वेश्वर विश्वलोचन । शशाङ्कसूर्याच्युत वीर विश्वगाऽप्रतर्क्यमूर्तेऽमृतमूर्तिरव्ययः ॥ ७३.२० ॥
ឱ ម្ចាស់ទឹក នារាយណៈ—អ្នកប្រទានសុខដល់សកលលោក; ឱ ម្ចាស់ផែនដី; ឱ ម្ចាស់ទាំងអស់; អ្នកមើលឃើញទាំងអស់; ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ; ឱ អច្យុតា; ឱ វីរៈ—រូបព្រះអង្គលើសពីហេតុផល; រូបព្រះអង្គជាអមតៈ មិនរលាយមិនខូច។
Verse 21
ज्वलधूताशार्चिविरुद्धमण्डल प्रपाहि नारायण विश्वतोमुख । नमोऽस्तु देवार्त्तिहरामृताव्यय प्रपाहि मां शरणगतं सदाच्युत ॥ ७३.२१ ॥
ឱ នារាយណៈ អ្នកមានមុខបែរទៅគ្រប់ទិស សូមការពារខ្ញុំ—អំណាចរបស់ព្រះអង្គប្រឆាំងនឹងអណ្តាតភ្លើងដ៏ឆេះរលោង និងពន្លឺរបស់វា។ សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គ អ្នកដកហូតទុក្ខវេទនារបស់ទេវតា អមតៈ និងមិនរលាយ។ សូមការពារខ្ញុំ អ្នកបានមកសុំជ្រកកោន ឱ អច្យុតាដ៏អស់កល្បជានិច្ច។
Verse 22
वक्त्राण्यनेकानि विभो तवाहं पश्यामि मध्यस्थगतं पुराणम् । ब्रह्माणमीशं जगतां प्रसूतिं नमोऽस्तु तुभ्यं तु पितामहाय ॥ ७३.२२ ॥
ឱ ព្រះដ៏មានអានុភាព ខ្ញុំឃើញមុខជាច្រើនរបស់ព្រះអង្គ ហើយខ្ញុំឃើញព្រះព្រហ្មបុរាណស្ថិតនៅកណ្ដាល (នៅក្នុងព្រះអង្គ)—ព្រះអម្ចាស់ ប្រភពកំណើតនៃលោកទាំងឡាយ។ សូមថ្វាយនមស្ការដល់ព្រះអង្គ ជាពិត ដូចជា «ពិតាមហា» ព្រះបិតាជីតា។
Verse 23
संसारचक्रभ्रमणैरनेकैः क्वचिद् भवान् देववरादिदेव । सन्मार्गिभिर्ज्ञानविशुद्धसत्त्वै-रूपास्यसे किं प्रलपाम्यहं त्वाम् ॥ ७३.२३ ॥
ក្នុងការវិលជុំជាច្រើនក្នុងកង់សង្សារ ពេលខ្លះព្រះអង្គបង្ហាញខ្លួនជាព្រះដ៏អធិក—ឱ ព្រះដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមទេវតា។ អ្នកដើរតាមមាគ៌ាពិត ដែលសត្តវៈបានបរិសុទ្ធដោយចំណេះដឹង ឃើញព្រះអង្គក្នុងរូបរាងនានា; ខ្ញុំនឹងនិយាយអ្វីទៀតបាន ខណៈកំពុងទូលទៅកាន់ព្រះអង្គ?
Verse 24
एकं भवन्तं प्रकृतेः परस्ताद् यो वेत्त्यसौ सर्वविदादिबोध्धा । गुणा न तेषु प्रसभं विभेद्या विशालमूर्तिर्हि सुसूक्ष्मरूपः ॥ ७३.२४ ॥
អ្នកណាដែលដឹងព្រះអង្គថា ជាព្រះតែមួយ លើសពីប្រក្រឹតិ នោះក្លាយជាអ្នកដឹងទាំងអស់ និងជាអ្នកបំភ្លឺបញ្ញា។ គុណាទាំងឡាយមិនអាចបំបែកព្រះអង្គដោយបង្ខំបានទេ ព្រោះព្រះអង្គមានរូបធំទូលាយ ប៉ុន្តែមានសភាពល្អិតល្អន់យ៉ាងខ្លាំង។
Verse 25
निर्वाक्यो निर्मनो विगतेन्द्रियोऽसि कर्माभवान्नो विगतैककर्मा । संसारवांस्त्वं हि न तादृशोऽसि पुनः कथं देववरासि वेद्यः ॥ ७३.२५ ॥
ព្រះអង្គគ្មានពាក្យ គ្មានចិត្ត ហើយលើសពីអង្គសញ្ញា; ព្រះអង្គរួចផុតពីស្ថានភាពនៃកម្ម និងគ្មានសកម្មភាពតែមួយដែលអាចកំណត់បាន។ ទោះយ៉ាងណា គេនិយាយថាព្រះអង្គស្ថិតក្នុងសំសារា—ពិតប្រាកដព្រះអង្គមិនមែនដូច្នោះទេ; ដូច្នេះ ព្រះអង្គជាព្រះដ៏ប្រសើរបំផុត តើអាចត្រូវបានដឹងដូចម្តេច?
Verse 26
मूर्तामूर्तं त्वतुलं लभ्यते ते परं वपुर् देव विशुद्धभावैः । संसारविच्छित्तिकरैर् यजद्भि- रतोऽवसीयेत चतुर्भुजस्त्वम् ॥ ७३.२६ ॥
ឱ ព្រះទេវៈ រូបកាយដ៏អធិករបស់ព្រះអង្គ—ទាំងមានរូប និងលើសពីរូប ហើយមិនអាចប្រៀបបាន—ត្រូវបានសម្រេចដោយអ្នកមានចិត្តសុទ្ធ។ សូមព្រះអង្គ ជាព្រះមានបួនដៃ ស្ថិតមាំក្នុងភក្តីរបស់អ្នកបូជាដែលពិធីរបស់ពួកគេកាត់ផ្តាច់ការចងក្រងលោកិយ។
Verse 27
परं न जानन्ति यतो वपुस्ते देवादयोऽप्यद्भुतकारणं तत् । अतोऽवतारोक्ततनुं पुराणमाराधयेयुः कमलासनाद्याः ॥ ७३.२७ ॥
ព្រោះសូម្បីតែព្រះទេវតា និងអ្នកដទៃក៏មិនដឹងពេញលេញអំពីរូបដ៏អធិករបស់ព្រះអង្គ ដែលមានមូលហេតុអស្ចារ្យនោះទេ។ ដូច្នេះ ព្រះព្រហ្មា (អ្នកអង្គុយលើផ្កាឈូក) និងអ្នកដទៃគួរតែគោរពបូជាពុរាណនេះ ដែលរាងកាយរបស់វាត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈព្រះអវតារ។
Verse 28
न ते वपुर्विश्वसृगब्जयोनिर् एकान्ततो वेद महानुभावः । परं त्वहं वेद्मि कविं पुराणं भवन्तमाद्यं तपसा विशुद्धः ॥ ७३.२८ ॥
សូម្បីតែព្រះព្រហ្មា—កើតពីផ្កាឈូក និងជាអ្នកបង្កើតលោក—ក៏មិនដឹងរូបកាយព្រះអង្គទាំងស្រុងទេ ឱ ព្រះមានព្រលឹងធំ។ ប៉ុន្តែខ្ញុំ ដែលបានសុទ្ធសាធដោយតបស្យា ដឹងព្រះអង្គថា ជាកវី-ឥសីបុរាណ ដើមកំណើត និងជាគោលការណ៍ដំបូង។
Verse 29
पद्मासनो मे जनकः प्रसिद्धश्चैतत्प्रसूतावसकृत्पुराणैः । सम्बोध्यते नाथ न मद्विधोऽपि विदुर्भवन्तं तपसा विहीनाः ॥ ७३.२९ ॥
បិតាបង្កើតរបស់ខ្ញុំ គឺបដ្មាសនៈ (ព្រះព្រហ្ម) ដ៏ល្បីល្បាញ ត្រូវបានគេហៅក្នុងបុរាណជាញឹកញាប់ថាជាអ្នកបង្កើតសកលលោកនេះ។ ប៉ុន្តែ ឱ ព្រះអម្ចាស់ សូម្បីខ្ញុំក៏មិនអាចដឹងព្រះអង្គបានពិតទេ; អ្នកខ្វះតបស្យា (ការអធិស្ឋានតឹងរឹង) មិនស្គាល់ព្រះអង្គឡើយ។
Verse 30
ब्रह्मादिभिस्तत्प्रवरैरबोध्यं त्वां देव मूर्खाः स्वमनन्तनत्या । प्रबोधमिच्छन्ति न तेषु बुद्धिरुदारकीर्त्तिष्वपि वेदहीनाः ॥ ७३.३० ॥
ឱ ទេវៈ ព្រះអង្គមិនអាចត្រូវបានយល់ដឹងបាន សូម្បីដោយព្រះព្រហ្ម និងអ្នកអធិការដ៏ល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមពួកគេ។ ទោះយ៉ាងណា មនុស្សល្ងង់ ដោយការគោរពបូជាដ៏មិនចប់របស់ខ្លួន គិតថាចង់ “ដាស់” ព្រះអង្គ។ ក្នុងពួកគេគ្មានប្រាជ្ញាវិនិច្ឆ័យទេ; ទោះមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះខ្ពង់ខ្ពស់ ក៏នៅតែខ្វះចំណេះដឹងវេដៈ។
Verse 31
जन्मान्तरैर्वेदविदां विवेक- बुद्धिर्भवेन्नाथ तव प्रसादात् । त्वल्लब्धलाभस्य न मानुषत्वं न देवगन्धर्वगतिः शिवं स्यात् ॥ ७३.३१ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់ ដោយព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គ ប្រាជ្ញាវិនិច្ឆ័យរបស់អ្នកដឹងវេដៈ កើតឡើងតាមរយៈកំណើតជាច្រើនជីវិត។ សម្រាប់អ្នកដែលទទួលបានផលប្រយោជន៍ដោយព្រះអង្គ មិនមែនស្ថានភាពមនុស្សធម្មតា ឬសូម្បីការធ្វើដំណើរនៅក្នុងពួកទេវ និងគន្ធវៈ ជាសេចក្តីល្អខ្ពស់បំផុតឡើយ។
Verse 32
त्वं विष्णुरूपोऽसि भवान् सुसूक्ष्मः स्थूलोऽसि चेदं कृतकृत्यतायाः । स्थूलः सुसूक्ष्मः सुलभोऽसि देव त्वद्वाह्यवृत्त्या नरके पतन्ति ॥ ७३.३२ ॥
ព្រះអង្គមានរូបជាវិស្ណុ—ល្អិតល្អន់យ៉ាងខ្លាំង ហើយក៏បង្ហាញជារូបធំ (អាចប៉ះបាន) ផងដែរ។ នេះហើយជាស្ថានភាពនៃការបំពេញកិច្ចដែលត្រូវបំពេញ។ ឱ ទេវៈ ព្រះអង្គទាំងធំទាំងល្អិត ហើយងាយស្រួលឲ្យចូលដល់; អ្នកដែលរស់ដោយអាកប្បកិរិយាខាងក្រៅពីព្រះអង្គ (មិនគោរពគោលការណ៍ដឹកនាំរបស់ព្រះអង្គ) នឹងធ្លាក់ចូលនរក។
Verse 33
किमुच्यते वा भवति स्थितेऽस्मिन् खात्मीन्दुवह्न्यर्कमहीमरुद्भिः । तत्त्वैः सतोयैः समरूपधारि-ण्यात्मस्वरूपे विततस्वभावे ॥ ७३.३३ ॥
តើអ្វីអាចនិយាយបាន នៅពេលគោលការណ៍នេះស្ថិតនៅ—ដោយទ្រង់ទ្រាយដូចគ្នាតាមធាតុទាំងឡាយ៖ អាកាស អាត្មា (គោលការណ៍ខាងក្នុង) ព្រះចន្ទ ភ្លើង ព្រះអាទិត្យ ផែនដី និងខ្យល់ រួមទាំងតត្ត្វៈដែលមានទឹក—វានៅក្នុងសភាពសារសំខាន់របស់ខ្លួនឯង ជាសភាពពង្រីកទូលំទូលាយតាមធម្មជាតិដើម។
Verse 34
इति स्तुतिं मे भगवन्ननन्त जुषस्व भक्तस्य विशेषतश्च । सृष्टिं सृजस्वेति तवोदितस्य सर्वज्ञतां देहि नमोऽस्तु विष्णो ॥ ७३.३४ ॥
ដូច្នេះ ព្រះអម្ចាស់ដ៏ប្រសើរ អនន្ត សូមទទួលយកបទសរសើរនេះរបស់ខ្ញុំ ជាពិសេសពីអ្នកស្មោះភក្តិ។ ហើយដោយព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលថា «ចូរបង្កើតសೃષ્ટិ» សូមប្រទានចំណេះដឹងគ្រប់យ៉ាង (សರ್ವজ্ঞতা) ដល់ខ្ញុំ។ សូមគោរពបូជាព្រះវិෂ្ណុ។
Verse 35
चतुर्मुखो यो यदि कोटिवक्त्रो भवेनरः क्वापि विशुद्धचेताः । स ते गुणानामयुतैरनेकैर्वदेत् तदा देववर प्रसीद ॥ ७३.३५ ॥
បើទោះបីមានមនុស្សណាម្នាក់ នៅទីណាក៏ដោយ មានចិត្តបរិសុទ្ធ ហើយក្លាយជាមានមុខបួន ឬសូម្បីមានមាត់រាប់លាន ក៏នៅតែអាចពោលអំពីគុណលក្ខណៈរបស់ព្រះអង្គបានតែដោយរាប់ម៉ឺនរាប់សែនមិនអស់។ ដូច្នេះ ព្រះទេវៈដ៏ប្រសើរបំផុត សូមព្រះអង្គមេត្តាប្រោស។
Verse 36
समाधियुक्तस्य विशुद्धबुद्धेः त्वद्भावभावैकमनोऽनुगस्य । सदा हृदिस्थोऽसि भवान्नमस्ते न सर्वगस्यास्ति पृथग्व्यवस्था ॥ ७३.३६ ॥
សម្រាប់អ្នកដែលស្ថិតក្នុងសមាធិ មានបញ្ញាបរិសុទ្ធ ហើយដើរតាមដោយចិត្តតែមួយក្នុងការពិចារណាអំពីសភាព និងអត្តភាពរបស់ព្រះអង្គ—ព្រះអង្គស្ថិតនៅក្នុងបេះដូងជានិច្ច។ សូមនមស្ការព្រះអង្គ។ ព្រោះព្រះអង្គដែលសព្វគ្រប់ មិនមានទីតាំងដាច់ដោយឡែកឡើយ។
Verse 37
इति प्रकाशं कृतमेतदीश स्तवं मया सर्वगतं विबुद्ध्वा । संसारचक्रक्रममाणयुक्त्या भीतं पुनीह्यच्युत केवलत्वम् ॥ ७३.३७ ॥
ដូច្នេះ ព្រះអម្ចាស់ ខ្ញុំបានរៀបរៀងបទសរសើរនេះដោយច្បាស់លាស់ ដោយយល់ថាព្រះអង្គសព្វគ្រប់។ តាមហេតុផលថាខ្ញុំកំពុងត្រូវនាំឲ្យវិលជុំក្នុងចក្រសង្សារ ខ្ញុំកើតការភ័យខ្លាច។ ព្រះអច្យុត សូមបរិសុទ្ធខ្ញុំ និងប្រទានភាពឯកតា/ការលោះលែងដាច់ខាត។
Verse 38
श्रीवराह उवाच । इति स्तुतस्तदा देवो रुद्रेणामिततेजसा । उवाच वाक्यं सन्तुष्टो मेघगम्भीरनिःस्वनः ॥ ७३.३८ ॥
ព្រះវរាហដ៏មានសិរី បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ នៅពេលនោះ ព្រះទេវតាត្រូវបានរុទ្រៈដែលមានតេជៈមិនអាចវាស់បាន សរសើរ។ ព្រះអង្គពេញព្រះហឫទ័យ ហើយបានមានព្រះបន្ទូល ដោយសំឡេងជ្រៅដូចសូរស័ព្ទពពកផ្គរលាន់។
Verse 39
विष्णुरुवाच । वरं वरय भद्रं ते देव देव उमापते । न भेदश्चावयोर् देव एकावावामुभावपि ॥ ७३.३९ ॥
ព្រះវិષ્ણុមានព្រះបន្ទូល៖ «សូមជ្រើសរើសពរ; សូមសេចក្តីមង្គលមានដល់ព្រះអង្គ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវទាំងឡាយ ឱ ព្រះស្វាមីនៃអុមា។ ឱ ទេវៈ មិនមានភាពខុសគ្នារវាងយើងទាំងពីរ ទាំងពីរនេះជាអង្គតែមួយ»។
Verse 40
रुद्र उवाच । ब्रह्मणाऽहं नियुक्तस्तु प्रजाः सृज इति प्रभो । तत्र ज्ञानं प्रयच्छस्व त्रिविधं भूतभावनम् ॥ ७३.४० ॥
រុទ្រៈមានព្រះបន្ទូល៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ ប្រាហ្មាបានតែងតាំងខ្ញុំថា ‘ចូរបង្កើតសត្វលោក’។ ដូច្នេះ សូមប្រទានចំណេះដឹងនោះដល់ខ្ញុំ—បីប្រភេទ និងជាអ្នកបណ្តាលឲ្យកើតមានសត្វមានជីវិត»។
Verse 41
विष्णुरुवाच । सर्वज्ञस्त्वं न सन्देहो ज्ञानराशिः सनातनः । देवानां च परं पूज्यः सर्वदा त्वं भविष्यसि ॥ ७३.४१ ॥
ព្រះវិષ્ણុមានព្រះបន្ទូល៖ «ព្រះអង្គជាសព្វជ្ញៈ មិនមានសង្ស័យឡើយ; ព្រះអង្គជាគំនរចំណេះដឹងអស់កល្បជានិច្ច។ ហើយក្នុងចំណោមទេវទាំងឡាយផងដែរ ព្រះអង្គនឹងជាអ្នកគួរឲ្យគោរពបូជាខ្ពស់បំផុតជានិច្ច»។
Verse 42
एवमुक्तः पुनर्वाक्यमुवाचोमापतिर्मुदा । अन्यं देहि वरं देव प्रसिद्धं सर्वजन्तुषु ॥ ७३.४२ ॥
ពេលបានឮដូច្នេះ អូមាបតិ (សិវៈ) មានព្រះបន្ទូលម្ដងទៀតដោយសេចក្តីរីករាយ៖ «ឱ ទេវៈ សូមប្រទានពរមួយទៀតដល់ខ្ញុំ—ពរដែលល្បីល្បាញក្នុងចំណោមសត្វមានជីវិតទាំងអស់»។
Verse 43
मूर्तो भूत्वा भवानेव मामाराधय केशव । मां वहस्व च देवेश वरं मत्तो गृहीण च । येनाहं सर्वदेवानां पूज्यात् पूज्यतरो भवे ॥ ७३.४३ ॥
«សូមព្រះអង្គបង្ហាញព្រះកាយជារូបរាង ហើយព្រះអង្គឯង ឱ កេសវៈ សូមបូជាខ្ញុំ។ សូមទ្រង់ខ្ញុំផងដែរ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវទាំងឡាយ ហើយសូមទទួលពរពីខ្ញុំ—ដើម្បីឲ្យខ្ញុំក្លាយជាអ្នកគួរឲ្យគោរពបូជាយิ่งជាងអ្នកគួរឲ្យគោរពក្នុងចំណោមទេវទាំងអស់»។
Verse 44
विष्णुरुवाच । देवकार्यावतारेषु मानुषत्वमुपागतः । त्वामेवाराधयिष्यामि त्वं च मे वरदो भव ॥ ७३.४४ ॥
ព្រះវិෂ្ណុមានព្រះបន្ទូល៖ «ក្នុងអវតារដើម្បីបំពេញកិច្ចការរបស់ទេវតា ខ្ញុំបានទទួលសភាពជាមនុស្ស។ ខ្ញុំនឹងបូជាអ្នកតែមួយគត់ ហើយសូមអ្នកក្លាយជាអ្នកប្រទានពរដល់ខ្ញុំ»។
Verse 45
यत् त्वयोक्तं वहस्वेति देवदेव उमापते । सोऽहं वहामि त्वां देवं मेघो भूत्वा शतं समाः ॥ ७३.४५ ॥
«ព្រោះអ្នកបានមានព្រះបន្ទូលថា ‘ចូរដឹកខ្ញុំ’ ឱ ទេវទេវ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃអុមា—ដូច្នេះ ខ្ញុំនឹងទ្រទ្រង់អ្នក ព្រះទេវៈ ដោយក្លាយជាពពក រយៈពេលមួយរយឆ្នាំ»។
Verse 46
एवमुक्त्वा हरिर्मेघः स्वयं भूत्वा महेश्वरम् । उज्जहार जलात् तस्माद् वाक्यं छेदमुवाच ह ॥ ७३.४६ ॥
ព្រះហរិ បានមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះហើយ ក៏ក្លាយជាពពកដោយខ្លួនឯង លើកព្រះមហេស្វរៈឡើងពីទឹកនោះ ហើយបន្ទាប់មកបានមានព្រះវាចាដ៏ដាច់ខាត។
Verse 47
ये एते दश चैकाश्च पुरुषाः प्राकृताः प्रभो । ते वैराजा महीं याता आदित्या इति संज्ञिताः ॥ ७३.४७ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់ បុរសដើមកំណើតទាំងដប់ និងមួយនេះ—ជាបុរសប្រក្រឹត—បានទៅដល់ផែនដីក្នុងសភាព ‘វೈរាជ’ ហើយត្រូវបានហៅថា ‘អាទិត្យ’។
Verse 48
मदांशो द्वादशो यस्तु विष्णुनामा महीतले । अवतीर्णो भवन्तं तु आराधयति शंकर ॥ ७३.४८ ॥
ឱ សង្ករ បុគ្គលដែលជាភាគទីដប់ពីរនៃខ្ញុំ—មាននាមថា វិෂ្ណុ—បានចុះមកលើផែនដី ហើយកំពុងបូជាបម្រើព្រះអង្គ។
Verse 49
एवमुक्त्वा स्वकादंशात् सृष्ट्वादित्यं घनं तथा । नारायणः शब्दवच्च न विद्मः क्व लयं गतः ॥ ७३.४९ ॥
ព្រះនារាយណៈបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះ ហើយបានបង្កើតពីភាគមួយនៃព្រះកាយរបស់ព្រះអង្គ ទាំងព្រះអាទិត្យ និងពពកក្រាស់។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានលង់បាត់ដូចសំឡេងមួយ ហើយយើងមិនដឹងថាព្រះអង្គទៅរលាយនៅទីណាទេ។
Verse 50
रुद्र उवाच । एवमेष हरिर्देवः सर्वगः सर्वभावनः । वरदोऽभूत् पुरा मह्यं तेनाहं दैवतैर्वरः ॥ ७३.५० ॥
រុទ្រៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដូច្នេះ ព្រះហរិ ជាព្រះទេវតា អមតៈ សព្វទី សព្វបង្កើត និងជាអ្នកបណ្តាលឲ្យសភាពទាំងអស់កើតមាន។ កាលពីមុន ព្រះអង្គបានប្រទានពរដល់ខ្ញុំ ដូច្នេះហើយ ខ្ញុំត្រូវបានគេចាត់ទុកថាលើសលប់ក្នុងចំណោមទេវតាទាំងឡាយ»។
Verse 51
नारायणात् परो देवो न भूतो न भविष्यति । एतद् रहस्यं वेदानां पुराणानां च सत्तम । मया वः कीर्तितं सर्वं यथा विष्णुरिहेज्यते ॥ ७३.५१ ॥
លើសពីព្រះនារាយណៈ មិនមានទេវតាខ្ពស់ជាងទេ—មិនធ្លាប់មាន ហើយក៏មិននឹងមានឡើយ។ ឱ អ្នកស្តាប់ដ៏ប្រសើរ នេះជាអាថ៌កំបាំងនៃវេដ និងបុរាណទាំងឡាយ។ ខ្ញុំបានពោលប្រាប់អ្នកទាំងអស់គ្នាដោយពេញលេញ អំពីរបៀបបូជាព្រះវិෂ្ណុនៅទីនេះ។
The chapter frames knowledge and authority as dependent on disciplined contemplation and correct recognition of the supreme principle: Brahmā’s creative mandate is preceded by meditative focus, Rudra’s insight is enabled by divya-cakṣus, and the stuti articulates a philosophy of paradox (transcendent yet immanent, subtle yet vast). The narrative also models reciprocity and functional cooperation among cosmic agents (creation, preservation, governance), presented through the exchange of boons between Viṣṇu and Rudra.
No explicit calendrical markers (tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal observances) are given. The temporal framing is mythic-cosmogonic (purā; a brief kṣaṇa; and a vow-like duration where Viṣṇu bears Rudra “for a hundred years” as a cloud).
While not a prescriptive ecology passage, the chapter uses environmental-cosmic imagery—submergence in salila, heat radiating from emerging beings, and movement toward mahī—to depict a transition from undifferentiated waters to ordered terrestrial life. In an environmental-stewardship reading, the text encodes “stabilization” as a cosmological prerequisite: creation proceeds only after correct alignment of knowledge, cosmic functionaries (Ādityas), and governance structures, implying that terrestrial continuity depends on maintaining ordered relations among sustaining forces.
The figures are primarily cosmogonic rather than dynastic: Brahmā (creator tasked with sṛṣṭi), Rudra/Śambhu/Umāpati (recipient and giver of boons), Nārāyaṇa/Viṣṇu (jalāśāyī, source of the lotus-navel cosmology), the Ādityas (eleven radiant beings), and a “twelfth” Viṣṇu-aṃśa said to descend on earth and worship Rudra. No royal genealogies, administrative lineages, or human historical clans are named in this chapter.