Adhyaya 56: Ritual Procedure for the Dhanyavrata (Prosperity Vow)
Dhanyavrata-vidhiḥ
Ritual-Manual
ក្នុងបរិបទបុរាណបែបបុរាណវិទ្យា ដែលព្រះវរាហៈបង្រៀនព្រះនាងព្រឹថវី អធ្យាយនេះបង្ហាញវិធីអនុវត្ត “ធន្យវ្រត” (វ្រតសម្រាប់សម្បត្តិ និងភាពសម្បូរបែប) តាមសំឡេងរបស់ឥសីអគស្ត្យ។ កំណត់ថ្ងៃចាប់ផ្តើមនៅខែមារគសីរ្សៈ ភាគស (សុក្លបក្ស) ថ្ងៃប្រតិបទា; បន្ទាប់មកអនុវត្តនក្ត (គោរពវិន័យពេលយប់), បូជាព្រះវិෂ្ណុ និងព្រះអគ្គនី, ហើយធ្វើការភ្ជាប់មន្តទៅតាមអវយវៈរបស់ព្រះជនារទនៈ (ជើង ពោះ ទ្រូង ដៃ ក្បាល និងភាពពេញលេញទូទាំងលោក)។ ត្រូវសង់ហោមកុណ្ឌ ហើយបូជាអាហុតិចូលភ្លើងដោយមន្តដែលបានកំណត់។ វិន័យអាហារផ្លាស់ប្តូរតាមខែ (អាហារភ្ជាប់នឹងឃ្រឹត/ប៊ឺសុទ្ធ បាយសា និងសក្តុ ជាដើម) ហើយបញ្ចប់ដោយពិធីទាន ដោយបរិច្ចាគរូបអគ្គនីធ្វើពីមាស និងគោរពព្រះព្រាហ្មណ៍។ វ្រតនេះត្រូវបានពិពណ៌នាថាផ្តល់ “ធន្យត្វ” (សេចក្តីរុងរឿង) ភ្លាមៗ លុបបំបាត់ទោសអកុសលពីមុន និងមានផលល្អទាំងអ្នកអាននិងអ្នកស្តាប់; មានឧទាហរណ៍ថា កុបេរ (ធនដ) បានអនុវត្តវ្រតនេះក្នុងកល្បមុន។
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 56
Verse 1
अगस्त्य उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि धन्यव्रतम् अनुत्तमम् । येन सद्यो भवेद् धन्य अधन्योऽपि हि यो भवेत् ॥ ५६.१ ॥
អគស្ត្យៈបានមានពាក្យថា៖ បន្ទាប់ពីនេះ ខ្ញុំនឹងពន្យល់វ្រតៈដ៏អស្ចារ្យឥតមានអ្វីលើស គឺ “ធន្យវ្រតៈ” ដែលធ្វើឲ្យមនុស្សក្លាយជាអ្នកមានពរ (ធន្យ) ភ្លាមៗ ទោះជាអ្នកអភ័ព្វ (អធន្យ) ក៏អាចក្លាយជាអ្នកមានពរ។
Verse 2
मार्गशीर्षे सिते पक्षे प्रतिपद्यां तिथिर्भवेत् । तस्यां नक्तं प्रकुर्वीत विष्णुमग्निं प्रपूजयेत् ॥ ५६.२ ॥
នៅខែមារគសីរ្សៈ ក្នុងពាក់កណ្តាលខែភ្លឺ (សិតបក្ស) នៅថ្ងៃប្រតិបទា ត្រូវធ្វើវិន័យ ‘នក្ត’ គឺអត់អាហារពេលថ្ងៃ ហើយបរិភោគពេលយប់ និងត្រូវបូជាព្រះវិෂ្ណុ និងអគ្គិ ដោយគោរពត្រឹមត្រូវ។
Verse 3
वैश्वानराय पादौ तु अग्नयेत्युदरं तथा । हविर्भुञ्जाय च उरो द्रविणोदेति वै भुजौ ॥ ५६.३ ॥
ជើងទាំងពីរជារបស់វៃશ્વានរៈ; ពោះក៏ត្រូវហៅថា ‘អគ្គិ’ ដែរ។ ទ្រូងត្រូវកំណត់ថា ‘ហវិរភុញ្ជ’ ហើយដៃទាំងពីរពិតជាគេហៅថា ‘ទ្រវិណោទេតិ’។
Verse 4
संवर्त्तायेति च शिरो ज्वलनायेति सर्वतः । अभ्यर्च्यैवं विधानॆन देवदेवं जनार्दनम् ॥ ५६.४ ॥
ដោយសូត្រព្រះនាម «សំវត្តាយ» និង «ជ្វលនាយ» ហើយបូជាព្រះសិរី (ក្បាល) ព្រះអង្គដោយវិធីបញ្ជាក់គ្រប់ទិសទាំងអស់ តាមពិធីវិធាននេះ គួរគោរពបូជា ព្រះជនារទនៈ ព្រះទេវទាំងទេវ។
Verse 5
तस्यैव पुरतः कुण्डं कारयित्वा विघानतः । होमं तत्र प्रकुर्वीत एभिर्मन्त्रैर्विचक्षणः ॥ ५६.५ ॥
នៅមុខកន្លែងនោះផ្ទាល់ គួរឲ្យសាងសង់កុណ្ឌ (រណ្តៅភ្លើង) ដោយគ្មានឧបសគ្គ ហើយអ្នកដឹងពិធីគួរធ្វើហោមនៅទីនោះ ដោយប្រើមន្តទាំងនេះ។
Verse 6
ततः संयावकं छन्नं भुञ्जीयाद् घृतसंयुतम् । कृष्णपक्षेऽप्येवमेव चातुर्मास्यं तु यावतः ॥ ५६.६ ॥
បន្ទាប់មក គួរទទួលទាន សំយាវក (អាហារសាមញ្ញដែលរៀបចំ) ដែលគ្រប (មានគម្រប/លាបលើ) ហើយភ្ជាប់ជាមួយឃ្រីត (ប៊ឺបរិសុទ្ធ)។ នៅក្នុងក្រិෂ್ಣបក្ស (ពាក់កណ្តាលខែខ្មៅ) ក៏អនុវត្តដូចគ្នា រហូតដល់ចប់វត្តចាតុರ್ಮាស្យ។
Verse 7
चैत्रादिषु च भुञ्जीत पायसं सघृतं बुधः । श्रावणादिषु सक्तूंश्च ततश्चैतत् समाप्यते ॥ ५६.७ ॥
នៅខែដែលចាប់ផ្តើមដោយ ចៃត្រ (Caitra) អ្នកប្រាជ្ញគួរទទួលទាន បាយសំឡ (បាយពុទ្ធ/បាយផ្អែម) លាយឃ្រីត; ហើយនៅខែដែលចាប់ផ្តើមដោយ ស្រាវណ (Śrāvaṇa) គួរទទួលទាន សក្តុ (ម្សៅធញ្ញជាតិអាំង)។ បន្ទាប់មក វត្តនេះត្រូវបានបញ្ចប់។
Verse 8
समाप्ते तु व्रते वह्निं काञ्चनं कारयेद् बुधः । रक्तवस्त्रयुगच्छन्नं रक्तपुष्पानुलेपनम् ॥ ५६.८ ॥
ពេលវត្ត (វ្រត) បានបញ្ចប់ អ្នកប្រាជ្ញគួរឲ្យចាត់ចែងធ្វើរូបព្រះអគ្គិ (ភ្លើង) ជាមាស គ្របដោយក្រណាត់ក្រហមជាគូ ហើយលាប/អប់ដោយផ្កាក្រហម។
Verse 9
कुङ्कुमेन तथा लिप्य ब्राह्मणं देवदेव च । सर्वावयवसम्पूर्णं ब्राह्मणं प्रियदर्शनम् ॥ ५६.९ ॥
ដូច្នេះដែរ ដោយលាបជាមួយម្សៅកុង្គុម (សាហ្វ្រ៉ង់) គួរគោរពបូជាព្រះព្រាហ្មណ៍ និងព្រះជាម្ចាស់នៃទេវទាំងឡាយ—ទាំងពីរមានអវយវៈគ្រប់គ្រាន់ ព្រះព្រាហ្មណ៍មានទស្សនៈគួរជាទីពេញចិត្ត។
Verse 10
पूजयित्वा विधानॆन रक्तवस्त्रयुगेन च । पश्चात् तं दापयेत् तस्य मन्त्रेणानेन बुद्धिमान् ॥ ५६.१० ॥
បន្ទាប់ពីបូជាតាមវិធីបញ្ញត្តិ ហើយថ្វាយជាគូសម្លៀកបំពាក់ពណ៌ក្រហមផង នោះបន្ទាប់មក បុគ្គលមានប្រាជ្ញា គួរធ្វើឲ្យការថ្វាយនោះត្រូវបានប្រគល់ជូនគាត់ ដោយប្រើមន្តនេះសម្រាប់ការនោះ។
Verse 11
धन्योऽस्मि धन्यकर्मास्मि धन्यचेष्टोऽस्मि धन्यवान् । धन्येनानेन चीर्णेन व्रतेन स्यां सदा सुखी ॥ ५६.११ ॥
«ខ្ញុំជាអ្នកមានសុភមង្គល; កម្មរបស់ខ្ញុំសុភមង្គល; ការខិតខំរបស់ខ្ញុំសុភមង្គល; ខ្ញុំជាអ្នកបានពរ។ ដោយវ្រតសុភមង្គលនេះ ដែលបានអនុវត្តត្រឹមត្រូវ សូមឲ្យខ្ញុំមានសុខជានិច្ច»។
Verse 12
एवमुच्चार्य तं विप्रे न्यस्य कोशं महात्मनः । सद्यो धन्यत्वमाप्नोति योऽपि स्याद् भाग्यवर्जितः ॥ ५६.१२ ॥
ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍! ដោយអានពាក្យនោះដូច្នេះ ហើយដាក់មូលនិធិ (ឃោស/ទ្រព្យ) សម្រាប់អ្នកមានចិត្តធំ នោះសូម្បីតែអ្នកដែលខ្វះសំណាង ក៏ទទួលបានសិរីសុភមង្គលភ្លាមៗ។
Verse 13
इह जन्मनि सौभाग्यं धनं धान्यं च पुष्कलम् । अनेन कृतमात्रेण जायते नात्र संशयः ॥ ५६.१३ ॥
នៅក្នុងជីវិតនេះផ្ទាល់ សំណាងល្អកើតមាន—ជាមួយទ្រព្យសម្បត្តិ និងស្រូវអង្ករច្រើន; ដោយធ្វើតែសកម្មភាពនេះប៉ុណ្ណោះ វាកើតឡើង ពុំមានសង្ស័យឡើយ។
Verse 14
प्राग्जन्मजनितं पापमग्निर्दहति तस्य ह । दग्धे पापे विमुक्तात्मा इह जन्मन्यसौ भवेत् ॥ ५६.१४ ॥
អគ្គីពិតជាដុតបំផ្លាញបាបដែលកើតពីជាតិមុនរបស់គាត់។ ពេលបាបនោះត្រូវបានដុតអស់ហើយ បុគ្គលនោះ—មានអាត្មាដែលបានរួចផុត—ក្លាយជាដូច្នោះនៅក្នុងជាតិនេះឯង។
Verse 15
योऽपीदं शृणुयान्नित्यं यश्च भक्त्या पठेद् द्विजः । उभौ ताविह लोके तु धन्यौ सद्यो भविष्यतः ॥ ५६.१५ ॥
អ្នកណាក៏ដោយដែលស្តាប់រឿងនេះជានិច្ច ហើយទ្វិជៈ (អ្នកកើតពីរដង) ដែលអានសូត្រដោយភក្តី—ទាំងពីរនោះនៅក្នុងលោកនេះពិតប្រាកដ នឹងក្លាយជាអ្នកមានពរ និងសំណាងល្អយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
Verse 16
श्रूयते च व्रतं चैतच्चीर्णमासीन्महात्मना । धनदेन पुरा कल्पे शूद्रयोनौ स्थितेन तु ॥ ५६.१६ ॥
ក៏មានការប្រាប់ស្តាប់តាមប្រពៃណីថា ព្រហ្មចារីវ្រតនេះឯង កាលពីមុនត្រូវបានអនុវត្តដោយមហាត្មា ធនដៈ ក្នុងកល្បៈមុន—នៅពេលដែលគាត់ស្ថិតក្នុងជាតិជាសូទ្រ។
Frequently Asked Questions
The chapter frames ritual discipline as a mechanism for social stability and personal flourishing: regulated consumption (nakta and month-specific foods), structured giving (dāna to a brāhmaṇa), and controlled fire-ritual (homa) are presented as practices that cultivate prosperity (dhanyatva) and reduce prior moral residue (pāpa). In an ecological-ethics framing consistent with Varāha–Pṛthivī discourse, the text implicitly links human restraint, orderly resource use (food rules), and ritualized fire to maintaining terrestrial well-being through regulated conduct rather than extraction or excess.
The vow begins in Mārgaśīrṣa during the śukla-pakṣa on pratipad tithi. The regimen references both śukla and kr̥ṣṇa pakṣa practice (“kr̥ṣṇa-pakṣe ’py evam eva”) and extends through a Cāturmāsya-linked period. It also specifies month-group dietary markers: in Caitra and subsequent months (caitrādiṣu) one eats pāyasa with ghṛta, and in Śrāvaṇa and subsequent months (śrāvaṇādiṣu) one eats saktu; the observance concludes after these prescriptions are completed.
Direct ecological vocabulary is not foregrounded, but an environmental-stewardship reading is supported by the chapter’s emphasis on restraint and regulated consumption (nakta, limited and prescribed foods), the controlled use of fire within a bounded ritual space (kuṇḍa and homa), and the redistribution of wealth/resources via dāna. Within the broader Varāha–Pṛthivī thematic frame, such prescriptions can be interpreted as minimizing disorderly use of resources and reinforcing reciprocal obligations that stabilize human–earth relations.
Agastya is the named speaker transmitting the vrata procedure. The chapter also references Dhanada (Kubera) as an exemplum, stating that he performed this vow in a prior kalpa while situated in a śūdra birth (śūdrayonau), emphasizing the vow’s accessibility and its association with prosperity across social conditions.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.