Adhyaya 36: Account of the Maṇija Kings and a Hymn to Govinda Leading to Liberation
Maṇija-nṛpa-vaṃśa-kathanaṃ tathā Govinda-stutiḥ
Genealogical-Historiography and Devotional-Soteriology
ក្នុងស៊ុមបង្រៀនរវាង វរាហៈ–ព្រឹថវី អធ្យាយនេះបង្ហាញប្រវត្តិសាស្ត្រវង្សក្សត្រដែលមានគោលបំណងអប់រំ។ មហាតបា រៀបរាប់ដល់ស្តេចអំពីលំដាប់ក្សត្រវង្ស មណិជា ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងយុគ ត្រេតា ដោយលើកឡើងថា អ្នកគ្រប់គ្រងផែនដីតាមធម៌ និងធ្វើយជ្ញៈនានា នឹងទទួលបានលោកសួគ៌។ បន្ទាប់មក វរាហៈពណ៌នាផលបន្តថា ពេលរាជឫសីស្តាប់រឿងដែលដូចជា ព្រហ្មវិទ្យា នេះហើយ គាត់បែរទៅរកការតបស្យា ដកខ្លួនទៅ វ្រឹន្ទាវន និងសូត្រស្តូត្រ ដល់ គោវិន្ទ (ហរិ/វិષ્ણុ) ជាមូលដ្ឋានអធិបតីនៃការបង្កើត ការលាយ និងការរំដោះ។ ស្តូត្រនេះពិពណ៌នាសំសារៈជាសមុទ្រគ្រោះថ្នាក់ ហើយបង្ហាញថា ការជ្រកកោនព្រះគឺជាវិធីឆ្លងកាត់ មាយា និងទ្វេភាគ។ ចុងក្រោយ គាត់លះបង់រាងកាយដោយយោគៈ និងរលាយ (លយ) ចូលក្នុងគោវិន្ទអស់កល្ប ជាគំរូនៃការលះបង់ដើម្បីបន្ធូរភារកិច្ចរាជធម៌លើព្រឹថវី។
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 36
Verse 1
महातपा उवाच । आदितरेतासु राजानो मणिजा ये प्रकीर्तिताः । कथयिष्यामि तान् राजन् यत्र जातोऽपि पार्थिव ॥ ३६.१ ॥
មហាតបា បានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះរាជា ខ្ញុំនឹងរៀបរាប់អំពីព្រះមហាក្សត្រទាំងឡាយ ដែលគេកោតសរសើរថា “មណិជា” ក្នុងវង្សពូជនៃ អាទិតរេតាស ដែលក្នុងខ្សែសន្តាននោះ ស្តេចនោះផងដែរ បានប្រសូត»។
Verse 2
योऽसौ सुप्रभानामासीत्त स त्वं राजन् कृते युगे । जातोऽसि नाम्ना विख्यातः प्रजापाल इति शोभनः ॥ ३६.२ ॥
ឱ ព្រះរាជា ក្នុងយុគក្រឹតា ព្រះអង្គគឺជាអ្នកនោះឯង ដែលគេហៅថា សុប្រភា; ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គបានប្រសូតឡើងវិញ ហើយល្បីឈ្មោះថា “ប្រជាបាល” ឱ អង្គដ៏រុងរឿង។
Verse 3
शेषास्त्रेतायुगॆ राजन् भविष्यन्ति महाबलाः । यो दीप्ततेजा मणिजः स शान्तेति प्रकीर्तितः ॥ ३६.३ ॥
ឱ ព្រះរាជា អ្នកដែលនៅសល់ នឹងកើតឡើងក្នុងយុគត្រេតា ជាបុរសមានកម្លាំងដ៏មហា។ អ្នកមានតេជៈភ្លឺចែងចាំង កើតពីមណិ ត្រូវបានប្រកាសថា “សាន្តិ”។
Verse 4
सुरश्मिर्भविता राजा शशकर्णो महाबलः । शुभदर्शनः पाञ्चालो भविष्यति नराधिपः ॥ ३६.४ ॥
ព្រះរាជានាម សុរश्मិ នឹងកើតឡើង; មួយទៀត ឈ្មោះ សសកರ್ಣ មានកម្លាំងដ៏មហា; ហើយ បាញ្ចាល អ្នកមានរូបសម្បត្តិស្រស់ស្អាត នឹងក្លាយជាអធិរាជក្នុងចំណោមមនុស្ស។
Verse 5
सुशान्तिरङ्गवंशे वै सुन्दरोऽप्यङ्ग इत्युत । सुन्दश्च मुचुकुन्दोऽभूत्सुद्युम्नस्तुर एव च ॥ ३६.५ ॥
ពិតប្រាកដណាស់ ក្នុងវង្សអង្គ មាន សុសាន្តិ; ហើយ សុន្ទរ ដែលគេហៅថា អង្គ ផងដែរ។ ហើយក៏មាន សុន្ទា និង មុចុកុន្ទ; ដូចគ្នានេះ សុദ്യុម្ន និង ទុរ ផងដែរ។
Verse 6
सुमनाः सोमदत्तस्तु शुभः संवरणोऽभवत् । सुशीलो वसुदानस्तु सुखदो सुपतिर्भवत् ॥ ३६.६ ॥
សុមនាហ៍ និងសោមទត្តៈ បានក្លាយជា «សុភៈ» និង «សំវរណៈ»។ ដូចគ្នានេះ សុសីលៈ និងវសុដានៈ ត្រូវបានគេស្គាល់ថា «សុខដៈ» និង «សុបតិ»។
Verse 7
शम्भुः सेनापतिरभूत् सुकान्तो दशरथः स्मृतः । सोमोऽभूज्जनको राजा एते त्रेतायुगॆ नृप ॥ ३६.७ ॥
សម្ភុៈ បានក្លាយជាមេបញ្ជាការកងទ័ព។ សុកាន្តៈ ត្រូវបានចងចាំថាជា ទសរថៈ។ សោមៈ បានក្លាយជាព្រះបាទ ជនកៈ—ទាំងនេះជាស្តេចក្នុងយុគត្រេតា។
Verse 8
सर्वे भूमिमिमां राजन् भुक्त्वा ते वसुधाधिपाः । इष्ट्वा च विविधैर्यज्ञैर्दिवं प्राप्स्यन्त्यसंशयम् ॥ ३६.८ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ព្រះអធិរាជទាំងអស់នោះ បានគ្រប់គ្រង និងរីករាយលើដែនដីនេះ ហើយបានបូជាយញ្ញៈជាច្រើនប្រភេទ—ដោយមិនសង្ស័យ ពួកគេនឹងទៅដល់សួគ៌។
Verse 9
श्रीवराह उवाच । एवं श्रुत्वा स राजर्षिर्ब्रह्मविद्याममृतं प्रभुः । आख्यानं परमं प्रीतस्तपश्चर्तुमियाद्वनम् ॥ ३६.९ ॥
ព្រះស្រីវរាហៈ មានព្រះបន្ទូលថា៖ ដូច្នេះ ក្រោយបានស្តាប់ហើយ ព្រះឥសីរាជ—ជាព្រះអម្ចាស់ដ៏មានសមត្ថភាព—បានទទួលវិទ្យាព្រះព្រហ្មដូចទឹកអម្រឹត។ ព្រះអង្គរីករាយនឹងរឿងរ៉ាវដ៏អធិកអធម ហើយនឹងចូលព្រៃ ដើម្បីអនុវត្តតបស្យា។
Verse 10
ऋषिरध्यात्मयोगेन विहायेदं कलेवरम् । ब्रह्मभूतोऽभवद्धात्री हरौ लयमवाप च ॥ ३६.१० ॥
ដោយអធ្យាត្មយោគៈ (យោគៈខាងក្នុង) ព្រះឥសីបានបោះបង់កាយនេះ។ ព្រះអង្គបានក្លាយជាអ្នកស្ថិតនៅក្នុងព្រះព្រហ្ម ហើយ «ធាត្រី» អ្នកទ្រទ្រង់ ក៏បានឈានដល់លយៈ (ការលាយរលាយ) ក្នុងព្រះហរិ។
Verse 11
वृन्दावनं च राजा असौ तपोऽर्थं गतवान् प्रभुः । तत्र गोविन्दनामानं हरिं स्तोतुमथारभत् ॥ ३६.११ ॥
ព្រះរាជាអង្គនោះ ជាព្រះអម្ចាស់ដ៏ឧត្តម បានទៅកាន់ វೃន្ទាវន ដើម្បីប្រតិបត្តិតបៈ; នៅទីនោះ ទ្រង់ចាប់ផ្តើមសរសើរ ព្រះហរិ ដែលមាននាមថា គោវិន្ទ។
Verse 12
राजोवाच । नमामि देवं जगतां च मूर्तिं गोपेन्द्रमिन्द्रानुजमप्रमेयम् । संसारचक्रक्रमणैकदक्षं क्षितीधरं देववरं नमामि ॥ ३६.१२ ॥
ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំដល់ព្រះទេវៈ អង្គជារូបកាយនៃលោកទាំងអស់; ដល់ គោពេន្រ្ទ្រ (Gopendra) ប្អូនព្រះឥន្ទ្រ អង្គមិនអាចវាស់វែងបាន; ដល់អង្គដែលឯកទេសក្នុងការបង្វិលកង់សំសារ; ដល់អ្នកទ្រទ្រង់ផែនដី—ដល់ទេវវរ អង្គប្រសើរបំផុតក្នុងទេវទាំងឡាយ ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំ»។
Verse 13
भवोदधौ दुःखशतोर्मिभीमे जरावर्ते कृष्णपातालमूले । तदन्तमेको दधते सुखं मे नमोऽस्तु ते गोपतिरप्रमेय ॥ ३६.१३ ॥
ក្នុងសមុទ្រនៃភវៈ ដែលគួរភ័យខ្លាចដោយរលកទុក្ខរាប់រយ—ក្នុងវង្វេងវង់នៃជរា នៅឫសនៃបាតាលដ៏ងងឹត—ព្រះអង្គតែមួយគត់ បញ្ចប់វា និងប្រទានសុខសាន្តដល់ខ្ញុំ។ សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គ ឱ ព្រះគោបតិ អង្គមិនអាចវាស់វែងបាន។
Verse 14
व्याध्यादियुक्तः पुरुषैर्ग्रहैश्च सङ्घट्टमानं पुनरेव देव । नमोऽस्तु ते युद्धरते महात्मा जनार्दनो गोपतिरुग्रबाहुः ॥ ३६.१४ ॥
ឱ ព្រះទេវៈ—នៅពេលមនុស្សដែលរងទុក្ខដោយជំងឺ និងទុក្ខលំបាកផ្សេងៗ ហើយត្រូវកម្លាំងអាក្រក់វាយប្រហារ កំពុងត្រូវបុកប៉ះ និងលើកលែងមិនបាន—សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គ មហាត្មា អ្នករីករាយក្នុងសង្គ្រាម៖ ជនារទន (Janārdana) ព្រះគោបតិ អង្គមានព្រះបាហុដ៏ខ្លាំងក្លា។
Verse 15
त्वमुत्तमः सर्वविदां सुरेश त्वया ततं विश्वमिदं समस्तम् । गोपेन्द्र मां पाहि महानुभाव भवाद्भीतं तिग्मरथाङ्गपाणे ॥ ३६.१५ ॥
ព្រះអង្គជាអ្នកឧត្តមបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញទាំងអស់ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវទាំងឡាយ; ដោយព្រះអង្គ សកលលោកនេះត្រូវបានពេញលេញគ្របដណ្តប់។ ឱ គោពេន្រ្ទ្រ សូមការពារខ្ញុំ—ឱ មហានុភាព—ខ្ញុំដែលភ័យខ្លាចភវៈ; ឱ អង្គកាន់ចក្រដ៏ភ្លឺចែងចាំងក្នុងព្រះហស្ត។
Verse 16
परोऽसि देव प्रवरः सुराणां पुंसः स्वरूपोऽसि शशिप्रकाशः । हुताशवक्त्राच्युत तीव्रभाव गोपेन्द्र मां पाहि भवे पतन्तम् ॥ ३६.१६ ॥
ឱ ព្រះដ៏លើសលប់ អ្នកជាព្រះដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមទេវតា; អ្នកជារូបសភាពពិតនៃបុរសអធិឧត្តម ភ្លឺរលោងដូចព្រះចន្ទ។ ឱ អច្យុត មាត់ដូចភ្លើង អំណាចខ្លាំង ឱ គោពេន្រ្ទ សូមការពារខ្ញុំ ខណៈខ្ញុំធ្លាក់ចូលក្នុងវដ្តភវៈ។
Verse 17
संसारचक्रक्रमणान्यनेका- न्याविर्भवन्त्यच्युत देहिनां यत् । त्वन्मायया मोहितानां सुरेश कस्ते मायां तरते द्वन्द्वधामा ॥ ३६.१७ ॥
ឱ អច្យុត សម្រាប់សត្វមានរាងកាយ មានវិធីជាច្រើននៃការធ្វើដំណើរនៅក្នុងកង់សំសារ ដែលបង្ហាញឡើង។ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា អ្នកដែលត្រូវបានបំភាន់ដោយម៉ាយារបស់អ្នក—នរណាអាចឆ្លងកាត់ម៉ាយានោះ ដែលជាទីស្នាក់នៃទ្វេភាគ?
Verse 18
अगोत्रमस्पर्शमरूपगन्ध- मनामनिर्देशमजं वरेण्यम् । गोपेन्द्र त्वां यद्युपासन्ति धीराः- स्ते मुक्तिभाजो भवबन्धमुक्ताः ॥ ३६.१८ ॥
ឱ គោពេន្រ្ទ ប្រសិនបើបណ្ឌិតដ៏មាំមួនគោរពបូជាអ្នក—អ្នកដែលលើសពីវង្សត្រកូល លើសពីការប៉ះ លើសពីរូបរាង និងក្លិន លើសពីចិត្ត និងពាក្យពេចន៍ មិនកើត និងគួរគោរពបំផុត—ពួកគេនឹងចែករំលែកមុខតំណែងនៃមុក្ខៈ ដោះលែងពីចំណងភវៈ។
Verse 19
शब्दातिगं व्योमरूपं विमूर्त्तिं विकर्म्मिणां शुभभावं वरेण्यम् । चक्राब्जपाणिं तु तथोपचारादुक्तं पुराणे सततं नमामि ॥ ३६.१९ ॥
ខ្ញុំសូមនមស្ការជានិច្ច ដូចដែលបានពោលក្នុងបុរាណ និងតាមរបៀបបូជាដែលកំណត់ ចំពោះព្រះអង្គដែលលើសពីសំឡេង មានសភាពដូចមេឃ មិនមានរូបកាយ; ជាភាពល្អប្រសើរសម្រាប់អ្នកប្រព្រឹត្តកិច្ចកម្ម និងគួរជ្រើសរើសបំផុត—ព្រះអង្គដែលដៃកាន់ចក្រ និងផ្កាឈូក។
Verse 20
त्रिविक्रमं क्रान्तजगत्त्रयं च चतुर्मूर्त्तिं विश्वगतां क्षितीशम् । शम्भुं विभुं भूतपतिं सुरेशं नमाम्यहं विष्णुमनन्तमूर्त्तिम् ॥ ३६.२० ॥
ខ្ញុំសូមនមស្ការព្រះវិෂ្ណុ អ្នកមានរូបរាងអនន្ត—ត្រីវិក្រាម ដែលបានជំហានឆ្លងកាត់លោកទាំងបី; អ្នកមានរូបបួន សព្វវត្តមាន ជាព្រះអម្ចាស់ផែនដី; ព្រះសម្បូរពរ អធិបតី មេនៃសត្វទាំងឡាយ និងព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា។
Verse 21
त्वं देव सर्वाणि चराचराणि सृजस्यथो संहरसे त्वमेव । मां मुक्तिकामं नय देव शीघ्रं यस्मिन् गता योगिनो नापयान्ति ॥ ३६.२१ ॥
ឱព្រះអម្ចាស់! ព្រះអង្គតែមួយគត់បង្កើតសត្វទាំងអស់ ទាំងចល និងអចល ហើយព្រះអង្គតែមួយគត់ក៏ប្រមូលវិញ។ សូមនាំខ្ញុំឲ្យឆាប់ទៅកាន់ស្ថានភាពនោះ ឱព្រះទេវៈ ខ្ញុំប្រាថ្នាមោក្សៈ ដែលយោគីទៅដល់ហើយមិនត្រឡប់មកវិញ។
Verse 22
जयस्व गोविन्द महानुभाव जयस्व विष्णो जय पद्मनाभ । जयस्व सर्वज्ञ जयाप्रमेय जयस्व विश्वेश्वर विश्वमूर्ते ॥ ३६.२२ ॥
ជ័យជំនះដល់គោវិន្ទៈ ព្រះមានព្រះហឫទ័យធំ! ជ័យជំនះដល់វិષ્ણុ; ជ័យជំនះដល់បដ្មនាភៈ។ ជ័យជំនះដល់ព្រះដឹងគ្រប់; ជ័យជំនះដល់ព្រះមិនអាចវាស់បាន; ជ័យជំនះដល់ព្រះអម្ចាស់នៃសកលលោក អ្នកមានរូបជាសកលលោក។
Verse 23
श्रीवराह उवाच । एवं स्तुत्वा तदा राजा निधाय स्वं कलेवरम् । परमात्मनि गोविन्दे लयमागाच्छ शाश्वते ॥ ३६.२३ ॥
ព្រះវរាហៈមានព្រះបន្ទូល៖ «ដូច្នេះ បន្ទាប់ពីសរសើរព្រះហើយ ព្រះរាជានោះបានដាក់ចោលកាយរបស់ខ្លួន ហើយចូលរលាយរួមជាមួយគោវិន្ទៈដ៏អស់កល្ប ជាព្រះអាត្មាធំ (បរមាត្មា)»។
Frequently Asked Questions
The text juxtaposes two ideals: (1) dharmic governance—rulers enjoy and administer the earth (bhūmi/vasudhā) and perform yajñas, gaining posthumous merit; and (2) renunciant soteriology—hearing the teaching prompts a shift toward tapas, upāsanā of Govinda, and yogic release from saṃsāra. Together these present a continuum from responsible kingship (supporting Pṛthivī’s stability) to liberation-oriented withdrawal.
The chapter uses yuga-chronology rather than ritual calendrics: it explicitly references Kṛtayuga and Tretāyuga, and describes future rulers “in Tretāyuga.” No tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal timings are specified for yajña or vrata practice in the provided verses.
Environmental stewardship is implicit in the idiom of Pṛthivī as the governed earth: kings ‘enjoy/hold’ the land (bhūmi, vasudhā) and are accountable through yajña and dharma, suggesting that legitimate rule includes maintaining terrestrial order. The narrative’s turn to renunciation further reduces the burden of acquisitive power on the earth, presenting withdrawal and self-restraint as complementary strategies for preserving balance within Pṛthivī’s domain.
A catalogue of rulers is presented, including names such as Suprabha (identified with the addressed king in Kṛtayuga), Śānti (as a noted Maṇija), Suraśmi, Śaśakarṇa, a Pāñcāla ruler, and other royal figures: Suśānti, Sundara (and Aṅga), Sunda, Muchukunda, Sudyumna, Sumanas, Somadatta, Śubha, Saṃvaraṇa, Suśīla, Vasudāna, Sukhada, Supati, Śambhu (as senāpati), Sukānta, Daśaratha, and Janaka. The chapter frames them as exemplary Tretāyuga nṛpas connected to royal succession traditions.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.