Adhyaya 29
Varaha PuranaAdhyaya 2917 Shlokas

Adhyaya 29: The Birth and Marriages of the Direction-Goddesses and the Daśamī Observance

Diśā-kanyā-janma vivāhaś ca (Daśamī-vrata-prasaṅgaḥ)

Ritual-Manual (tithi-vrata) with Cosmogonic Etiology

ក្នុងបរិបទបង្រៀនរបស់ វរាហបុរាណ អំពី ព្រឹថិវី និងរបៀបរៀបចំសកលលោក មហាតបា ប្រាប់ព្រះមហាក្សត្រថា នៅដំណាក់កាលបង្កើតដំបូងរបស់ ព្រះព្រហ្ម មានការព្រួយបារម្ភថា សត្វលោកដែលបានបង្កើតនឹងស្នាក់នៅទីណា។ ពីត្រចៀកព្រះព្រហ្ម បានកើតមានកញ្ញាពន្លឺចែងចាំង ១០ អង្គ ជាទេវីទិស—ទិសចម្បង ៤ ទិសលើ–ទិសក្រោម (ឧរធ្វា និង អធរា) និងកញ្ញាស្រស់ស្អាតបន្ថែម ៤ អង្គ។ ពួកនាងសុំទីលំនៅ និងស្វាមីសមគួរ។ ព្រះព្រហ្មកំណត់ទីលំនៅឲ្យនៅក្នុង ព្រហ្មាណ្ឌៈ បង្កើតលោកបាល ហើយរៀបចំពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដោយចែកកញ្ញាទិសទៅឲ្យ ឥន្ទ្រ អគ្គិ យម និរឋិ វរុណ វាយុ ធនទ (កុបេរ) និង ឦសាន ខណៈឧរធ្វា ត្រូវភ្ជាប់ជាមួយ ស្វយំ និង អធរា ជាមួយ សេษៈ។ បន្ទាប់មក ជំពូកនេះកំណត់ “ទសមី” ជាទិថីដែលពួកនាងពេញចិត្ត និងណែនាំការបរិភោគ “ដធ្យាន់ណ” ជាការសម្អាតបាប ប្រាប់ថា នាំឲ្យបាបខ្ស័យ និងផ្តល់ស្ថិរភាព (ប្រតិષ્ઠា) នៅ ព្រហ្មលោក សម្រាប់អ្នកស្តាប់ដោយស្មោះត្រង់។

Primary Speakers

VarāhaPṛthivīMahātapāBrahmā

Key Concepts

diśā (spatial directions) as personified kanyāslokapāla system (cosmic governance of space)brahmāṇḍa as cosmographic containervivāha as cosmological ordering mechanismDaśamī-tithi observancedadhyanna (curd-rice) as ritual foodpāpa-kṣaya (ethical purification) via vrata and śravaṇapratiṣṭhā in Brahmaloka (soteriological reward)

Shlokas in Adhyaya 29

Verse 1

महातपा उवाच । शृणु राजन्नवहितः प्रजापाल कथामिमाम् । यदा दिशः समुत्पन्नाः श्रोत्रेभ्यः पृथिवीपते ॥ २९.१ ॥

មហាតបា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ស្តេចអើយ ចូរស្តាប់ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន និងមានស្មារតីភ្ញាក់រលឹក ឱ អ្នកអភិបាលប្រជាជន ចំពោះរឿងរ៉ាវនេះ។ វាប្រាប់អំពីពេលដែលទិសទាំងឡាយបានកើតឡើងពីត្រចៀកទាំងពីរ ស្តេចម្ចាស់ផែនដីអើយ»។

Verse 2

ब्रह्मणः सृजतः सृष्टिमादिसर्गे समुत्थिते । चिन्ताभून्महती को मे प्रजाः सृष्टा धरिष्यति ॥ २९.२ ॥

នៅពេលព្រះព្រហ្មា កំពុងបង្កើតសកលលោក ហើយសೃષ્ટិដំបូងបានកើតឡើង ក្តីបារម្ភដ៏ធំមួយបានកើតក្នុងព្រះហឫទ័យថា៖ «អ្នកណានឹងថែរក្សាសត្វលោកដែលខ្ញុំបានបង្កើតឡើង?»

Verse 3

एवं चिन्तयतस्तस्य अवकाशं प्रजास्विह । प्रादुर्बभूवुः श्रोत्रेभ्यः दश कन्या महाप्रभाः ॥ २९.३ ॥

ពេលព្រះព្រហ្មា គិតពិចារណាដូច្នេះ ដើម្បីស្វែងរកឱកាសមួយក្នុងចំណោមសត្វលោកនៅទីនេះ ភ្លាមៗនោះ កញ្ញាទាំងដប់ ដែលមានពន្លឺរុងរឿងយ៉ាងខ្លាំង បានបង្ហាញខ្លួនចេញពីត្រចៀកទាំងពីររបស់ព្រះអង្គ។

Verse 4

पूर्वा च दक्षिणा चैव प्रतीची चोत्तरा तथा । ऊर्ध्वाधरा च षण्मुख्याः कन्या ह्यासंस्तदा नृप ॥ २९.४ ॥

(ពួកនាងគឺ) ទិសកើត និងទិសត្បូង ដូចគ្នានឹងទិសលិច និងទិសជើង ហើយទិសលើ និងទិសក្រោម—ជារូបទ្រង់មុខសំខាន់ប្រាំមួយ។ កញ្ញាទាំងនេះ ឱ ព្រះរាជា មានវត្តមាននៅពេលនោះ។

Verse 5

अन्याश्चतस्त्रस्तेषां तु कन्याः परमशोभनाः । रूपस्विन्यो महाभागा गाम्भीर्येण समन्विताः ॥ २९.५ ॥

ហើយក៏មានកញ្ញាផ្សេងទៀតចំនួនបួន ក្នុងចំណោមពួកនាង ដែលស្រស់ស្អាតលើសលប់—មានរូបរាងភ្លឺរលោង មានសំណាងធំ និងប្រកបដោយភាពថ្លៃថ្នូរ និងជម្រៅនៃចរិត។

Verse 6

ता ऊचुः प्रणयाद्देवं प्रजापतिमकल्मषम् । अवकाशं तु नो देहि देवदेव प्रजापते ॥ २९.६ ॥

ពួកនាងបានទូលដោយសេចក្តីស្រឡាញ់គោរព ចំពោះព្រះទេវៈប្រជាបតិ អ្នកបរិសុទ្ធឥតមលៈថា៖ «សូមប្រទានទីវាល (កន្លែង ឱកាស) ដល់ពួកយើងផង ឱ ព្រះនៃទេវទាំងឡាយ ឱ ប្រជាបតិ»។

Verse 7

यत्र तिष्ठामहे सर्वा भर्तृभिः सहिताः सुखम् । पतयश्च महाभागा देहि नोऽव्यक्तसम्भव ॥ २९.७ ॥

សូមប្រទានទីកន្លែងមួយ ដែលពួកយើងទាំងអស់អាចស្នាក់នៅដោយសុខសាន្ត ជាមួយស្វាមីរបស់ពួកយើង; ហើយឲ្យព្រះប្តីទាំងនោះ—អ្នកមានសំណាងធំ—ក៏អាចស្នាក់នៅបានដែរ។ ឱ អ្នកមានប្រភពអមោឃ (មិនបង្ហាញ), សូមប្រទានដល់ពួកយើង។

Verse 8

ब्रह्मोवाच । ब्रह्माण्डमेतत् सुश्रॊण्यः शतकोटिप्रविस्तरम् । तस्यान्ते स्वेच्छया भद्रा उष्यतां मा विलम्बत ॥ २९.८ ॥

ព្រះព្រហ្មមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ នារីចង្កេះស្រស់ស្អាត, ព្រហ្មណ្ឌនេះទូលាយដល់មួយរយកោដិ (ជាមាត្រា)។ នៅចុងព្រំដែនរបស់វា ឱ នារីមង្គល, ចូរស្នាក់នៅតាមចិត្តប្រាថ្នារបស់អ្នក; កុំយឺតយ៉ាវឡើយ»។

Verse 9

भर्तॄंश्च वः प्रयच्छामि सृष्ट्वा रूपस्विनोऽनघाः । यथेष्टं गम्यतां देशो यस्या यो रोचतेऽधुना ॥ २९.९ ॥

«ហើយខ្ញុំនឹងប្រទានប្តីដល់អ្នកទាំងឡាយ ដោយបានបង្កើតពួកគេឲ្យមានរូបសម្បត្តិស្រស់ស្អាត និងគ្មានទោស។ ឥឡូវនេះ សូមឲ្យនារីនីមួយៗទៅកាន់ដែនដីណាដែលនាងប្រាថ្នា និងពេញចិត្ត»។

Verse 10

एवमुक्ताश्च ताः सर्वा यथेष्टं प्रययुस्तदा । ब्रह्मापि ससृजे तूर्णं लोकपालान् महाबलान् ॥ २९.१० ॥

ដូច្នេះ ពេលបានឮព្រះបន្ទូលនោះ នារីទាំងអស់បានចាកចេញទៅតាមបំណងរបស់ខ្លួន។ ហើយព្រះព្រហ្មផងដែរ បានបង្កើតយ៉ាងរហ័សនូវលោកបាលៈ អ្នកអភិបាលលោកដ៏មានកម្លាំងធំ។

Verse 11

सृष्ट्वा तु लोकपालांस्तु ताः कन्याः पुनराह्वयत् । विवाहं कारयामास ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ २९.११ ॥

ក្រោយពេលបង្កើតលោកបាលៈ អ្នកអភិបាលលោករួចហើយ ព្រះព្រហ្ម—ព្រះបិតាមហាបុរសនៃលោក—បានហៅក្មេងស្រីទាំងនោះមកវិញ ហើយរៀបចំពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ឲ្យពួកនាង។

Verse 12

एकामिन्द्राय स प्रादादग्नयेऽन्यां यमाय च । निरृताय च देवाय वरुणाय महात्मने ॥ २९.१२ ॥

ព្រះព្រហ្មបានប្រទានមួយទៅឲ្យព្រះឥន្ទ្រ មួយទៀតទៅឲ្យព្រះអគ្គិ ហើយមួយទៅឲ្យព្រះយម។ ដូចគ្នានេះដែរ បានប្រទានទៅឲ្យទេវតានិរឋ្តិ និងព្រះវរុណដ៏មានព្រះហឫទ័យធំ។

Verse 13

वायवे धनदेशाय ईशानाय च सुव्रत । ऊर्ध्वां स्वयमधिष्ठाय शेषायाधो व्यवस्थिताम् ॥ २९.१३ ॥

«(នាងត្រូវបានចាត់ទុក) សម្រាប់ព្រះវាយុ សម្រាប់ធនដ (កុបេរ) និងសម្រាប់ព្រះឦសាន។ ឱ អ្នកមានវត្ដល្អ, នាងបានកាន់កាប់ទីតាំងខាងលើដោយខ្លួនឯង ហើយនៅខាងក្រោម ត្រូវបានដាក់ឲ្យស្ថិតសម្រាប់ព្រះសេស»។

Verse 14

एवं दत्त्वा पुनर्ब्रह्मा तिथिं प्रादाद्दिशां पुनः । दशमीं भर्तृनाम्नास्तु दध्यन्नं भोजनं प्रभुः ॥ २९.१४ ॥

ដោយបានប្រទានដូច្នេះហើយ ព្រះព្រហ្មា បានកំណត់ថ្ងៃតិថិ (tithi) ម្តងទៀត ដល់ទិសទាំងឡាយ។ ហើយនៅថ្ងៃដសមី (Daśamī) ដែលមាននាមថា «ភរត្រ» ព្រះអម្ចាស់បានបញ្ញត្តិអាហារបូជាជា បាយលាយទឹកដោះគោជូរ (dadhyanna)។

Verse 15

ततः प्रभृति ता देव्यः सेन्द्राद्याः परिकीर्तिताः । दशमी च तिथिस्तासामतीव दयिताभवत् ॥ २९.१५ ॥

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទេវីទាំងនោះ—ចាប់ពីអ្នកដែលពាក់ព័ន្ធនឹងឥន្ទ្រ និងអ្នកដទៃ—ត្រូវបានរៀបរាប់តាមលំដាប់។ ហើយក្នុងចំណោមពួកនាង ថ្ងៃតិថិដសមី (Daśamī) ក្លាយជាអ្វីដែលពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 16

तस्यां दध्याशनो यस्तु सुव्रती भवते नरः । तस्य पापक्शयं तास्तु कुर्वन्त्यहरहर्नृप ॥ २९.१६ ॥

នៅក្នុងថ្ងៃនោះ អ្នកណាដែលបរិភោគទឹកដោះគោជូរ (curd) ជាអាហារ នោះជាមនុស្សមានវ្រតៈល្អ និងរក្សាព្រហ្មចរិយវិន័យ។ ហើយពិធីវ្រតៈទាំងនោះ បំផ្លាញបាបរបស់គាត់រៀងរាល់ថ្ងៃ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ។

Verse 17

यश्चैतच्छृणुयाज्जन्म दिशां नियतमानसः । स प्रतिष्ठामवाप्नोति ब्रह्मलोके न संशयः ॥ २९.१७ ॥

ហើយអ្នកណាដែលស្តាប់រឿងនេះ អំពីកំណើតនៃទិសទាំងឡាយ ដោយចិត្តមានវិន័យ និងផ្តោតល្អ នោះគាត់ទទួលបានស្ថានភាពមាំមួននៅក្នុងព្រហ្មលោក (Brahmaloka) ដោយគ្មានសង្ស័យ។

Frequently Asked Questions

The text links cosmic order (directional governance through lokapālas and personified diśās) with human ethical practice: attentive listening (śravaṇa) and observance on Daśamī, including prescribed food (dadhyanna), are presented as means for pāpa-kṣaya and attaining stable posthumous standing (pratiṣṭhā) in Brahmaloka.

The chapter specifies the lunar day Daśamī (the tenth tithi) as especially dear to the diśā-devīs and recommends dadhyanna consumption on that tithi as part of a suvrata-oriented observance.

Rather than naming landscapes, the narrative models ‘balance’ as spatial regulation: the diśās are assigned places within the brahmāṇḍa and paired with lokapālas, implying that ordered directions and governance stabilize the world’s habitation capacity—an abstract Purāṇic analogue to maintaining terrestrial equilibrium.

No royal dynasties are enumerated. The narrative references cosmological administrators and deities—Brahmā, Indra, Agni, Yama, Nirṛti, Varuṇa, Vāyu, Dhanada (Kubera), Īśāna, Śeṣa, and Svayaṃ—as the principal figures structuring space and ritual authority.