Adhyaya 25: The Birth of Ahaṅkāra as Guha/Skanda and His Appointment as Divine Commander
Ahaṅkāra-janmato Guha-Senāpatitvaṃ (Skandotpattiḥ)
Cosmogony-Theology (Sāṃkhya-influenced metaphysics) and Devotional Hymn (Stotra) with Ritual Observance
ជំពូកនេះបង្ហាញជាសន្ទនាបង្រៀនរវាងព្រះវរាហៈ និងព្រះព្រឹថវី អំពីកំណើតអហង្គារ និងការប្រែរូបជាគុហា/ស្កន្ទ (Skanda) ហើយត្រូវបានតែងតាំងជាសេនាបតី (មេបញ្ជាការ) នៃទេវតា។ ដើម្បីឆ្លើយសំណួររបស់ព្រឹថវី មានលំដាប់ដូចសាំងខ្យៈ៖ ពីបុរុស និងអវ្យក្ត កើតមហត ដែលត្រូវសម្គាល់ថាជាអហង្គារ; មហតនោះមានមុខងារជាគុហា/ស្កន្ទក្នុងតួនាទីមេយោធា។ បន្ទាប់មករឿងរ៉ាវប្ដូរទៅសង្គ្រាមកូស्मिक ដែលទេវតាខ្វះមេដឹកនាំរួម ដូច្នេះស្វែងរកមេយោធា; ពួកគេទៅរកព្រះព្រហ្មា ហើយទៅកាន់ភ្នំកៃលាសសរសើរព្រះរុទ្រ (ព្រះសិវៈ) ដោយស្តោត្រយូរ ដែលបញ្ជាក់ព្រះអង្គជាគ្រឹះនៃធាតុ និងមុខងារពិភពលោក។ ព្រះរុទ្របង្កើតកុមារភ្លឺចែងចាំង (ស្កន្ទ) ប្រទាននិមិត្តសញ្ញា និងអ្នកអម/គណៈ ហើយស្ថាបនាស្កន្ទជាសេនាបតី។ ចុងក្រោយមានកំណត់សាសនពិធីតាមប្រតិទិនអំពីទិថី Ṣaṣṭhī និងផលបុណ្យនៃការសូត្រស្តោត្រ ដោយភ្ជាប់ដើមកំណើតមេតាភីសិកជាមួយស្ថិរភាពសហគមន៍ និងតុល្យភាពការពាររបស់ផែនដី។
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 25
Verse 1
प्रजापाल उवाच । अहंकारात् कथं जज्ञे कार्त्तिकेयो द्विजोत्तम । एतन्मे संशयं छिन्धि पृच्छतो वै महामुने ॥ २५.१ ॥
ព្រះប្រាជាបាលបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះទ្វិជោត្តម (អ្នកកើតពីរដង) ការត្តិកេយៈកើតមកពីអហង្គារ (អត្តាភាព/អហំការណ៍) ដោយរបៀបណា? សូមព្រះមហាមុនីកាត់បំបែកសង្ស័យនេះរបស់ខ្ញុំ ព្រោះខ្ញុំកំពុងសួរ»។
Verse 2
महातपा उवाच । सर्वेषामेव तत्त्वानां यः परः पुरुषः स्मृतः । तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं तत्त्वादि त्रिविधं तु तत् ॥ २५.२ ॥
មហាតបា បានមានព្រះវាចា៖ «បុរសៈដ៏អធិឧត្តម ត្រូវបានចងចាំថា លើសលប់ពីតត្តវៈទាំងអស់។ ពីព្រះអង្គ អវ្យក្ត (អមើលមិនឃើញ) បានកើតឡើង ហើយប្រភេទមូលដ្ឋាន ដែលចាប់ផ្តើមពីតត្តវៈ ត្រូវបានពណ៌នាថា មានបីប្រភេទ»។
Verse 3
पुरुषाव्यक्तयोर्मध्ये महत्त्वं समपद्यत । स चाहङ्कार इत्युक्तो यो महान् समुदाहृतः ॥ २५.३ ॥
នៅចន្លោះ បុរសៈ និង អវ្យក្ត នោះ គោលការណ៍ «មហត់» កើតឡើង; ហើយគោលការណ៍ដដែលនោះ ដែលហៅថា «អហង្គារ» ក៏ត្រូវបានពណ៌នាថា ជា «មហាន» (អធិមហា) ផងដែរ។
Verse 4
पुरुषो विष्णुरित्युक्तः शिवो वा नामतः स्मृतः । अव्यक्तं तु उमा देवी श्रीर्वा पद्मनिभेक्षणा ॥ २५.४ ॥
«បុរសៈ» ត្រូវបាននិយាយថា ជាព្រះវិṣṇុ ហើយតាមនាម ក៏ត្រូវបានចងចាំថា ជាព្រះសិវៈផងដែរ។ ចំណែក «អវ្យក្ត» នោះ គឺព្រះនាង ឧមា ទេវី ឬក៏ព្រះនាង ស្រី (Śrī) អ្នកមានព្រះនេត្រដូចផ្កាឈូក។
Verse 5
तत्संयोगादहंकारः स च सेनापतिर्गुहः । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु राजन् महामते ॥ २५.५ ॥
ពីការរួមបញ្ចូលនោះ អហង្គារ (អារម្មណ៍ «ខ្ញុំ») កើតឡើង; ហើយព្រះគុហៈ មេបញ្ជាការនៃទ័ពទេវតា ក៏ត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយវា។ ខ្ញុំនឹងពន្យល់អំពីកំណើតរបស់ព្រះអង្គ; សូមស្តាប់ ឱ ព្រះរាជា អ្នកមានប្រាជ្ញាធំ។
Verse 6
आद्यो नारायणो देवस्तस्माद् ब्रह्मा ततोऽभवत् । अतः स्वयम्भुवश्चान्ये मरीच्याद्यार्कसम्भवाः ॥ २५.६ ॥
ព្រះនារាយណៈ ជាទេវតាបឋម; ពីព្រះអង្គ ប្រាហ្មា បានកើតមានបន្ទាប់មក។ ពីវង្សនោះ បានកើត ស្វយម្ភូវ (មនុ) និងអ្នកដទៃទៀតផង—ចាប់ពី មរិចិ—ដែលកើតពី អរក (ព្រះអាទិត្យ)។
Verse 7
तेष्वारभ्य सुरा दैत्या गन्धर्वा मानुषाः खगाः । पशवः सर्वभूतानि सृष्टिरेषा प्रकीर्तिता ॥ २५.७ ॥
ចាប់ផ្តើមពីពួកនោះ មានទេវតា ដៃត្យៈ គន្ធರ್ವៈ មនុស្ស បក្សី សត្វ និងសត្វមានជីវិតទាំងអស់—ការបង្កើតនេះត្រូវបានរាប់រៀបដូច្នេះ។
Verse 8
सृष्ट्यां विस्तारितायां तु देवदैत्याः महाबलाः । सापत्न्यं भावमास्थाय युयुधुर्विजिगीषवः ॥ २५.८ ॥
នៅពេលការបង្កើតបានពង្រីកធំឡើង ទេវតា និងដៃត្យៈដ៏មានកម្លាំងមហិមា បានយកចិត្តវិជ្ជមានជាគូប្រជែង ហើយប្រយុទ្ធដោយបំណងឈ្នះ។
Verse 9
दैत्यानां बलिनः सन्ति नायका युद्धदुर्मदाः । हिरण्यकशिपुः पूर्वं हिरण्याक्षो महाबलः । विप्रचित्तिर्विचित्तिश्च भीमाक्षः क्रौञ्च एव च ॥ २५.९ ॥
ក្នុងចំណោមដៃត្យៈ មានមេដឹកនាំដ៏ខ្លាំងក្លា ក្រអឺតក្រទមក្នុងសង្គ្រាម៖ មុនគេ ហិរ៉ណ្យកសិពុ; បន្ទាប់មក ហិរ៉ណ្យាក្សៈដ៏មានកម្លាំងមហិមា; ហើយក៏មាន វិប្រចិត្តិ វិចិត្តិ ភីមាក្សៈ និង ក្រោញ្ច ផងដែរ។
Verse 10
एतेऽतिबलिनः शूरा देवसैन्यं महामृधे । अनारतं सितैर्बाणैर्जयन्तेऽनुदिनं मृधे ॥ २५.१० ॥
វីរបុរសដ៏មានកម្លាំងលើសលប់ទាំងនេះ ក្នុងសង្គ្រាមដ៏ធំ បានឈ្នះលើកងទ័ពទេវតា ដោយមិនឈប់សម្រាក—រៀងរាល់ថ្ងៃក្នុងការប្រយុទ្ធ—ដោយព្រួញពណ៌សភ្លឺរបស់ពួកគេ។
Verse 11
तेषां पराजयं दृष्ट्वा देवानां तु बृहस्पतिः । उवाच हीनं वः सैन्यं नायकेन विना सुराः ॥ २५.११ ॥
ឃើញការបរាជ័យរបស់ទេវតាទាំងនោះ ប្រាហ្មណ៍ បૃហស្បតិ (គ្រូបង្រៀនរបស់ទេវតា) បាននិយាយថា៖ «ឱ ទេវតាទាំងឡាយ កងទ័ពរបស់អ្នកខ្សោយ ព្រោះគ្មានមេដឹកនាំ»។
Verse 12
एकेनेन्द्रेण दिव्यं तु सैन्यं पातुं न शक्यते । अतः सेनापतिं किञ्चिदन्वेषयत माचिरम् ॥ २५.१२ ॥
ដោយឥន្ទ្រាតែម្នាក់ឯង មិនអាចការពារកងទ័ពទេវៈបានទេ។ ដូច្នេះ សូមប្រញាប់ស្វែងរកមេបញ្ជាការ (សេនាបតិ) ដែលសមស្របមួយ។
Verse 13
एवमुक्तास्ततो देवा जग्मुर्लोकपितामहम् । सेनापतिं च नो देहि वाक्यमूचुः ससम्भ्रमम् ॥ २५.१३ ॥
ព្រះទេវតាទាំងឡាយ បានឮដូច្នោះហើយ ក៏ទៅរកលោកបិតាមហា (ព្រះព្រហ្មា) ហើយនិយាយដោយក្តីប្រញាប់ថា៖ «សូមប្រទានមេបញ្ជាការកងទ័ពដល់យើង»។
Verse 14
ततो दध्यौ चतुर्वक्त्रः किमेषां क्रियते मया । ब्रह्मा । अथ चिन्तयामास रुद्रं प्रति मनोगतम् ॥ २५.१४ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះព្រហ្មាមានមុខបួន បានពិចារណាថា៖ «ខ្ញុំគួរធ្វើអ្វីសម្រាប់ពួកគេ?» ហើយព្រះព្រហ្មាក៏បញ្ជូនចិត្តគំនិតទៅកាន់ រុទ្រ (Rudra)។
Verse 15
ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा जग्मुः कैलासपर्वतम् ॥ २५.१५ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះទេវតាទាំងឡាយ ជាមួយគន្ធព្វៈ និងពួកឫសិ សិទ្ធៈ និងចារណៈ បានដាក់ព្រះព្រហ្មានៅមុខគេ ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់ភ្នំកៃលាស។
Verse 16
तत्र दृष्ट्वा महादेवं शिवं पशुपतिं विभुम् । तुष्टवुर्विविधैस्तोत्रैः शक्राद्यास्त्रिदिवौकसः ॥ २५.१६ ॥
នៅទីនោះ ពួកគេបានឃើញ មហាទេវ—ព្រះសិវៈ ពសុបតិ ព្រះអម្ចាស់ដ៏ពេញលេញទាំងអស់—ហើយអ្នកស្ថិតនៅត្រីទិវៈ ចាប់ពីសក្រា (ឥន្ទ្រា) បានសរសើរព្រះអង្គដោយស្តូត្រជាច្រើនប្រភេទ។
Verse 17
देवा ऊचुः । नमाम सर्वे शरणार्थिनो वयं महेश्वरं त्र्यम्बकभूतभावनम् । उमापते विश्वपते मरुत्पते जगत्पते शङ्कर पाहि नः स्वयम् ॥ २५.१७ ॥
ព្រះទេវាទាំងឡាយមានព្រះវាចា៖ យើងទាំងអស់គ្នាសូមក្រាបបង្គំ ដើម្បីស្វែងរកទីពឹងពាក់ ចំពោះព្រះមហេស្វរៈ ត្រ្យម្បកៈ អ្នកបណ្តាលឲ្យសត្វលោករីកចម្រើន។ ឱ ព្រះប្តីនៃឧមា ព្រះអម្ចាស់នៃសកលលោក ព្រះអម្ចាស់នៃមរុត ព្រះអម្ចាស់នៃពិភពលោក—ឱ ព្រះសង្ករ សូមការពារយើងដោយព្រះអង្គផ្ទាល់។
Verse 18
जटाकलापाग्रशशाङ्कदीधिति-प्रकाशिताशेषजगत्त्रयामल । त्रिशूलपाणे पुरुषोत्तमाच्युत प्रपाहि दैत्याच्च जगत्त्रयोदरे ॥ २५.१८ ॥
ឱ អ្នកកាន់ត្រីសូល! ពុរុសោត្តម អច្យុត—ព្រះចន្ទនៅលើកំពូលសក់ជតារបស់ព្រះអង្គ បញ្ចេញពន្លឺ ហើយដោយពន្លឺនោះ ពិភពបីទាំងមូលត្រូវបានបរិសុទ្ធ។ សូមការពារយើងពីអសុរ នៅក្នុងផ្ទៃនៃពិភពបីនេះ។
Verse 19
त्वमादिदेवः पुरुषोत्तमो हरिर्भवो महेशस्त्रिपुरान्तको विभुः । भगाक्षिहा दैत्यरिपुः पुरातनो वृषध्वजः पाहि सुरोत्तमोत्तम ॥ २५.१९ ॥
ព្រះអង្គជាព្រះដើមកំណើត; ជាពុរុសោត្តម—ហរិ; ជាភវ; ជាមហេស; ជាព្រះវិភូ អ្នកបញ្ចប់ត្រីបុរ; ជាអ្នកសម្លាប់ភ្នែករបស់ភគ; ជាសត្រូវបុរាណនៃដៃត្យ; ជាអ្នកមានទង់រូបគោ។ សូមការពារយើង ឱ ព្រះដ៏ល្អបំផុតក្នុងចំណោមទេវាទាំងអស់។
Verse 20
गिरीशजानाथ गिरिप्रियाप्रिय प्रभो समस्तामरलोकपूजित । गणेश भूतेश शिवाक्षयाव्यय प्रपाहि नो दैत्यवरान्तकाच्युत ॥ २५.२० ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់—សាច់ញាតិរបស់គិរីស (សិវៈ), ម្ចាស់ដ៏អធិបតី, ជាទីស្រឡាញ់ និងមិនស្រឡាញ់ដល់នារីកើតពីភ្នំ (បារវតី), ត្រូវបានគោរពបូជាដោយពិភពទេវលោកទាំងមូល។ ឱ គណេស, ព្រះអម្ចាស់នៃសត្វលោក, ព្រះសិវៈ ដ៏អចិន្ត្រៃយ៍ មិនខូចមិនសាប—សូមការពារយើង, ឱ អច្យុត, អ្នកសម្លាប់ដៃត្យដ៏ឆ្នើម។
Verse 21
पृथ्व्यादितत्त्वेषु भवान् प्रतिष्ठितो ध्वनिस्वरूपो गगने विशेषतः । वायौ द्विधा तेजसि च त्रिधा जले चतुः क्षितौ पञ्चगुणः प्रपाहि नः ॥ २५.२१ ॥
ព្រះអង្គស្ថិតនៅក្នុងតត្ត្វៈទាំងឡាយ ចាប់ពីធាតុដីជាដើម; ជាពិសេស នៅក្នុងអាកាស ព្រះអង្គមានសភាពជាសំឡេង។ នៅក្នុងខ្យល់ ព្រះអង្គមានពីរភាគ; នៅក្នុងភ្លើង បីភាគ; នៅក្នុងទឹក បួនភាគ; ហើយនៅក្នុងដី ប្រាំគុណ—សូមការពារយើង។
Verse 22
अग्निस्वरूपोऽसि तरौ तथोपले सत्त्वस्वरूपोऽसि तथा जलेष्वपि । तेजःस्वरूपो भगवान् महेश्वरः प्रपाहि नो दैत्यगणार्दितान् हर ॥ २५.२२ ॥
ព្រះអម្ចាស់ អ្នកមានសភាពជាភ្លើងនៅក្នុងឈើ ហើយដូចគ្នានៅក្នុងថ្ម; អ្នកមានសភាពជាសារធាតុជីវិត ហើយស្ថិតសូម្បីតែក្នុងទឹក។ ឱ ព្រះមហេស្វរៈ អ្នកមានសភាពជាពន្លឺ—ឱ ហរៈ សូមការពារយើង ដែលកំពុងរងទុក្ខដោយក្រុមដៃត្យ។
Verse 23
नासीद्यदा अकाण्डमिदं त्रिलोचन प्रभाकरेंद्रद्रविणाधिपाः कुतः । तदा भवान् एव विरुद्धलोचन प्रमाणबाधादिविवर्जितः स्थितः ॥ २५.२३ ॥
កាលណាពិភពបង្ហាញនេះមិនមានសោះ ឱ ព្រះត្រីលោកនៈ (មានភ្នែកបី) តើព្រះអាទិត្យ ឥន្ទ្រ ឬព្រះអម្ចាស់ទ្រព្យសម្បត្តិ នឹងមានពីណា? នៅពេលនោះ អ្នកតែមួយគត់ ឱ អ្នកមានភ្នែកពិសេសខុសគ្នា បានស្ថិតនៅ ដោយគ្មានការបដិសេធដោយប្រមាណត្រឹមត្រូវ និងអ្វីៗដទៃទៀត។
Verse 24
कपालमालिन् शशिखण्डशेखर श्मशानवासिन् सितभस्मगुण्ठित । फणीन्द्रसंवीततनॊऽन्तकापह प्रपाहि नो दक्षधिया सुरेश्वर ॥ २५.२४ ॥
ឱ អ្នកពាក់មាលាក្បាលឆ្អឹង អ្នកមានចន្ទ្រកលាជាកំពូល; អ្នកស្នាក់នៅទីឈាបសព គ្របដណ្តប់ដោយផេះស; អ្នកមានព្រះកាយរុំព័ទ្ធដោយព្រះនាគរាជ; អ្នកបំបាត់ភ័យមរណៈ—ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា សូមការពារយើងដោយប្រាជ្ញាវិនិច្ឆ័យដ៏ត្រឹមត្រូវ។
Verse 25
भवान् पुमान् शक्तिरियं गिरेः सुता सर्वाङ्गरूपा भगवंस्तथा त्वयि । त्रिशूलरूपेण जगत्त्रयं करे स्थितं त्रिनेत्रेषु मखाग्नयस्त्रयः ॥ २५.२५ ॥
អ្នកជាបុរសតត្ត្វៈ; នាងនេះជាព្រះសក្តិ កូនស្រីនៃភ្នំ ដែលមានរូបសម្បត្តិពេញលេញគ្របដណ្តប់គ្រប់អង្គ; ហើយឱ ព្រះអម្ចាស់ នាងក៏ស្ថិតនៅក្នុងអ្នកដែរ។ ក្នុងរូបត្រីសូល ពិភពបីស្ថិតនៅក្នុងដៃអ្នក; ហើយក្នុងភ្នែកបីរបស់អ្នក មានភ្លើងយជ្ញាបីបានតាំងស្ថិត។
Verse 26
जटास्वरूपेण समस्तसागराः कुलाचलाः सिन्धुवहाश्च सर्वशः । शशी परं ज्ञानमिदं तव स्थितं न देव पश्यन्ति कुदृष्टयो जनाः ॥ २५.२६ ॥
ក្នុងរូបជាចង្វាក់សក់ជតារបស់អ្នក មានសមុទ្រទាំងអស់ ជួរភ្នំ និងស្ទឹងទន្លេដែលនាំទឹក ស្ថិតនៅគ្រប់ទិសទាំងអស់។ ឱ ព្រះទេវៈ ចំណេះដឹងដ៏អធិឧត្តមនេះ ស្ថិតនៅជាមួយអ្នក; ប៉ុន្តែមនុស្សដែលមានទស្សនៈបំភាន់ មិនអាចឃើញបានទេ។
Verse 27
नारायणस्त्वं जगतां समुद्भवस् तथा भवः सैव चतुर्मुखो भवान् । सत्त्वादिभेदेन तथाग्निभेदतो युगादिभेदेन च संस्थितस्त्रिधा ॥ २५.२७ ॥
ព្រះអង្គជានារាយណៈ ជាមូលហេតុដែលលោកទាំងឡាយកើតឡើង; ដូចគ្នានេះ ព្រះអង្គជាភវៈ (សិវៈ) ហើយព្រះអង្គឯងជាព្រះបរមា មានមុខបួន។ ដោយការបែងចែកតាមគុណៈ ដូចជា សត្ត្វៈជាដើម ដោយភាពខុសគ្នានៃអគ្គិ និងដោយការបែងចែកតាមយុគៈជាដើម ព្រះអង្គត្រូវបានស្ថិតក្នុងរូបបីប្រការ។
Verse 28
भवन्तमेतॆ सुरनायकाः प्रभो भवार्थिनोऽन्यस्य वदन्ति तोषयन् । यतस्ततो नो भव भूतिभूषण प्रपाहि विश्वेश्वर रुद्र ते नमः ॥ २५.२८ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់ អធិរាជនៃទេវតាទាំងនេះ—ស្វែងរកសេចក្តីសុខសាន្ត—សរសើរព្រះអង្គតែមួយ ដើម្បីឲ្យព្រះអង្គពេញព្រះហឫទ័យ។ ដូច្នេះ ឱ ភវៈ ឱ អ្នកដែលមានភស្មៈបរិសុទ្ធជាអលង្ការ សូមការពារយើងគ្រប់វិធី; ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃសកលលោក ឱ រុទ្រៈ សូមនមស្ការ។
Verse 29
महातपा उवाच । एवं स्तुतस्तदा देवो रुद्रः पशुपतिः सुरैः । उवाच देवानव्यग्रः किं कार्यं ब्रूत मा चिरम् ॥ २५.२९ ॥
មហាតបា បាននិយាយថា៖ ពេលនោះ ព្រះរុទ្រៈ ពសុបតិ ត្រូវបានទេវតាទាំងឡាយសរសើរ ហើយព្រះអង្គដោយចិត្តមិនរំខាន បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ទេវតាថា៖ «មានកិច្ចការអ្វី? ចូរប្រាប់ខ្ញុំ កុំឲ្យយឺតយ៉ាវ»។
Verse 30
देवा ऊचुः । सेनापतिं नो देवेश देहि दैत्यवधाय वै । देवानां ब्रह्ममुख्यानामेतदेव हितं भवेत् ॥ २५.३० ॥
ទេវតាទាំងឡាយបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា សូមប្រទានមេបញ្ជាការកងទ័ពមួយដល់យើង ដើម្បីសម្លាប់ពួកដៃត្យៈ។ សម្រាប់ទេវតាទាំងឡាយ ដែលមានព្រះបរមាជាមុខដឹកនាំ នេះតែមួយគត់ជាប្រយោជន៍»។
Verse 31
रुद्र उवाच । ददामि सेनानाथं वो देवा भवत विज्वराः । भविष्य्यमस्ति पौराणं योगादीनामचिन्तयन् ॥ २५.३१ ॥
រុទ្រៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ខ្ញុំនឹងប្រទានមេបញ្ជាការកងទ័ពដល់អ្នករាល់គ្នា ឱ ទេវតាទាំងឡាយ ចូរជ្រាបថា ចូរឲ្យរួចផុតពីទុក្ខវេទនា។ នៅពេលអនាគត នឹងមានកថាពុរាណៈមួយ ប្រាប់រឿងនេះ ខណៈដែលគេពិចារណាអំពីយោគៈ និងវិធីធម៌ដែលពាក់ព័ន្ធ»។
Verse 32
एवमुक्त्वा हरो देवान् विसृज्य स्वाङ्गसंस्थिताम् । शक्तिं संक्षोभयामास पुत्रहेतोः परंतप ॥ २५.३२ ॥
ព្រះហរៈ (សិវៈ) បានមានព្រះវាចាដូច្នេះ ហើយបញ្ជូនទេវតាទាំងឡាយឲ្យត្រឡប់ទៅវិញ រួចក៏រំញោចព្រះសក្តិដែលស្ថិតនៅក្នុងព្រះកាយរបស់ព្រះអង្គ ដើម្បីបង្កើតព្រះបុត្រា—ឱ អ្នកដុតបំផ្លាញសត្រូវ។
Verse 33
तस्य क्षोभयतः शक्तिं ज्वलनार्कसमप्रभः । कुमारः सहजां शक्तिं बिभ्रज्ज्ञानैकशालिनीम् ॥ २५.३३ ॥
នៅពេលព្រះអង្គរំញោចព្រះសក្តិនោះ កុមារៈមានពន្លឺដូចភ្លើង និងព្រះអាទិត្យ បានកាន់កាប់ព្រះសក្តិដើមកំណើត (សហជ) ដែលពោរពេញដោយចំណេះដឹងតែមួយគត់។
Verse 34
उत्पत्तिस्तस्य राजेन्द्र बहुरूपा व्यवस्थिताः । मन्वन्तरेष्वनेकेषु देवसेनापतिः किल ॥ २५.३४ ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រអធិរាជ កំណើតរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានបញ្ជាក់ថាមានច្រើនរូបរាង; ពិតប្រាកដណាស់ ក្នុងមនុវន្តរៈជាច្រើន ព្រះអង្គត្រូវបានគេនិយាយថាជាមេបញ្ជាការកងទ័ពទេវតា។
Verse 35
योऽसौ शरीरगो देवः अहंकार इति कीर्तितः । प्रयोजनवशाद् देवः सैव सेनापतिर्विभो ॥ २५.३५ ॥
ទេវភាពដែលស្ថិតនៅក្នុងរាងកាយ ត្រូវបានប្រកាសថា «អហង្គារ» (អាត្មាភាព/អេហ្គោ)។ ដោយសារតួនាទីនៃមុខងារ ឱ ព្រះអង្គដ៏មានអานุភាព វានោះឯងជាមេបញ្ជាការ (សេនាបតិ) នៃអង្គសមត្ថភាពទាំងឡាយ។
Verse 36
तस्मिन् जाते स्वयं ब्रह्मा सर्वदैवैः समन्वितः । पूजयामास देवेशं शिवं पशुपतिं तदा ॥ २५.३६ ॥
នៅពេលហេតុនោះកើតឡើង ព្រះព្រហ្មាដោយខ្លួនឯង ព្រមទាំងទេវតាទាំងអស់ បានធ្វើបូជានមស្ការព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា គឺព្រះសិវៈ ព្រះបសុបតិ នៅពេលនោះ។
Verse 37
सर्वैश्च देवै ऋषिभिश्च सिद्धैः सेनापतिर्वरदानेन तेन । आप्यायितः सोऽपि सुरानुवाच सखायार्थं क्रडने कार्यमेव ॥ २५.३७ ॥
ដោយព្រះទេវទាំងអស់ ព្រះឥសី និងសិទ្ធៈទាំងឡាយ បានគោរពគាត់ដោយពរដ៏ប្រទានពរនោះ មេបញ្ជាការក៏បានរឹងមាំឡើង ហើយគាត់បាននិយាយទៅកាន់ទេវៈថា៖ «ដើម្បីមិត្ត សកម្មភាពក្នុងការប្រកួតនេះ ត្រូវធ្វើជាក់ជាមិនខាន»។
Verse 38
श्रुत्वा वचस्तस्य महानुभावो महादेवो वाक्यमिदं जगाद । ददामि ते क्रीडनकं तु कुक्कुटं तथानुगौ शाखविशाखसंज्ञौ । कुमार भूतग्रहणायको भवान् भवस्व देवेश्वर सेनयापतिः ॥ २५.३८ ॥
ពេលបានស្តាប់ពាក្យរបស់គាត់ មហានុភាពមហាទេវៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ខ្ញុំប្រទានឲ្យអ្នកនូវវត្ថុកម្សាន្តមួយ គឺមាន់ឈ្មោល ហើយប្រទានអ្នកបម្រើពីរនាក់ឈ្មោះ សាខា និង វិសាខា។ ឱ កុមារា អ្នកចូរជាមេដឹកនាំកងភូតៈ និងជាមេបញ្ជាការកងទ័ពរបស់ព្រះអម្ចាស់នៃទេវៈ»។
Verse 39
एवमुक्त्वा ततो देवः सर्वे देवाश्च पार्थिव । तुष्टुवुर्वाग्भिरिष्टाभिः स्कन्दं सेनापतिं तदा ॥ २५.३९ ॥
ព្រះទេវៈបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះហើយ បន្ទាប់មក ព្រះទេវទាំងអស់ផងដែរ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ បានសរសើរ ស្កន្ទៈ មេបញ្ជាការកងទ័ព នៅពេលនោះ ដោយពាក្យសរសើរដ៏គោរព។
Verse 40
देवा ऊचुः । भवस्व देवसेनानीर्महेश्वरसुत प्रभो । षण्मुख स्कन्द विश्वेश कुक्कुटध्वज पावके ॥ २५.४० ॥
ទេវៈទាំងឡាយបាននិយាយថា៖ «សូមព្រះអង្គជាមេបញ្ជាការកងទ័ពទេវៈ ឱ ព្រះអម្ចាស់—ព្រះបុត្ររបស់មហេស្វរៈ។ ឱ ឆណ្មុខ ស្កន្ទៈ វិស្វេស្វរៈ អ្នកកាន់ទង់មាន់ឈ្មោល ឱ បាវកៈ»។
Verse 41
कम्पितारे कुमारेश स्कन्द बालग्रहानुग । जितारे क्रौञ्चविध्वंस कृत्तिकासुत मातृर्ज ॥ २५.४१ ॥
ឱ ស្កន្ទៈ ព្រះអម្ចាស់នៃកុមារា អ្នកធ្វើឲ្យកងអ្នកតាមរបស់វិញ្ញាណចាប់កុមារភ័យរន្ធត់; ឱ អ្នកឈ្នះ អ្នកបំផ្លាញ ក្រោញ្ចៈ; ឱ ព្រះបុត្ររបស់ក្រឹត្តិកា កើតពីមាតាទាំងឡាយ—សូមគោរពបូជា។
Verse 42
भूतग्रहपतिश्रेष्ठ पावकि प्रियदर्शन । महाभूतपतेः पुत्र त्रिलोचन नमोऽस्तु ते ॥ २५.४२ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏ប្រសើរនៃសត្វមានជីវិត និងអារក្សចាប់គ្រប់គ្រង; ឱ បាវកិ (ព្រះអគ្គី) អ្នកមានទស្សនីយភាពល្អ; ឱ ព្រះបុត្រានៃអម្ចាស់មហាភូត; ឱ ព្រះមានភ្នែកបី—សូមគោរពបូជាចំពោះព្រះ។
Verse 43
एवं स्तुतस्तदा देवैर्ववर्ध भवानन्दनः । द्वादशादित्यसंकाशो बभूवाद्भुतदर्शनः । त्रैलोक्यमपि तत्तेजस्तापयामास पार्थिव ॥ २५.४३ ॥
ពេលនោះ ព្រះទេវតាទាំងឡាយបានសរសើរដូច្នេះ ហើយ ភវានន្ទនៈ ក៏រីកធំឡើង; ពន្លឺរលោងដូចព្រះអាទិត្យដប់ពីរ ក្លាយជាទស្សនីយភាពអស្ចារ្យ។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ពន្លឺនោះបានកំដៅសូម្បីតែត្រីលោក។
Verse 44
प्रजापाल उवाच । कथं तं कृत्तिकापुत्रमुक्तवन्तः सुरं गुरुम् । कथं च पावकिरसौ कथं वा मातृनन्दनः ॥ २५.४४ ॥
ព្រះប្រាជាបាល បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «តើពួកគេបានហៅព្រះបុត្រនៃក្រឹត្តិកាទាំងឡាយ អ្នកគ្រូទេវៈនោះ ដោយរបៀបណា? ហើយហេតុអ្វីបានជាគេហៅទ្រង់ថា ‘បាវកិ’ ផង? ឬហេតុអ្វីបានជាគេហៅថា ‘អ្នកជាទីរីករាយរបស់មាតា’?»
Verse 45
महातपा उवाच । आदिमन्वन्तरे देव उत्पत्तिर्या मयोदिता । परोक्षदर्शिभिर्देवैरेवमेव स्तुतः प्रभुः ॥ २५.४५ ॥
ព្រះមហាតបា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះទេវៈ ក្នុងមន្វន្តរៈដំបូង ការពិពណ៌នាអំពីកំណើតដែលខ្ញុំបាននិយាយរួច—ដូច្នោះហើយ ព្រះអម្ចាស់ត្រូវបានទេវតាទាំងឡាយ ដែលជាអ្នកឃើញអ្វីលើសពីការមើលឃើញផ្ទាល់ សរសើរដូចគ្នា។»
Verse 46
कृत्तिका पावकस्त्वन्यमातरो गिरिजा तथा । द्वितीयजन्मनि गुहस्यैते उत्पत्तिहेतवः ॥ २५.४६ ॥
ក្រឹត្តិកា ព្រះអគ្គី (បាវក) មាតាផ្សេងៗទៀត ហើយដូចគ្នានេះដែរ គិរិជា (បារវតី)—ទាំងនេះជាមូលហេតុនៃកំណើតលើកទីពីររបស់ គុហៈ។
Verse 47
एवमेतत् तवाख्यातं पृच्छतः पार्थिवोत्तम । आत्मविद्यामृतं गुह्यमहङ्कारस्य सम्भवः ॥ २५.४७ ॥
ដូច្នេះហើយ ព្រះរាជាអធិបតីដ៏ប្រសើរ នេះត្រូវបានពន្យល់ដល់ព្រះអង្គតាមដែលបានសួរ៖ អម្រឹតសម្ងាត់នៃវិជ្ជាអំពីអាត្មា គឺការកើតឡើងនៃអហង្គារ (អត្តាភាព)។
Verse 48
स्वयं स्कन्दो महादेवः सर्वपापप्रणाशनः । तस्य षष्ठीं तिथिं प्रादादभिषेके पितामहः ॥ २५.४८ ॥
ស្កន្ទៈផ្ទាល់គឺជាមហាទេវៈ អ្នកបំផ្លាញបាបទាំងអស់។ នៅពេលអភិសេក (ពិធីអភិសេក) ពិតាមហៈ (បុព្វបុរសធំ) បានប្រទានថ្ងៃចន្ទទី៦ (ឥតិថិ Ṣaṣṭhī) ជាទិថិសក្ការៈដល់ព្រះអង្គ។
Verse 49
एतां फलाशनो यस्तु क्षयेन्नियतमानसः । अपुत्रोऽपि लभेत् पुत्रानधनोऽपि धनं लभेत् । यं यमिच्छेत मनसा तं तं लभति मानवः ॥ २५.४९ ॥
អ្នកណាម្នាក់ដែលបំពេញវ្រតនេះ ដោយចិត្តមានវិន័យ ហើយរស់ដោយបរិភោគផ្លែឈើ—ទោះគ្មានកូនក៏អាចទទួលបានកូនប្រុស; ទោះក្រីក្រក៏អាចទទួលបានទ្រព្យ។ អ្វីណាដែលមនុស្សប្រាថ្នានៅក្នុងចិត្ត នោះមនុស្សនោះក៏ទទួលបានដូច្នោះ។
Verse 50
यश्चैतत् पठति स्तोत्रं कार्त्तिकेयस्य मानवः । तस्य गेहे कुमाराणां क्षेमारोग्यं भविष्यति ॥ २५.५० ॥
មនុស្សណាដែលអាន ឬសូត្រស្តូត្រនេះ ដល់ព្រះការត្តិកេយៈ—នៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់មនុស្សនោះ សុខសាន្ត និងការមិនមានជំងឺរបស់កុមារៗ នឹងកើតមាន។
Frequently Asked Questions
The text presents a metaphysical rationale for ordered agency: Ahaṅkāra (as Mahat’s designation) becomes a functional principle of leadership embodied as Guha/Skanda. The narrative uses the deva–daitya conflict to argue that collective protection and stability require legitimate command and disciplined organization, linking cosmic ontology to governance and social order.
The chapter specifies Ṣaṣṭhī tithi as the calendrical marker associated with Skanda’s abhiṣeka (anointment), and it recommends observance connected with that tithi; it also states benefits for reciting the Kārttikeya stotra.
Although not framed as explicit environmental regulation, the chapter models ‘Earth-balance’ through cosmic and political order: devas seek a senāpati to end destabilizing conflict, and Rudra’s manifestation of Skanda restores equilibrium across the worlds. This can be read as an early ecological-ethical motif where terrestrial stability depends on disciplined leadership, restraint, and the re-establishment of harmonious cosmic functions.
The narrative references Nārāyaṇa, Brahmā (Svayambhū), Rudra/Śiva, Bṛhaspati, and creation-line figures such as Marīci; it also names prominent daityas including Hiraṇyakaśipu, Hiraṇyākṣa, Vipracitti, Vicitti, Bhīmākṣa, and Krauñca, situating the episode within mythic genealogies and leadership paradigms.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.