Adhyaya 212: An Awakening Description within the Allegory of the Wheel of Saṃsāra
Saṃsāracakropākhyāne Prabodhanīya-varṇanam
Ethical-Discourse (Tapas, Dharma, and Soteriological Orientation)
ក្នុងបរិបទបង្រៀនរវាង វរាហៈ–ព្រឹថវី អធ្យាយនេះជាផ្នែកទទួលស្គាល់ និងលទ្ធផលបន្តពីរឿងធម៌មុន ដែលគេហៅថា អលង្ការរូបក “កង់សំសារ”។ នារ៉ដ សរសើរព្រះរាជាដែលបានពោលធម៌-សំហិតា ដោយស៊ុមទេវភាព បង្ហាញការពេញចិត្តចំពោះការតាំងចិត្តលើមាគ៌ាធម៌ ហើយចាកចេញតាមមេឃដោយពន្លឺដូចព្រះអាទិត្យ។ បន្ទាប់មក រឿងផ្លាស់ទៅកាន់សភាតបស្វី ដែលស្តាប់ហើយអស្ចារ្យ ព្រមទាំងបញ្ជាក់ជំនឿឡើងវិញ និងរាយនាមវិន័យតបៈជាច្រើន—របៀបវានប្រស្ថៈ ការរស់ដោយបិណ្ឌបាត និងប្រមូលសំណល់ ព្រហ្មចារីមោនវ្រ័ត ការស្នាក់នៅក្នុងទឹក តបៈបញ្ចាគ្នី អាហារស្លឹកនិងផ្លែ និងការរស់ដោយខ្យល់និងទឹក។ អត្ថបទបង្ហាញថា តបៈជាវិធីសម្រាប់ពិចារណាកំណើតនិងមរណៈ ហើយការស្តាប់ឬសូត្រ “បរមាខ្យាន” នេះ នាំឲ្យបានផលបំណង និងបង្កើនភក្តិចំពោះ ភគវាន។
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 212
Verse 1
अथ संसारचक्रोपाख्याने प्रबोधनीयवर्णनम् ॥ नारद उवाच ॥ साधु साधु महाराज सर्वधर्मविदां वर ॥ त्वया तु कथिता दिव्या कथेयं धर्मसंहिता ॥
ឥឡូវនេះ ក្នុងរឿងព្រេងដែលហៅថា ‘ចក្រសំសារ’ មានការពណ៌នាអំពី ប្រាបោធិនី (ថ្ងៃ/ពិធី). នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ «ល្អណាស់ ល្អណាស់ ព្រះមហារាជ! អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកដឹងធម៌ទាំងអស់។ ព្រះអង្គបានពោលធម៌កថាដ៏ទេវីនេះ ដែលជាសង្ខេបនៃធម៌»។
Verse 2
अतोऽहमपि सुप्रीतस्तव धर्मपथे स्थितः ॥ तव वाक्यान्निस्सृतानि प्रोक्तानि च श्रुतानि च ॥
ហេតុនេះ ខ្ញុំក៏រីករាយយ៉ាងខ្លាំង ដោយឈរមាំលើផ្លូវធម៌របស់ព្រះអង្គ; ពីព្រះវាចារបស់ព្រះអង្គ បានហូរចេញជាគោលបង្រៀន—ទាំងដែលបានពោល និងដែលបានស្តាប់ទទួល។
Verse 3
त्वयाहं चैव राजेन्द्र पूजितश्च विशेषतः ॥ गच्छामि त्वरितो लोकान्यत्र मे रमते मनः ॥
ឱ ព្រះរាជាអធិរាជដ៏ប្រសើរ អ្នកបានគោរពបូជាខ្ញុំជាក់ជាមែន ជាពិសេសដោយកិត្តិយសដ៏លើសលប់។ ឥឡូវនេះខ្ញុំនឹងចាកចេញដោយរហ័សទៅកាន់លោកទាំងឡាយ ដែលចិត្តខ្ញុំរីករាយ។
Verse 4
स्वस्ति तेऽस्तु महाराज त्वकम्पो भव सुव्रत ॥ एवमुक्त्वा ततो यातो नारदो मुनिसत्तमः ॥
សូមសេចក្តីសុខសាន្តមានដល់ព្រះអង្គ មហារាជ; ឱ អ្នកមានវត្តដ៏ល្អ សូមកុំរង្គើ។ និយាយដូច្នេះហើយ នារទមុនីដ៏ប្រសើរបំផុតក៏ចាកចេញទៅ។
Verse 5
तेजसा द्योतयन्सर्वं गगनं भास्करो यथा ॥ विचचार दिवं रम्यां कामचारो महामुनिः ॥
ដូចព្រះអាទិត្យ ដោយតេជៈរបស់ទ្រង់បានបំភ្លឺមេឃទាំងមូល មហាមុនីនោះដែលអាចធ្វើដំណើរតាមចិត្តប្រាថ្នា បានវិហារនៅស្ថានសួគ៌ដ៏រម្យ។
Verse 6
गते तस्मिंस्तु सुचिरं स राजा धर्मवत्सलः ॥ मां दृष्ट्वा सुमना विप्रा वाक्यैश्चित्रैरवन्दयन् ॥
ក្រោយពេលទ្រង់នោះចាកចេញទៅយូរ ព្រះរាជាដែលស្រឡាញ់ធម៌នោះ ពេលបានឃើញខ្ញុំ ក៏មានចិត្តរីករាយ; ហើយព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយបានគោរពវន្ទនាដោយពាក្យពេចន៍ចម្រុះដ៏ល្អ។
Verse 7
कृत्वा पूजां च मे युक्तां प्रियमुक्त्वा च सुव्रत ॥ विसर्जयामास विभुः सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥
ក្រោយបានធ្វើបូជាដ៏សមរម្យចំពោះខ្ញុំ និងបាននិយាយពាក្យពេចន៍ដ៏ពេញចិត្ត ឱ អ្នកមានវត្តដ៏ល្អ អ្នកមានអំណាចនោះបានអនុញ្ញាតឲ្យខ្ញុំចាកចេញ ដោយចិត្តខាងក្នុងពេញដោយសេចក្តីត្រេកអរ។
Verse 8
एतद्वः कथितं विप्रास्तस्य राज्ञः पुरोत्तमे ॥ यथा दृष्टं श्रुतं चैव यथा चेहागतो ह्यहम् ॥
ឱព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ! នៅចំពោះមុខព្រះរាជាដ៏ប្រសើរនោះ ខ្ញុំបានប្រាប់រឿងនេះដល់អ្នកទាំងឡាយ—ដូចដែលបានឃើញ និងបានឮ ហើយដូចដែលខ្ញុំបានមកដល់ទីនេះដោយពិត។
Verse 9
वैशम्पायन उवाच ॥ तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हृष्टपुष्टास्तपोधनाः ॥ केचिद्वैखानसास्तत्र केचिदासन्निरासनाः ॥
វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ ពេលបានឮពាក្យរបស់គាត់ ព្រះឥសីអ្នកសន្សំសម្បត្តិដោយតបៈ ក៏រីករាយ និងកាន់តែរឹងមាំ។ នៅទីនោះ មានខ្លះជាវៃខានសៈ ហើយខ្លះជានិរាសនៈ គឺរស់នៅដោយគ្មានកន្លែងអង្គុយ។
Verse 10
शालानीश्च तथा केचित्कापोतीवृत्तिमास्थिताः ॥ तथा चान्ये जगुर्वृत्तिं सर्वभूतदयां शुभाम् ॥
ខ្លះជា ‘សាលានី’ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសាលា ឬទីលំនៅ ហើយខ្លះទៀតបានអនុវត្តរបៀបរស់នៅ “ដូចព្រាប”។ អ្នកដទៃក៏បានបង្រៀនជីវភាពដែលប្រកបដោយសុភមង្គល ដោយឈរលើមេត្តាករុណាចំពោះសត្វលោកទាំងអស់។
Verse 11
शिलोञ्छाश्च तथैवान्ये काष्ठान्ताश्च महौजसः ॥ अपाकपाचिनः केचित्पाकिनश्च क्वचित्पुनः ॥
ខ្លះជា សិលោញ្ឆៈ ហើយខ្លះទៀតជា កាស្ឋាន្តៈ មានឫទ្ធិពលខ្លាំង។ ខ្លះរស់ដោយអាហារមិនចម្អិន ហើយពេលខ្លះ អ្នកដទៃក៏ចម្អិនអាហារផងដែរ។
Verse 12
नानाविधिधराः केचिज्जितात्मानस्तु केचन ॥ स्थानमौनव्रताः केचित्तथान्ये जलशायिनः ॥
ខ្លះបានរក្សាវិន័យនានា; ខ្លះជាអ្នកឈ្នះខ្លួនឯង (ជិតាត្មា)។ ខ្លះបានធ្វើវ្រតឈរ និងវ្រតស្ងៀម; ហើយខ្លះទៀតជា ជលសាយី គឺបំពេញតបៈដោយដេកលើទឹក ឬក្នុងទឹក។
Verse 13
तथोर्ध्वशायिकाश्चान्ये तथान्ये मृगचारिणः ॥ पञ्चाग्नयस्तथा केचित् केचित्पर्णफलाशिनः
ដូច្នេះដែរ អ្នកខ្លះបានអនុវត្តវត្តនិយមនៃការគេងដោយកាន់រាងកាយឲ្យត្រង់ឈរ; អ្នកខ្លះទៀតរស់នៅដើរលេងដូចសត្វក្តាន់។ អ្នកខ្លះបានធ្វើតបៈ «ភ្លើងប្រាំ» (pañcāgni) ហើយអ្នកខ្លះរស់ដោយស្លឹកឈើ និងផ្លែឈើប៉ុណ្ណោះ។
Verse 14
अब्भक्षाः वायुभक्षाश्च तथान्ये शाकभक्षिणः ॥ अतोऽन्येऽप्यतितीव्रं वै तपश्चैव प्रपेदिरे
អ្នកខ្លះរស់ដោយទឹកប៉ុណ្ណោះ អ្នកខ្លះរស់ដោយខ្យល់ ហើយអ្នកខ្លះទៀតបរិភោគតែបន្លែ និងឱសថស្មៅប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះ អ្នកដទៃមួយចំនួនក៏បានចូលទៅកាន់តបៈដ៏ខ្លាំងក្លាខ្លាំងណាស់។
Verse 15
तपसोऽन्यन्न चास्तीति चिन्तयित्वा पुनः पुनः ॥ जन्मनो मरणाच्चैव केचिद्धीराः महर्षयः
ដោយគិតពិចារណាម្តងហើយម្តងទៀតថា «គ្មានអ្វីខ្ពស់ជាងតបៈទេ» មហាឥសីអ្នកមានចិត្តមាំមួនមួយចំនួនក៏បានសមាធិពិចារណាអំពីកំណើត និងមរណៈផងដែរ។
Verse 16
त्यक्त्वा धर्ममधर्मं च शाश्वतीं धियमास्थिताः ॥ श्रुत्वा चैव कथामेतामृषयो दिव्यवर्चसः
ដោយបោះបង់ទាំងធម៌ និងអធម៌ (ភាពទ្វេភាគ) ពួកគេបានស្ថិតនៅក្នុងប្រាជ្ញាដ៏អចិន្ត្រៃយ៍។ ហើយពេលបានស្តាប់រឿងនេះហើយ ព្រះឥសីអ្នកមានពន្លឺទេវភាពក៏ (បានឆ្លើយតប)។
Verse 17
जगृहुर्नियमांस्तांस्तान्भयहेतोरणिन्दिताः ॥ नाचिकेतोऽपि धर्मात्मा पुत्रो दृष्ट्वा तपोधनम्
ព្រះឥសីអ្នកគ្មានកំហុសបានទទួលយកនិយមវត្តទាំងនោះ ដោយមានភាពភ័យជាមូលហេតុជំរុញ។ សូម្បីតែ នាចិកេត បុត្រអ្នកមានចិត្តធម៌ កាលបានឃើញ «ទ្រព្យនៃតបៈ» (អំណាច/បុណ្យពីការតបៈ) ក៏បង្វែរចិត្តទៅរកធម៌។
Verse 18
प्रीत्या परमया युक्तो धर्ममेवान्वचिन्तयत् ॥ वेदार्थममितं विष्णुं शुद्धं चिन्मयमीश्वरम्
ដោយរួមជាមួយសេចក្តីឆ្នាំងចិត្តដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ គាត់បានពិចារណាតែធម្មៈប៉ុណ្ណោះ—ព្រះវិṣṇu អសীম ជាអត្ថន័យនៃវេទៈ; បរិសុទ្ធ ជាចិត្តសុទ្ធ និងជាព្រះអម្ចាស់។
Verse 19
शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि सर्वकामानवाप्नुयात्
អ្នកណាស្តាប់វា—ឬធ្វើឲ្យគេអានសូត្រឲ្យស្តាប់—អាចទទួលបានបំណងប្រាថ្នាទាំងអស់។
Verse 20
साधु साध्विति चैवोक्त्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः ॥ यायावरास्तथा चान्ये वानप्रस्थास्तथापरे
ដោយនិយាយថា «សាធុ សាធុ» ហើយភ្នែកបើកធំដោយអស្ចារ្យ—ខ្លះជាអ្នកតបស្វីដើរត្រាច់ (យាយាវរ) និងខ្លះទៀតជាវានប្រស្ថៈ អ្នកស្នាក់នៅព្រៃ។
Verse 21
चिन्तयामास धर्मात्मा तपः परममास्थितः ॥ इदं तु परमाख्यानं भगवद्भक्तिकारकम्
អ្នកមានចិត្តធម៌ ដែលស្ថិតក្នុងតបៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ បានពិចារណាថា៖ «នេះពិតជាអាខ្យានដ៏ប្រសើរបំផុត—ដែលបង្កើតភក្តិចំពោះព្រះអម្ចាស់»។
Inside Adhyaya 212
How it unfolds
- Where it opens
Within the Varāha–Pṛthivī instructional frame, the chapter opens as an aftermath to the previously delivered saṃsāracakra (Wheel of Saṃsāra) allegory: the dharma narrative has been completed and its reception is now foregrounded.
- Central event
Nārada praises the king’s divinely oriented dharma-saṃhitā and his steadfastness in dharma, then departs through the sky with sun-like radiance; the scene shifts to an ascetic assembly that hears the account and responds with astonishment and reaffirmation, while the text catalogs multiple ascetic typologies and disciplines.
- Climax resolution
The catalog of tapas-based lifestyles is explicitly tied to janma–maraṇa-vicāra (reflection on birth and death), resolving the allegory’s didactic aim by showing disciplined renunciation as a practical answer to saṃsāra’s problem and as a bridge from ethical instruction to inner awakening.
- Closing phalashruti
Hearing or reciting this paramākhyāna is declared efficacious: it grants desired aims (iṣṭa-siddhi) and culminates in the arising/strengthening of bhagavad-bhakti as the soteriological catalyst.
Geographical context
The setting is an ascetic assembly and a celestial transit (gagana/divaṃ) described metaphorically.
Ritual instructions
- BenefitStated fruit is iṣṭa-prāpti (attainment of desired aims) together with the deeper outcome of bhagavad-bhakti and a clarified stance toward liberation through sustained reflection on birth and death.
The narrative frame
- Varāha (in the overarching Varāha–Pṛthivī pedagogical setting); with a narrator-voice attribution to Vaiśaṃpāyana in the received tradition of the passage summary.Pṛthivī (primary); the internal audience includes an ascetic assembly and the praised king within the aftermath scene. · Pedagogical and confirmatory: encomium (praise) followed by communal wonder, reinforcing dharma through exemplars of tapas and disciplined living.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (tranquil, contemplative) with a secondary Adbhuta (wonder) in the assembly’s response and Nārada’s radiant departure.
- Emotional ProgressionCompletion of instruction → validation and blessing through praise → awe at the sage’s radiance and departure → sober contemplation via ascetic exemplars → inward settling into renunciation-oriented clarity → devotional turn toward Bhagavān.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNo specific tīrtha is named in this adhyāya; practice is portable and can be undertaken anywhere through śravaṇa/pāṭha and disciplined living. For experiential alignment, one may visit traditional āśramas or forest-hermitage settings, but this is interpretive rather than text-mandated.
Frequently Asked Questions
The passage emphasizes dharma articulated as a teachable compendium (dharma-saṃhitā) and presents tapas and niyama as disciplined responses to the existential problem of janma and maraṇa. It further frames hearing/reciting the narrative as spiritually efficacious, orienting the audience toward bhagavad-bhakti as a transformative disposition.
No explicit calendrical markers (tithi, nakṣatra, māsa) or seasonal timings are stated in the provided verses. The only temporal cues are narrative (“after a long time,” suchiraṃ) and the motif of celestial movement (divaṃ/gaganaṃ) without ritual dating.
Direct ecological instructions are not explicit here; however, the catalog of low-impact ascetic livelihoods (gleaning, leaf/fruit diets, minimal cooking, restraint practices) can be read as a model of reduced consumption. Within a Varāha–Pṛthivī framework, this supports an indirect ethic of terrestrial restraint and preservation through moderated resource use.
The narrative references Nārada (devarṣi), Vaiśaṃpāyana as a narrator voice, and Naciketas (known from broader Sanskrit tradition) as a dharmic figure reflecting on dharma after encountering ascetics. Ascetic communities are named by typology (e.g., vaikhānasa, vānaprastha, yāyāvara) rather than by dynastic lineage.
Ask anything about Adhyaya 212 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
