Adhyaya 209: Description of the Greatness of the Pativratā (Marital Fidelity and Ethical Devotion)
Pativratāmāhātmya-varṇana
Ethical-Discourse / Social Conduct (Strīdharma, Gṛhastha-ethics)
ក្នុងបរិបទបង្រៀនរបស់ វរាហបុរាណ (មានវរាហ–ព្រឹថវី ជាផ្ទៃខាងក្រោយ) អធ្យាយនេះបង្ហាញសន្ទនារង ដែលនារ៉ដ សួរ យម អំពីវិធីដែលមនុស្ស—ជាពិសេសអ្នកស្មោះភក្តិចំពោះ ក្រឹស្ណ—អាចឈានដល់ ‘uttamā gati’ (គោលដៅខ្ពស់បំផុត)។ យមឆ្លើយថា និយម តបស៍ អុបវាស និងទាន ជាការអធិស្ឋានខាងក្រៅ មិនសំខាន់ដូចវិន័យ “បតិវ្រតា” ទេ៖ ភរិយាដែលប្រុងប្រយ័ត្នសម្របខ្លួនតាមសុខុមាលភាពប្តី ពាក្យសម្តី និងចង្វាក់ជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ អត្ថបទលើកឡើងញឹកញាប់ថា ភាពមាំមួននេះ “មិនឃើញទ្វារមរណៈ” ហើយបង្ហាញសោចអាចារ ការសម្អាតផ្ទះ (គ្រឹហ-មារជន) ការគ្រប់គ្រងខ្លួន និងរបៀបរបបគ្រួសារ ជាការអនុវត្តបម្លែងសីលធម៌ ដែលគាំទ្រស្ថិរភាពសង្គម និងតុល្យភាពនៃព្រឹថវី។
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 209
Verse 1
अथ पतिव्रतामाहात्म्यवर्णनम् ॥ नारद उवाच ॥ कर्मणा केन राजेन्द्र तपसा वा तपोधनाः ॥ उत्तमां च गतिं यान्ति कृष्णवासः प्रशंस मे ॥
បន្ទាប់មក ចាប់ផ្តើមការពិពណ៌នាអំពីមហិមារបស់បតិវ្រតា (ភរិយាដែលស្មោះត្រង់ចំពោះធម៌នៃស្វាមី)។ នារ៉ដៈមានពាក្យថា៖ «ឱ ព្រះរាជាធិបតី! ដោយកម្មអ្វី ឬដោយតបៈអ្វី ទបោធនៈទាំងឡាយ ទើបឈានដល់គតិដ៏ឧត្តម? ឱ ក្រឹṣṇវាស សូមពន្យល់ និងសរសើរឲ្យខ្ញុំ»។
Verse 2
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा नारदेनाब्रवीत्तदा ॥ यम उवाच ॥ न तस्य नियमो विप्र तपो नैव च सुव्रत ॥
ពេលត្រូវបាននិយាយដូច្នេះ អ្នកមានធម៌បានឆ្លើយតបនារ៉ដៈនៅពេលនោះ។ យមមានពាក្យថា៖ «ឱ ព្រាហ្មណ៍! សម្រាប់ការសម្រេចនោះ មិនមាននិយម (វិន័យពិសេស) ទេ ហើយក៏មិនមានតបៈដែរ ឱ អ្នកមានវ្រតល្អ»។
Verse 3
उपवासो न दानं वा न देवो वा महामुने ॥ यादृशी तु भवेद्विप्र शृणु तत्त्वं समासतः ॥
ឱ មហាមុនី! មិនមែនការតមអាហារ មិនមែនទាន និងមិនមែនសូម្បីតែការបូជាទេវតាទេដែលជាចម្បង។ ឱ ព្រាហ្មណ៍! សូមស្តាប់ដោយសង្ខេបអំពីតត្ត្វៈថា អាកប្បកិរិយាបែបណាដែលគួរតែមាន។
Verse 4
प्रसुप्ते या प्रस्वपिति जागर्ति विबुधे स्वयम् ॥ भुङ्क्ते तु भोजिते विप्र सा मृत्युम् जयति ध्रुवम् ॥
នាងដែលដេកនៅពេល(ស្វាមី)ដេកហើយ ដែលភ្ញាក់នៅពេលគាត់ភ្ញាក់ដោយខ្លួនឯង ហើយដែលបរិភោគក្រោយពេលបានបម្រើអាហារឲ្យគាត់—ឱ ព្រាហ្មណ៍—នាងនោះពិតជាឈ្នះមរណភាព។
Verse 5
मौने मौना भवेद्या तु स्थिते तिष्ठति या स्वयम् ॥ सा मृत्युम् जायते विप्र नान्यत्पश्यामि किञ्चन ॥
នាងដែលស្ងៀមនៅពេល(គាត់)ស្ងៀម ហើយឈរនៅពេលគាត់ឈរ—ឱ ព្រាហ្មណ៍—នាងនោះឈ្នះមរណភាព; ខ្ញុំមិនឃើញអ្វីផ្សេងទៀតឡើយ។
Verse 6
एकदृष्टिरेकमना भर्त्तुर्वचनकारिणी ॥ तस्या बिभीमहे सर्वे ये तथान्ये तपोधन ॥
មានទស្សនៈតែមួយ មានចិត្តតែមួយ ហើយអនុវត្តតាមព្រះបន្ទូលស្វាមី—ឱ មុនីអ្នកសម្បូរតបៈ—ចំពោះនារីបែបនោះ យើងទាំងអស់គ្នាគោរពដោយភាពកោតខ្លាច; អ្នកតបស្យាផ្សេងៗក៏ដូចគ្នា។
Verse 7
देवानामपि सा साध्वी पूज्या परमशोभना ॥ भर्त्रा चाभिहिता यापि न प्रत्याख्यायिनी भवेत् ॥
នារីសាធ្វីនោះគួរឲ្យគោរពបូជាសូម្បីក្នុងចំណោមទេវតា មានពន្លឺរុងរឿងយ៉ាងខ្លាំង; ហើយទោះស្វាមីហៅឬនិយាយទៅកាន់នាងក៏ដោយ នាងមិនគួរបដិសេធពាក្យរបស់គាត់ឡើយ។
Verse 8
वर्त्तमानापि विप्रेन्द्र प्रत्याख्यातापि वा सदा ॥ न दैवतं सम्प्रयाति पत्युर्न्यं कदाचन ॥
ឱ ព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ ទោះនាងរស់នៅឆ្ងាយពីស្វាមី ឬត្រូវបានបដិសេធជានិច្ច ក៏នាងមិនដែលនៅពេលណាមួយ ប្រែទៅកាន់ទេវតាផ្សេងក្រៅពីស្វាមីរបស់នាងឡើយ។
Verse 9
सा न मृत्युमुखं याति एवं या स्त्री पतिव्रता ॥ एवं या तु भवेद्नित्यं भर्त्तुः प्रियहिते रता ॥
ស្ត្រីបែបនេះ មិនទៅដល់ ‘មាត់នៃមរណៈ’ ឡើយ—នេះជាលក្ខណៈរបស់ស្ត្រីដែលស្មោះត្រង់ចំពោះស្វាមី។ ដូចគ្នានេះដែរ នាងដែលតែងរវល់ក្នុងអ្វីដែលស្វាមីស្រឡាញ់ និងមានប្រយោជន៍ដល់ស្វាមី ក៏ត្រូវបានហៅថាបែបនេះ។
Verse 10
एष माता पिता बन्धुरेष मे दैवतं परम् ॥ एवं शुश्रूषते या तु सा मां विजयते सदा ॥
‘គាត់ជាម្តាយ ជាឪពុក និងជាញាតិរបស់ខ្ញុំ; គាត់ជាទេវតាខ្ពស់បំផុត ជាទីពឹងរបស់ខ្ញុំ।’ ស្ត្រីដែលបម្រើស្វាមីដោយរបៀបនេះ នាងតែងឈ្នះ/លើសខ្ញុំជានិច្ច (មានន័យថា ត្រូវបានប្រកាសថាល្អឥតខ្ចោះតាមមាត្រដ្ឋាននេះ)។
Verse 11
पतिव्रता तु या साध्वी तस्यां चाहं कृताञ्जलिः ॥ भर्तारमनुध्यायन्ती भर्तारमनुगच्छती ॥
ប៉ុន្តែស្ត្រីសុចរិតដែលជាបតិវ្រតា ចំពោះនាង ខ្ញុំក៏សូមគោរពដោយប្រណមដៃ។ ដោយសមាធិគិតដល់ស្វាមី នាងដើរតាមស្វាមី។
Verse 12
भर्तारमनुशोचन्ती मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ गीतवादित्रनृत्यानि प्रेक्षणीयान्यनेकशः ॥
ដោយសោកស្តាយ (ឬប្រាថ្នាខ្លាំង) ចំពោះស្វាមី នាងមិនឃើញ ‘ទ្វារនៃមរណៈ’ ឡើយ។ បទចម្រៀង ឧបករណ៍តន្ត្រី និងរបាំ—ទស្សនីយភាពជាច្រើនប្រភេទ—
Verse 13
न शृणोति न पश्येद्या मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ स्नान्ती च तिष्ठती वापि कुर्वन्ती वा प्रसाधनम् ॥
នារីដែលមិនស្តាប់ និងមិនមើលការកម្សាន្តបែបនោះ នាងមិនឃើញ “ទ្វារនៃមរណៈ” ទេ។ ទោះកំពុងងូតទឹក ឈរ ឬកំពុងតុបតែងខ្លួនក៏ដោយ—
Verse 14
नान्यं या मनसा पश्येन्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ देवतार्चयन्तं वा भुज्यमानमपि द्विज ॥
នារីដែលក្នុងចិត្តមិនបែរទៅរកបុរសដទៃ នាងមិនឃើញ “ទ្វារនៃមរណៈ” ទេ។ ទោះស្វាមីកំពុងបូជាទេវតា ឬកំពុងបរិភោគអាហារ ក៏ដោយ ឱ ទ្វិជ—
Verse 15
पतिं न त्यजते चित्तान्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ भानौ चानुदिते वापि उत्थाय च तपोधन ॥
នារីដែលមិនបោះបង់ស្វាមីក្នុងចិត្ត នាងមិនឃើញ “ទ្វារនៃមរណៈ” ទេ។ ហើយទោះព្រះអាទិត្យមិនទាន់រះ ក៏ដោយ ក្រោយពីភ្ញាក់ឡើង ឱ អ្នកមានទ្រព្យតបៈ—
Verse 16
गृहं मार्जयते नित्यं मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ चक्षुर्देहश्च भावश्च यस्या नित्यं सुसंवृतम् ॥
នារីដែលសម្អាតផ្ទះជានិច្ច នាងមិនឃើញ “ទ្វារនៃមរណៈ” ទេ។ ភ្នែក កាយ និងអាកប្បកិរិយារបស់នាង—សុទ្ធតែត្រូវបានសង្រួម និងការពារយ៉ាងល្អជានិច្ច។
Verse 17
शौचाचारसमायुक्ता सापि मृत्युम् न पश्यति ॥ भर्तुर्मुखं प्रपश्येद्या भर्त्तुश्चित्तानुसारिणी ॥
នារីដែលប្រកបដោយភាពបរិសុទ្ធ និងអាកប្បកិរិយាត្រឹមត្រូវ នាងក៏មិនឃើញមរណៈដែរ។ នារីដែលមើលមុខស្វាមី និងដើរតាមចិត្តបំណងរបស់ស្វាមី—
Verse 18
वर्तते च हिते भर्त्तुर्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ एवं कीर्त्तिमतां लोके दृश्यन्ते दिवि देवताः ॥
នៅពេលនាងស្ថិតនៅក្នុងអ្វីដែលជាប្រយោជន៍ដល់ស្វាមី នាងមិនឃើញ “ទ្វារនៃមរណៈ” ទេ។ ដូច្នេះ ក្នុងលោក អ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះត្រូវបានឃើញដូចទេវតានៅស្ថានសួគ៌។
Verse 19
मया तस्मात्तु विप्रर्षे यथावृत्तं यथाश्रुतम् ॥ गुह्यमेतत्ततो दृष्ट्वा पूजयामि पतिव्रताः ॥
ដូច្នេះ ឱ ព្រាហ្មណ៍ឥសី ខ្ញុំបានរៀបរាប់តាមដែលបានកើតឡើង និងតាមដែលបានឮ។ ដោយដឹងថានេះជាគោលធម៌សម្ងាត់ ខ្ញុំហេតុនេះហើយគោរពបូជានារីបតិវ្រតា។
Verse 20
अनुवेष्टनभावेन भर्त्तारमनुगच्छति ॥ सा तु मृत्युमुखद्वारं न गच्छेद्ब्रह्मसम्भव ॥
ដោយចិត្តនៃការបម្រើជិតស្និទ្ធ និងការតាមដានដោយស្ថេរភាព នាងតាមស្វាមី។ ប៉ុន្តែ ឱ ព្រះព្រហ្មសម្បវៈ នាងមិនទៅកាន់ “ទ្វារដែលជាមាត់នៃមរណៈ” ទេ។
Verse 21
मानुषाणां च भार्या वै तत्र देशे तु दृश्यते ॥ कथितैव पुरा विप्र आदित्येन पतिव्रता ॥
ហើយពិតប្រាកដណាស់ មានភរិយាម្នាក់ក្នុងចំណោមមនុស្ស ត្រូវបានឃើញនៅតំបន់នោះ។ ឱ ព្រាហ្មណ៍ កាលពីមុន អាទិត្យ (ព្រះអាទិត្យ) បានពោលអំពីនារីបតិវ្រតា។
Inside Adhyaya 209
How it unfolds
- Where it opens
Within the broader Varāha–Pṛthivī didactic atmosphere, the chapter shifts into a subsidiary moral-theological inquiry: Nārada approaches Yama to ask what truly leads beings—especially Kṛṣṇa-bhaktas—to an uttamā gati (highest post-mortem destination).
- Central event
Yama answers by de-centering external markers of religiosity (niyama, tapas, upavāsa, dāna) and elevating pativratā-dharma as a decisive ethical discipline: a wife’s vigilant alignment with her husband’s welfare, speech, daily rhythms, and household order (śauca-ācāra, gṛha-mārjana), presented as spiritually potent and socially stabilizing.
- Climax resolution
The teaching culminates in the strong moral metaphor that the steadfast pativratā “does not see the door of death” (mṛtyu-dvāra): fidelity, restraint, and regulated domestic conduct are framed as transformative power that overrides the need for conspicuous austerity and secures superior destiny.
Geographical context
No explicit toponyms or river systems are named in the supplied verses. The setting is primarily ethical and domestic rather than pilgrimage-geographical; the only contextual marker is cosmological/social (humans and devas) rather than locational.
Ritual instructions
- Primary RitualPativratā-ācāra as daily dharma (ethical-votive household discipline rather than a date-bound rite)
- BenefitAttainment of uttamā gati; moral power expressed as not ‘seeing’ the mṛtyu-dvāra (a metaphor for overcoming death’s claim through exemplary dharma and devotion).
The narrative frame
- Yama (in dialogue) within the Varāha Purāṇa’s overarching Varāha–Pṛthivī pedagogical settingNārada · Didactic, corrective, and ethically emphatic; prioritizes inner discipline and household virtue over external austerity
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (ethical serenity with dharma-centered gravity)
- Emotional ProgressionInquiry and uncertainty about the highest path → authoritative clarification by Yama → intensification into a strong promise/metaphor of death-transcendence → settling into a stable ethic of daily, quiet devotion and order.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot applicable as a tirtha-focused itinerary: the chapter is primarily domestic-ethical and does not specify a pilgrimage site; it is best ‘practiced’ as household discipline rather than visited as geography.
Frequently Asked Questions
The text prioritizes pativratā-dharma—steady, self-regulated marital fidelity and attention to a spouse’s welfare—over external ascetic markers such as fasting, donations, or formal vows. Yama’s response frames everyday ethical discipline (speech, attention, household order, and restraint) as a decisive cause of elevated post-mortem destiny and moral power.
No tithi, lunar phase, festival calendar, or seasonal timing is specified in the supplied verses. The only temporal cues are daily-routine markers (e.g., rising before sunrise and maintaining continual attentiveness), indicating an ethic of constant practice rather than date-bound ritual performance.
While it does not explicitly discuss rivers, forests, or land-management, it advances a Purāṇic logic in which social order and disciplined household life stabilize the human sphere that rests upon Pṛthivī. By emphasizing cleanliness (śauca), regulated domestic activity, and non-disruptive conduct, the chapter can be read as indirectly supporting terrestrial balance through norms that reduce disorder and promote sustainable household governance.
The chapter references Nārada (sage-messenger figure) and Yama (administrator of death and moral order). It also gestures to a prior exemplum associated with Āditya (the Sun) concerning a pativratā, but no royal genealogy or named human dynasty is provided in the supplied text.
Ask anything about Adhyaya 209 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
