
Dūtapreṣaṇa-varṇanam
Ethical-Discourse / Afterlife-Administration (Dharma–Yama jurisprudence)
ក្នុងបរិបទបង្រៀនរវាង វរាហៈ–ព្រឹថវី ជំពូកនេះត្រូវបានប្រាប់ដោយឥសីម្នាក់ជារបាយការណ៍អំពីព្រះបញ្ជារបស់ ចិត្រគុបតៈ បង្ហាញគំរូការគ្រប់គ្រងកម្មតាមរបៀបរដ្ឋបាល និងសីលធម៌។ ចិត្រគុបតៈស្តីបន្ទោសទូតដែលស្ទាក់ស្ទើរ ហើយបញ្ជាឲ្យគោរពភ្លាមៗ—មិនអនុញ្ញាតឲ្យលើកលែងគោលដៅដោយអះអាងថាឆ្ងាយ មានកិច្ចការផ្ទះសម្បែង ជាអ្នកតបស ឬកំពុងស្និទ្ធស្នាលជាប្តីប្រពន្ធ។ បន្ទាប់មកមានការរាយនាមទណ្ឌកម្ម និងទុក្ខវេទនា៖ បម្លែងជារូបសត្វដូចជា ពស់ ខ្លា សត្វល្មូនសាហាវក្នុងទឹក ដង្កូវ ជាដើម និងបញ្ជីជំងឺ—អតិសារ (រាគ), ចរទិ (ក្អួត), ករណរោគ (ជំងឺត្រចៀក), វិសូចិកា, ជ្វរ (គ្រុន), អបស្មារ (ឆ្កួតជ្រូក), ឧន្មាទ (វិលវល់), ជលោទរ (ពោះទឹក) ជាដើម—ដែលដាក់តាម “យថាកាល/យថាទ្រឹស្ត” ចាប់ពីមួយយប់ដល់ច្រើនខែ។ ទូតត្រូវធ្វើការឲ្យត្រឹមត្រូវដោយមិនពន្យារ ក្រោមអំណាចធម្មរាជ (យម) ហើយមានការធានាសុវត្ថិភាពដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ក្នុងដែនកំណត់នៃបញ្ជានេះ។
Verse 1
अथ दूतप्रेषणवर्णनम् ॥ ऋषिरुवाच ॥ इदं चैवापरं तस्य वदतो हि मया श्रुतम् ॥ चित्रगुप्तस्य विप्रेन्द्रा वचनं लोकशासिनः ॥
ឥឡូវនេះចាប់ផ្តើមពិពណ៌នាអំពីការផ្ញើទូត។ ឥសីបាននិយាយថា៖ ‘ហើយរឿងបន្ថែមនេះ ខណៈដែលគាត់កំពុងនិយាយ ខ្ញុំបានឮ—ឱ ព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ—ពាក្យរបស់ចិត្រគុប្ត អ្នកគ្រប់គ្រងលោក។’
Verse 2
दूरेऽसाविति किं कार्यं न क्षयोऽस्त्यस्य कर्मणः ॥ किं कृपां कुरुते तस्मिन् गृहाण जहि मा व्यथाः ॥
‘គាត់នៅឆ្ងាយ’ និយាយដូច្នោះមានប្រយោជន៍អ្វី? កម្មរបស់គាត់មិនទាន់អស់ទេ។ ហេតុអ្វីត្រូវអាណិតគាត់? ចាប់គាត់; វាយ—កុំស្ទាក់ស្ទើរ។
Verse 3
व्रीडितः किम्भवाञ्ज्ञातं किं तिष्ठति पराङ्मुखः ॥ किं न गच्छसि वेगेन किं त्वया सुचिरं कृतम् ॥
‘តើអ្នកខ្មាសឬ? អ្នកបានយល់អ្វី? ហេតុអ្វីឈរបែរមុខចេញ? ហេតុអ្វីមិនទៅដោយល្បឿន? ហេតុអ្វីអ្នកយូរណាស់?’
Verse 4
गच्छ गच्छ पुनस्तत्र शीघ्रं चैनमिहानय ॥ अशक्तोऽस्मीति किं रोषमर्हन्ते दर्पमीदृशम् ॥
‘ទៅ ទៅម្តងទៀតនៅទីនោះ ហើយនាំគាត់មកទីនេះឲ្យឆាប់។ (និយាយថា) “ខ្ញុំមិនអាច” ហេតុអ្វីមានកំហឹងដូច្នេះ? តើពួកគេមានសិទ្ធិអួតអាងបែបនេះឬ?’
Verse 5
ឱ អ្នកមានបញ្ញាអាក្រក់! អ្នកនិយាយអ្វី? ពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់គាត់កំពុងប្រព្រឹត្ត; ហេតុអ្វីអ្នកហៅខ្ញុំថា «តបស្វី ឧរធ្វរេតា» ដូច្នេះ?
Verse 6
ហេតុអ្វីអ្នកនិយាយពាក្យគួរឲ្យតិះដៀល? សូមរង់ចាំត្រឹមមួយមុហូរតៈ។ ហេតុអ្វីអ្នកនិយាយថា «គាត់រីករាយជាមួយនាងជាទីស្រឡាញ់»?
Verse 7
អ្នកនិយាយរឿងសម្ងាត់ម្ដងទៀត ដោយហៅថា «បតីវ្រតា» និង «សាធ្វី»។ ឱ ក្មេងអើយ អ្នកនិយាយអ្វីៗទៅ? អ្នកទើបតែមកដល់ផ្ទះនៅពេលយប់។
Verse 8
ឱ ព្រះហរិ! អ្នកដែលប្រាថ្នាចង់សោយសុខភោគ ទោះដឹងហើយ ក៏នាំមកបានដូចម្តេច? ឱ ព្រះហរិ! នាំព្រះអង្គ «ជលសាយី» អ្នកបន្ទំលើទឹក មកបានដូចម្តេច ហើយនាំអ្នកដែលចង់ធ្វើទានមកបានដូចម្តេច?
Verse 9
នៅទីនេះ អ្នកទាំងឡាយទើបជាអ្នកធម៌; ខ្ញុំម្នាក់ឯងដូចជាមនុស្សសាហាវ។ ចូរទៅ ចូរទៅ; ដោយឃើញដូច្នេះហើយ ចូរធ្វើឲ្យបានទាន់ពេល កុំឲ្យកាលសម័យលើសកំណត់។
Verse 10
អ្នកចូរជាទីពឹងដែលនាំទៅនរក ហើយស្ថិតជារូបរាងជំងឺ។ ចូរជារាគ ចូរជាក្អួតដែលកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀត។ ចូរជាជំងឺត្រចៀក ជាវិសូចិកា និងជាជំងឺរ៉ាំរ៉ៃជានិច្ច; ចូរជាគ្រុនដ៏សាហាវខ្លាំង ហើយនៅក្នុងទឹកចូរជា «ក្រាហៈ» (ក្រពើ) ដែលពិបាកទប់ទល់។
Verse 11
ចូរជាជំងឺវាតៈដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាច ហើយចូរជាជលោទរ (ពោះមានទឹក/អាស៊ីត) ផងដែរ។ ចូរជាអបស្មារ (ឆ្កួតជ្រូក) ចូរជាអុន្មាទ (វិកលចរិត) ហើយចូរជាជំងឺវាតៈផងដែរ។
Verse 12
ចូរជាវិភ្រាម (វិលមុខ/ច្របូកច្របល់) យ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយចូរជាវិឋម្ភ (ទល់លាមក) ម្តងទៀត។ ចូរជាជំងឺដ៏សាហាវខ្លាំង; សូមឲ្យគេបានជួបតែត្រឹស្ណា (ស្រេកទឹក/តណ្ហា) ប៉ុណ្ណោះ។
Verse 13
តាមកាលៈ និងតាមដែលបានឃើញ/កំណត់ទុក សូមឲ្យកាលៈស្ថិតនៅទីនេះត្រឹមរយៈពេលនោះ; មិនថាជាវេលានៃការបំផ្លាញដោយកាលៈ ឬវេលានៃការមកដល់នៃសុភៈ (សេចក្តីមង្គល) ក៏ដោយ។
Verse 14
អ្នកទាំងអស់គ្នា ដែលបានធ្វើកម្មរួចហើយ បន្ទាប់មកនឹងទទួលបានមោក្ខៈ។ ចូររត់ទៅដោយល្បឿនឆាប់រហ័ស; អ្នកទាំងអស់គ្នាចូរទៅ កុំឲ្យយូរ។
Verse 15
वराज्ञा धर्मराजस्य या मया समुदाहृता ॥ एकाहं क्षपयेत्सत्र द्विरात्रं तत्र मा चिरम् ॥
នេះជាបទបញ្ជារបស់ធម្មរាជ ដែលខ្ញុំបានប្រកាស៖ នៅទីនោះគួរបំពេញរយៈពេលមួយថ្ងៃ; ឬស្នាក់ពីរយប់នៅទីនោះ—កុំយឺតយ៉ាវយូរ។
Verse 16
त्रिरात्रं वै चतूरात्रं षड्रात्रं दशरात्रकम् ॥ पक्षं वा मासमेकं वा बहून् मासांस्तथापि वा ॥
(រយៈពេលនោះអាចជា) បីយប់ ឬបួនយប់ ឬប្រាំមួយយប់ ឬដប់យប់; ឬពាក់កណ្តាលខែ ឬមួយខែ ឬសូម្បីតែច្រើនខែផងដែរ។
Verse 17
क्षपयित्वा यथाकालं ततो मोक्षमवाप्स्यथ ॥ भूतात्मा मोहवांस्तत्र करुणः कष्टमेव च ॥
ក្រោយពេលបានបំពេញរយៈពេលនោះតាមកាលសមគួរ បន្ទាប់មកអ្នកនឹងទទួលបានមោក្ស។ នៅទីនោះ អាត្មាដែលស្ថិតក្នុងកាយ—ត្រូវមោហៈបំភាន់—ក្លាយជាគួរឲ្យអាណិត និងពិតជាទទួលទុក្ខលំបាក។
Verse 18
विनियोगा मया सूक्ता यथापूर्वं यथाश्रुतम् ॥ जाग्रतं वा प्रमत्तं वा यथा कालो न सम्पतेत् ॥
វិនិយោគ (វិធីអនុវត្ត) ខ្ញុំបាននិយាយរួចហើយ ដូចមុន ដូចដែលបានស្តាប់មក។ ទោះជាប្រុងប្រយ័ត្ន ឬប្រមាទ ក៏ចូរធ្វើឲ្យបាន ដើម្បីកុំឲ្យកាលសមគួររអិលផុតទៅ។
Verse 19
यत्नात्तथा तु कर्तव्यं भवद्भिर्मम शासनात् ॥ अभयं चात्र यच्छामि ब्राह्मणेभ्यो न संशयः ॥
ដូច្នេះ ត្រូវអនុវត្តដោយការខិតខំ តាមសេចក្តីបញ្ជារបស់ខ្ញុំ។ ហើយនៅទីនេះ ខ្ញុំប្រទាន “អភ័យ” (សុវត្ថិភាពឥតភ័យ) ដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ—គ្មានសង្ស័យឡើយ។
Verse 20
तस्माद्यात ऋषिभ्यश्च स्त्रीभ्यश्चैव महाबलाः ॥ यातनाया न भेतव्यमहमाज्ञापयामि वः ॥
ដូច្នេះ ឱពួកអ្នកមានកម្លាំងធំ ចូរទៅរកព្រះឫសីទាំងឡាយ ហើយទៅរកស្ត្រីទាំងឡាយផង។ កុំភ័យខ្លាចចំពោះទណ្ឌកម្ម/ការទារុណកម្មឡើយ; នេះជាព្រះបញ្ជារបស់ខ្ញុំចំពោះអ្នកទាំងអស់។
Verse 21
यथावाच्यं च कुरुत यथा कालो न गच्छति ॥ यथाकामं प्रकुरुत यच्च दृष्टं यथा तथा ॥
ចូរធ្វើតាមអ្វីដែលគួរត្រូវបាននិយាយ/កំណត់ ដើម្បីកុំឲ្យពេលវេលាកន្លងទៅដោយឥតប្រយោជន៍។ ចូរប្រព្រឹត្តតាមអ្វីដែលសមរម្យ/តាមបំណង; ហើយអ្វីដែលបានឃើញរួច សូមឲ្យទៅតាមនោះ។
Verse 22
मयाज्ञप्ता विशेषेण मृत्युना सह संगतः ॥ यथा वीरो महातेजाश्चित्रगुप्तो महायशाः ॥
ដោយព្រះបញ្ជាពិសេសរបស់ខ្ញុំ ចូររួមសហការជាមួយម្រឹត្យុ (សេចក្តីស្លាប់)—ដូចជា ចិត្រគុប្ត អ្នកក្លាហាន មានតេជៈធំ និងមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះធំ។
Verse 23
यथाब्रवीत्स्वयं रुद्रो यथा शक्रः शचीपतिः ॥ यथाज्ञापयते ब्रह्मा चित्रगुप्तस्तथा प्रभुः ॥
ដូចដែល រុទ្រ បានមានព្រះវាចនៈដោយព្រះអង្គផ្ទាល់ ដូចដែល សក្រៈ ព្រះស្វាមីនៃ សចី បានមានព្រះវាចនៈ; ដូចដែល ព្រះព្រហ្មា បញ្ជា—ដូច្នោះដែរ ចិត្រគុប្ត ព្រះអធិបតី ក៏បញ្ជាដែរ។
Verse 24
शीघ्रं त्वं भव सर्पो हि व्याघ्रस्त्वं च सरीसृपः ॥ जले ग्राहो भव त्वं हि त्वं कृमिस्त्वं सरीसृपः ॥
ឆាប់រហ័ស—ចូរអ្នកក្លាយជាពស់; ហើយអ្នកក្លាយជាខ្លា និងក្លាយជាសត្វលូនផង។ ក្នុងទឹក ចូរអ្នកក្លាយជា ក្រាហៈ (ក្រពើ); អ្នកជាដង្កូវ អ្នកជាសត្វលូន។
Verse 25
यस्मिन्यस्मिंस्तु कालेऽहं यावतश्च श्रयाम्यहम् ॥ तस्मिंस्तस्मिन्महाकालं यूयं तत्कर्तुमर्हथ ॥
នៅពេលណាក៏ដោយ និងរយៈពេលប៉ុនណាដែលខ្ញុំមកសុំជ្រកកោននៅទីនេះ ក្នុងកាលនោះឯង អ្នកទាំងឡាយគួរធ្វើតាម “មហាកាល” ដែលបានកំណត់ទុក ដោយសមគួរ។
The text models an impersonal, procedural ethics of karmic governance: actions are to be executed according to mandate (śāsana) and proportional timing (yathākāla, yathādṛṣṭa), without being swayed by personal circumstances such as domestic life, ascetic claims, or emotional hesitation. Authority is presented as hierarchical and rule-based, with Chitragupta acting as an executor of Dharma-rāja’s order.
No seasonal (ṛtu) or lunar (tithi) markers are specified. The chapter instead provides graded durations for imposed conditions: ekāha (one day), dvirātra (two nights), trirātra (three nights), caturātra (four nights), ṣaḍrātra (six nights), daśarātra (ten nights), pakṣa (fortnight), māsa (month), and bahu-māsa (many months), all governed by yathākāla (as appropriate to the assigned time).
Direct ecological instruction is not explicit here; however, the Varāha–Pṛthivī frame can be read as emphasizing systemic balance through regulated accountability. The chapter’s stress on measured, time-bound consequences functions as a governance analogy: social order and terrestrial stability are maintained when actions produce commensurate outcomes, preventing unchecked harm that would destabilize the human–earth continuum.
The chapter references administrative-cosmological authorities rather than human dynasties: Chitragupta, Dharma-rāja (Yama), Rudra, Śakra (Indra, described as Śacī-pati), and Brahmā. These figures are invoked to legitimate Chitragupta’s authority and to situate the instructions within a recognized hierarchy of command.